Elimizde qanshama jyldar boyy bilim beru jýiesi әkimshilik basqaru qúzyrynda bolyp keldi. Odan qazaqstandyq bilim beru jýiesi «arystanday sekirip, aspandaghy aidy ala almady»... Kerisinshe, «mektep diyrektory» lauazymy әkimshilik arqyly taghayyndalyp, oqu jýiesinde «diyrektorlyq diktatura» ornaugha shaq qalghan bolatyn...

Endi, mine, osy mәsele  Mәjiliste taghy da qozghaldy. «Bayaghy bir әuen – sol әuen» demekshi, birqatar deputattar M.Ábenov, N.Sabiliyanov, E.Sairov, Aralbayúly 2026 jyldyng sәuirinde Mәjiliste "Jergilikti memlekettik basqaru jәne ózin-ózi basqaru turaly" zangha engiziletin týzetulerdi talqylau kezinde mektepterdi (audandyq bilim bólimderin) audan әkimdikterining tolyq baghynyshtylyghyna berudi qoldaghan deputattar tobynyng qatarynda boldy.

Al, búryn Oqu‑aghartu ministri bolghan Ashat Aymaghanbetov bir ózi olargha qarsy bolyp, әkimshilikke mektepterdi beruge bolmaytynyn dәleldep baqty... Endi osy eki taraptyng uәjderin sizderge úsynamyz – saralap, snagha salyp bayqanyzdar.

M.Ábenov bastaghan deputattar tobynyng uәji:

Qarjylandyrudy ontaylandyru;

M.Ábenov bastaghan deputattar mektepterdi qarjylandyrudy jergilikti jerge — audan әkimdikterine beru kerek dep esepteydi.

Basqarudy jenildetu:

Mektepti basqaru men qarjylyq jauapkershilikti jergilikti atqarushy organdargha (әkimderge) tolyq berudi jaqtaydy.

Qarsy pikir aitushy A.Aymaghambetovtyng uәji:

Ashat Aymaghambetov mektepterdi audan әkimderine beruge qarsy shyqty. Ol búl bastamanyng mektepterde oqyp jatqan  4 million balanyng bolashaghyna qauip tóndiretinin, mektepterde bilim sapasy tómendep, mektepter әkimderge tәueldi bolyp qalatynyn eskertti. Mektepke maman men múghalim tandaudy әkimderge beru – mektepti sayasattandyru ekenin aityp, bilim bólimderin әkimdikten bóludi talap etti.

Ol bylay dedi: Tórt million bala mektepte oqyp jatyr. Olar býgin mәjiliste ózderine qatysty qanday zang qabyldanyp jatqanyn bilmeydi. Sondyqtan, balalar óz taghdyrlaryna әser etetin mәjilis sheshimine qarsy shygha almaydy.

Mәsele ‑  mektepterdi qaytadan audan әkimderine baghyndyrghysy kelip otyrghanymyzda! Mektepti әkimshilik qúzyryna berudi qoldaushylardyng negizgi uәji mynau: olardyng aituynsha,  audan әkimderining qolynda yqpal etu tetigi az eken, sondyqtan olargha qosymsha ókilet kerek eken...

Endeshe, maqsat әkimderding ókiletin keneytu bolsa, onda olargha nege salyq salasyn, polisiyany bermeydi?

Biraq, memleket tәrtip pen qarjy mәselesinde әkimderge tolyq senbeydi, biraq balalar taghdyryna kelgende әldeqayda jenil sheshim qabyldaugha әzir. Búl qalay?

Osyghan deyingi eski basqaru jýiesinde mektep әrdayym «ózekti» dep atalatyn tizimining eng sonynda qalyp keldi. Tek, 2021 jylghy reformadan song ghana oblystyq bilim jýiesin qayta qarap, sýzgiden ótkizip edik. Sol kezde 30 jyl boyy ashylmaghan talay súmdyqtyng beti ashyldy ghoy. Nebir jemqorlyq shemalar mәlim boldy. Endi, bilimdi sol kýige qayta týsirgimiz kele me?

Múghalim bedeli nege tómen?

Aymaghambetov múghalim mәrtebesine qatysty bylay dedi:

«Reformagha deyin ústazdar bilim beruden góri týrli nauqan men úiymdastyru júmysyna tartylatyn. Sondyqtan, biz pedagogti qorghadyq. Reformadan keyin múghalim sabaq bere bastady, diyrektor mektep basqarugha kiristi».

Osyny eskere kele, Aymaghambetov gibridti modeli úsyndy:

1. Bilim mazmúnyna qatysty negizgi mәseleler oblystyq bilim beru dengeyde qalugha tiyis. Oghan kadr, mektep diyrektoryn taghayyndau, attestattau, әdisteme, oqu baghdarlamasy kiredi.

2. Al sharuashylyq baghyttaghy mindetterdi әkimdikke beruge bolady. Jylu, jaryq, sanitariya, jóndeu, qúrylys sekildi infraqúrylymdyq jýk audan әkimdigining moynynda qalsyn deydi. Osy ústanym arqyly ol mektep diyrektoryn sharuashylyq mengerushisine ainaldyrmay, eng aldymen bilim sapasyna jauapty túlgha retinde saqtap qaludy kózdeydi.

Elimiz audandyq bilim bólimderin jauyp tastaghan joq. Olar qazir de bar, júmys istep túr. Ayyrmasy bireu ghana: búryn ol audan әkimine baghynyshty boldy, qazir oblys әkimine ne oblystyq bilim basqarmasyna qaraydy. Biraq, olar audanmen baylanysyn ýzip ketken joq – әrqashanda bir.

Sonymen, eki taraptyng pozisiyasy belgili boldy. Sizder qay tarapty qoldar edinizder?

Biz bolsaq, balalargha sapaly bilim beru men adamy tәrbie eng basty orynda túruy kerek degen pikirdemiz. Mektepter de tapjylmaytyn diyrektordyng «jeke órisine» ainalmauy tiyis!

Osyghan  «әkimning bәri Ybyray Altynsarin emes» degen pikirdi qosyp qoigha bolady...

Ábdirashit Bәkirúly, filosof

Abai.kz