Futboldan әlem chempionatynda erekshe sheberligimen tәnti etken tandauly oiynshylar jónindegi әngimeni әri qaray jalghaymyz.

Alandaghy «siqyrshy»

Fransuz futbblynyng anyzy Tierry Anry aitady:

«Andres Iniesta – negizinen doppen ghana әngimelesetin jigit. Alanda onsha sózge joq, bylayghy ómirde de kóp sóilemeytin túiyq adam, sudyratyp súhbat ta bere bermeydi. Biraq ayaghyna dop tiyse, onymen tanertennen keshke deyin syrlasugha әzir. Eger ol basyna kepka kiyip ap, kóshede ketip bara jatsa, eshkim tanymay da qalady. Andres – úyang da sabyrly jigit, biraq oghan dop laqtyrshy, Supermenge ainalady! Ol seni sheber aldaytyny sonday, ayaq-qolyndy qatar qarmasang da, tipti futbolkasynan ústap ýlgermeysing – lyp etip ótedi de shyghady. Zyghyrdanyng qaynaydy. «Bәlenin» bәri – onyng basynda. Ol óte jyldam ba? Joq. Denesi asa quatty ma? Qaydam. Biraq futbol oinau ýshin ne kerekting bәri onyng boyynda bar. Iniesta kóp gol soqpaydy, tipti nәtiyjeli pas shygharu jóninen de alda bolmauy mýmkin. Alayda oiynnyng yrghaghyn ýnemi sol ústaydy, sol baqylaydy. Sen qay kezde algha úmtylasyn, qay kezde artqa qaytasyng – sheshetin sonyng qimyly. Komandada mergender bola beredi: Neymar, Eto’O, Ronaldinio, Messiy... Olar óz júmysyn atqarady, biraq komandada oiynnyng yrghaghy men qarqynyn óz uysynda ústay biletin talanttyng boluy – mýlde basqa baqyt. Iniestamen oinau – ghajap!».

Suret: football-fun-live.com saytynan alyndy.

Rasynda da, 1984 jylghy 11 mamyrda Ispaniyanyng Alibasete aimaghyndaghy Fuentealibiliya atty shaghyn qalashyqta erli-zayypty dayashylardyng otbasynda dýnie esigin ashqan ol kishkentayynan ózge qatarlastarynan erekshelenipti: qara tory emes – appaqtyghymen, tynym tappas jybyrlaq emes – ústamdylyghymen, ýy betin kórmes qanghybas emes – ata-anasynyng aitqanyn ghana oryndaytyn tәrtiptiligimen... Sosyn, әriyne, airyqsha dopqúmarlyghymen. Osy qúmarlyqtyng arqasynda 11 jasynda-aq bala Andresti jogharghy ligada oinaytyn «Alibasete» kluby ózining balalar komandasyna alyp ketedi. Bir jyldan song ol talantty jetkinshekterdi taba biletin «Barselona» mamandarynyng kózine týsedi. Sóitip, 1996 jyly «Barselonanyn» balalar komandasyna qabyldanady.

Ataqty klubtyng negizgi qúramynda ol alghash ret 18 jasynda alangha shyqty. 2003 jyly túnghysh golyn soqty. 20 jasqa tolghanda «Barselonanyn» jetekshi oiynshylarynyng birine ainaldy. 2006 jyly Chempiondar ligasyn jenip aldy, әri últtyq qúramagha shaqyryldy. Sodan beri Iniesta býkil әlemning nazarynan týsken joq. Klubpen birge taghy ýsh ret Chempiondar ligasynyng jenimpazy atandy, Ispaniya qúramasynyng sapynda eki ret Europa chempiony, bir ret әlem chempiony boldy. 2010 jylghy dýniyejýzilik dodada tartysty finaldyng taghdyryn da Andresting goly sheshti. Sol jyly ol «Altyn dopty» alugha әbden layyq edi, biraq FIFA-men birikken «Frans futbol» jýldesin Messy iyelenip ketti...

«Qargha boyly» qaharman

2014 jylghy әlem chempionatynyng ýzdik oiynshysy dep argentinalyq Lioneli Messy tanyldy.

Suret: tsn.ua saytynan alyndy.

1987 jyldyng 24 mausymynda Argentinanyng Rosario qalasynda dýniyege kelgen ol – qarapayym fabrika qyzmetkeri Horhe Messy men shaghyn mekemening eden juushysy Siliyanyng otbasynda dýniyege kelgen tórt perzentting kenjesi. 5 jasynan-aq dop oinay bastaghan talantty jasóspirimning talabyna qyzyqqan jergilikti «Niuell Old Boyz» kәsipqoy futbol kluby ony óz qúramyna shaqyrdy. Balaqay 10 jas tolghanda dәrigerler onyng aghzasynda somatotropinning (boydyng ósuine qajetti gormonnyn) jetispeushiligi bar ekenin angharady. Ony emdeu ýshin aiyna 900 dollardy dәri-dәrmekke júmsau qajet bolady. Áuelde onyng bәrin óz moynyna alghan klub birte-birte búl jaghdaydy ózi ýshin artyq shyghyn sanay bastaydy.

Mine, osy kezde qúitaqanday argentinalyq talant turaly daqpyrt Ispaniyagha da jetedi, sebebi, búl elding Barselona qalasy ornalasqan Kataloniya aimaghynda Messiylerding tuystary túratyn edi. Dәlirek aitsaq, onyng týp naghashylary katalondyqtar bolyp keledi. Solar arqyly bar әngimege qanyqqan «Barselona» klubynyng sport diyrektory Karles Reksach jasóspirim futbolshynyng әkesine arnayy shaqyrtu jiberedi. Sóitip, qarapayym júmysshy Horhe 11 jasar balasy ekeui Ispaniyagha kelip, kelissóz jýrgizedi. Nәtiyjede Lioneli «Barsanyn» jastar komandasyna qabyldanady, al onyng em-domyn klub týgel ózi tóleuge kelisedi. Búl 1998 jyl bolatyn...

Jasóspirimning airyqsha darynyn bayqaghan ispandyqtar onymen 2012 (!) jylgha deyin shart jasasady (keyin búl kelisim 2018 jylgha deyin sozyldy). Ol ýshin dene kýsh-quatyn damytatyn arnayy baghdarlama týzip beredi. Lioneli jatpay-túrmay jattygha bastaydy. Sonyng әseri bolar, ol 16 jasynda-aq «Barsanyn» jastar komandasynyng negizgi oiynshysyna ainalady. Jalghyz ghana kemshilik: qansha uaqyt em-dom jasasa da, onyng boyy sol kýii óse qoymady, bar-joghy 170 sm-den aspady. Alayda, boy óspegenmen, oy ósti (futbolshynyng ózi de «Mәsele – boyda emes, oida ghoy» degendi jii aitady). L.Messiyding oiyn mәnerin kórgender ony «bolashaq Maradona», dep baghalay bastady. Rasynda da, onyng dop jetekteui, kez kelgen qarsylasty keremet jyldamdyqta aldap óte aluy, qajet kezde әriptesine asa ynghayly ghajap pastap shyghara bilui kóp úzamay futbolgha jana júldyzdyng keletinin bayqatqanday edi.

Ol uaqyt ta kóp kýttirgen joq. «Barselonanyn» negizgi qúramyna 2005 jyly ótken Lioneli bir jyl ishinde-aq ózin kópshilikke moyyndata aldy. Onyng katalondyq tuystary bar ekenin negiz etken Ispaniya futbol federasiyasy Messiydi últtyq qúramada oinaugha shaqyrdy. Alayda, ol ózining tuyp-ósken Otanyn tandady. Argentina últtyq qúramasyndaghy alghashqy oiynyn Messy 2005 jyldyng 4 tamyzynda Vengriyagha qarsy ótkizdi. Alayda, 70-minutta әriptesin almastyrghan ol nebәri ýsh minuttan song qyzyl kartochka alyp, alannan quyldy! Qúday ondaghanda, búl tek joldastyq kezdesu bolatyn. Al onyng últtyq komandadaghy túnghysh resmy matchy – sol jyldyng 3 qyrkýiegindegi Paragvaymen bolghan oiyn edi.

Messy 2006 jylghy әlem chempionatynda 3 oiyn oinap, 1 gol soqty (Serbiya qúramasynyng qaqpasyna). Ókinishke qaray, argentinalyqtar shiyrek finalda Germaniyadan penality arqyly jenildi (2:4, negizgi uaqyt esebi 1:1). 2010 jylghy dop dodasynda da Lioneliding altyn kubok alugha degen ýmitin nemister ýzdi (0:4). Al 2008 jyly ol Beyjing Olimpiadasyna qatysyp, altynnan alqa taqty. Finalda olar Niygeriya qúramasyn 1:0 esebimen jendi, jalghyz goldy Messiyding pasynan song Anheli Dy Mariya soqty.

«Altyn dopty» segiz ret jenip alghan Messy últtyq qúrama sapyndaghy alghashqy eleuli tabysyna tek 2014 jylghy dodada ghana qol jetkizdi. Braziliya jasyl alandarynda Argentina qúramasy 8 dop soqsa, sonyng teng jartysyn Messiyding ózi engizdi. Ras, ol chempion bolugha da layyq edi, biraq finalda Germaniyadan útyldy. Biraq búl – Argentinanyng 24 jyldan keyin shyqqan túnghy finaly, al Messy ýshin alghashqy medali edi.

Al 2022 jyly Messy әlem chempiony atandy. Ol biylghy chempionatta da erekshe kózge týsip jýr. Eki oiynda 5 gol soghyp, әlem chempionattary tarihyndaghy eng ýzdik mergen atandy (18 gol).

Sәken Sybanbay

Abai.kz