Qazaqstannyng óz әskery doktrinasy boluy tiyis!
Áueli aqparattan bastayyq: Keshe Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev qorghanys vedomstvosynyng basshylyq qúramymen kenes ótkizdi. Áskery reforma josparyn әzirleudi tapsyrdy!
Qasym-Jomart Toqaev qorghanys vedomstvosynyng júmysyn týbegeyli transformasiyalau mәselesine toqtaldy.
– Jaqynda Qauipsizdik Kenesi Apparatymen ótken jiynda әskery salada atqarylatyn basym mindetterdi aiqyndadym. Bizding armiya ótken ghasyrda qalyp qoyghan. Sonymen qatar qolbasshylyq jýiesin halyqaralyq ýzdik tәjiriybege say qayta qúru kerek. Keshendi tәsil qoldanu qajet. Al ol ýshin baghyt-baghdarymyz anyq bolghany jón. Búl dýniyetanymy ken, sauatty ofiyserlerding ghana qolynan keledi. Reformanyng maqsaty – jana ýlgidegi әsker jasaqtau, – dedi Memleket basshysy.
Preziydent armiyada sifrlyq transformasiya jýrgizudi, mýmkindiginshe adamdy tehnologiyamen almastyrudy tapsyrdy.
– Áskerdi damytudyng janasha tәsilderi qajet. Taptauryn sheshimder, aldamshy amaldar, qaghaz jýzinde bәrin keremet etip kórsetetin ótirik esepter eshkimge qajet emes, – dedi Preziydent.
Qazaqstan – ózining әskery quatyn endi arttyryp kele jatqan el!
Kaspiy tenizindegi әskery jattyghular kezinde on tórt sarbazdyng sugha ketip, sony býkilhalyqtyq qaraly kýn jariyalaugha alyp kelgen oqighadan keyin QR Qorghanys ministri qyzmetin atqarghan Dәuren Qosanovtyng óz qyzmetinde qala berui zandyq jәne moralidik túrghyda mýmkin emes edi. Ashuly halyq әskery basshylardyng salghyrttyghynan oryn alghan qayghyly oqighany keshirmedi kinәlilerdi qatang jazagha tartudy, sonymen birge, әskery salada týbegeyli reformalar jýrgizudi talap etti. Kýtkendey, Qazaqstannyng Qorghanys ministri auysty. Búl oryngha Aydos Myrzahmetov taghayyndaldy.
Qoghamdaghy orasan zor narazylyqqa memleketting nazar audaryp, oghan tiyisti reaksiya bildirui óte manyzdy – ministr ornynan ketti. Alayda mәsele tek ministrding otstavkasynda emes. Búdan әldeqayda kýrdeli mәselemen úshtasyp jatyr. Ol — Qazaqstan armiyasyn basqaru jýiesine, eng aldymen, kadrlar men әskery bilimge degen kózqaras.
Mysaly, búrynghy ministrding әskery bilimi Reseyde qalyptasqanyn kóremiz: Armavir joghary әskery aviasiya uchiliyshesi, Gagarin atyndaghy Áskeriy-әue akademiyasy jәne Resey Federasiyasy Qaruly Kýshteri Bas shtabynyng Áskery akademiyasy. Mәsele osynda siyaqty, sebebi, býginde Resey armiyasynyng sarbaz ómirine degen kózqarasyn Ukrainadaghy tórt jylgha sozylghan soghys barysynda әlem kórip otyr. Jeke jauyngerding ómirin adam ómirining qúndylyghy túrghysynan baghalamaytyn, sarbazdy jýiening jay ghana resursy retinde qabyldaytyn kózqarastyng qanshalyqty qauipti ekeni anyq bayqaldy. Múnday tәsil qay jaghynan alsaq ta – ótken ghasyrdaghy әskery doktrina ekeni belgili.
Qazaqstan – ózining әskery quatyn endi arttyryp kele jatqan el. Sondyqtan, bizding armiyamyzda múnday eskirgen әskery doktrina qalybynda qala beruge bolmaydy. Óitkeni, qazirgi zamanghy armiyagha tek qaru-jaraq nemese әskery tәrtip jetkiliksiz. Oghan eng aldymen adamdy, onyng ómirin, qabiletin jәne kәsiby әleuetin baghalaytyn jana basqaru mәdeniyeti qajet.
Osy jaghynan qarasaq, bizdegi әskery kadrlyq sayasatta olqy jaghdaylar jetkilikti. Mysaly, Qazaqstannan әlemdegi eng bedeldi әskery oqu oryndarynyng biri sanalatyn Vest-Poyntty barjoghy segiz adam ghana bitirgen. Olardyng arasynda eki qyz bar. Ekeui de bizneste tabysty mansap jasady. Nege olar armiyada emes, bizneste jýr?
Sebebi Qazaqstanda olardyng alghan bilimi men tәjiriybesi óz dengeyinde qajet bolmady. Olar Vest-Poyntty bitirip, Qazaqstangha kelgende, Qorghanys ministrliginde qyzmet tabylmaghan.
Qazaqstan óz әskerin NATO ýlgisine kóshiruge birtindep ayaq basyp keledi. Biraq, әsker týptamyrymen reseylik әskery jýiening kóshirmesi bolyp qaluda: bizde de Reseydegidey «dedovshina» (әlimjettik) bar, bizding qarujaraqtarymyz týgeldey derlik Reseyden alynghan, әskerdi basqaru tәsilderi de, tәrtip te soghan jaqyn.
Qazirgi ozyq ýlgidegi armiyalar búrynghy basqaru tәrtibinen bas tartyp, ózge tәrtippen әreket etude. Jana tәrtip boyynsha, jogharydan qatyp qalghan búiryq emes, sarbazdarmen qoyanqoltyq shayqasyp jatqan әrbir dala komandiyrine jaghdaygha baylanysty jalpystrategiyadan auyspay, taktikalyq sheshim shygharuyna rúqsat etilgen. Tipten, ol jaghdaygha qaray sarbazdarynyng ómirin meylinshe qorghau ýshin sonday naqty әri dәl sheshim qabyldaugha mindetti.
Mysaly, Bizding Bauyrjan Momyshúly atamyz soghysta bes ret qorshauda qalyp, әskery ustavqa qaramay, eshkimnen núsqau kýtpey, ózi ontayly sheshim qabyldap, qorshaudan batalionyn shyghynsyz alyp shyqqan naghyz aqyldy parasatty komandir bolghan ghoy nege odan ýlgi almasqa!
Qazaqstanda Týrkiyanyng Gendarmerie and Coast Guard Academy-sin, Germaniyanyng Bundeswehr Command and Staff College-in bitirgen ofiyserler de bar. Olar — kәsiby әskery mamandar jәne qazir armiya qatarynda qyzmet etip jýr. Demek, Qazaqstanda jana buyngha, jana әskery bilimge jәne zamanauy basqaru tәjiriybesine ie kadrlar bar. Basty mәsele — sol әskeriylerge mýmkindik beru. Sondyqtan býgingi tanda bizding armiyagha eng aldymen eki nәrse qajet dep oilaymyn: jappay sifrlandyru jәne jana kadrlyq serpin.
Mәsele tek ministrding auysuynda emes. Mәsele — sarbazdyng ómiri men qauipsizdigin eng joghary qúndylyq retinde qabyldaytyn, kәsibiylikke sýienetin, tehnologiyalyq túrghydan zamanauy jәne jauapkershiligi joghary armiya qúruda. Songhy bes jylda 270 sarbazdyng qaza boluy turaly aitylatyn kórsetkishting ózi búl mәseleni keyinge qaldyrugha bolmaytynyn kórsetedi. Múnday jaghdaydan keyin armiyany búrynghy tәrtippen basqarudy jalghastyrugha bolmaydy. Bizge jay ghana jana ministr emes, jana әskery basqaru mәdeniyeti, «qazaqstandyq әskery doktrina» qajet.
Núrgeldi Ábdighaniyúly
Abai.kz