Ejelgi tarihi, mәdeni, diny sebepterge baylanysty Tayau Shyghystyng túraqtylyq jaghdayy kýrdeli bolsa da búl aimaq әr kezende iri geosayasy oiynshylardyng basty nysanyna ainalyp keledi. AQSh, Resey (búrynghy kenester odaghy), Qytay búl aimaqqa әskeri, ghylymi, ekonomikalyq resurstaryn qúidan esh sharshaghan emes. Soghan qaramastan búl aimaqta tynyshtyq ornauy bylay túrsyn, songhy jyldary jaghday ushyqty. Álem nazaryn eriksiz ózine audardy.

2023 jyly qazan aiynda HAMAS toby Izrailige kýtpegen jerden shabuyl jasap, soghys otyn qayta tútatty. Evrey biyligining kek alu operasiyasy Gazany jermen jeksen etip, onmyndaghan palestinalyqtardyng ómirin qidy. Álem júrtyn tiksindirdi.

2024 jyly Siriyada Bashar Asad rejiymi qúlap, biylik birlesken kýshterding qolyna ótti.

2026 jyly 28 aqpanda AQSh pen Izraili Irangha soghys ashty. Aymaqtaghy qordalanghan qaqtyghys oty lap etip, syrtqa shyqty.

Tayau Shyghys mәselesi әr kezek AQSh preziydentterining syrtqy sayasattaghy basym baghyty, әri basty bas auruy bolyp kele jatqany belgili. Aq ýiding búl aimaqqa ústanghan basty strategiyasy múnaygha bay elderding halqyn demokratiya, kisilik qúqyq siyaqty amerikandyq qúndylyqtarmen shyrghalau, al basshylaryn qarjylyq, әskery qoldau arqyly bopsalau arqyly ózining sayasy maqsatyna qol jetkizu bolyp kele jatqany kópke mәlim. Aq ýimen odaqtasqan elder AQSh investisiyasy men tehnologiyasyna ie bolyp baquatty ómir sýrse, qarsy bolghandary әr kezende ishki dýrbelenge, ekonomikalyq sanksiyagha úrynuda.

Tayau Shyghys mәselesi 2017 jyly kýtpegen jerden Aq ýige kelgen Donalid Tramptyng da bas auruyna ainalghany anyq. Ol 2020 jyly Izraili men aimaqtaghy ózge elderding qarym-qatynasyn jaqsartu ýshin «Ibrahim kelisimin» úsyndy. 2025 jyly Aq ýige qayta oralghannan keyin Tramp ol kelisimdi qayta kóterdi. Sebebi Gazadaghy jaghdaygha baylanysty Izrailidyng aimaqtaghy eldermen ghana emes, ózge eldermen qatynasy ushyghyp ketken edi. Tramptyng bastamasy geosayasy mýdde túrghysynan Qazaqstangha da tiyimdi edi. Sol sebepti preziydent Toqaev 2025 jyly 7 qarashada AQSh sapary kezinde bizding elimizding de «Ibrahim kelisimine» qosylghanyn mәlimdedi.

Songhy uaqytta Tayau Shyghysty aitpaghanda jahanda qaqtyghys kóbeydi. Resey men Ukraina soghysy besinshi jylgha ayaq basty. Álem elderi BÚÚ qauipsizdik kenesining әleuetine kýmәn keltire bastady. Qazaqstan taraby da kópten beri BÚÚ Qauipsizdik kenesine reforma kerek ekenin aitumen keledi.

AQSh preziydenti Tramp úsynghan «Beybitshilik kenesin» key sayasatkerlerding «BÚÚ Qauipsizdik kenesine balama» deuinde de osynday negiz jatqany anyq. Preziydent Toqaevtyng alghashqy elderding qatarynda atalmysh bastamagha kirui de sony anghartady.

Qazaqstan biyligi tәuelsizdik alghaly beri kópvektorly sayasat ústanyp qaqtyghystardy beybit kelissózder arqyly sheshudi, әlemde tynyshtyq ornauyn dәriptep keledi. Jahandyq beybitshilik missiyalargha belsendi qatysyp, әlem elderi arasyndaghy bedelin joghary kóterumen keledi. Uaqyttyng ózi onday sayasy ústanymnyng dúrys ekenin dәleldedi.

Qazaqstan qosylghan songhy eki kelisimning oryny bólek. Sebebi búl eki kelisim de aimaqtyq, aumaqtyq dengeyden jahandyq kólemdi sharpyp otyr. Qazaqstannyng aimaqtyq túrghydan TMD-gha, ÝQShÚ-na, ShYÚ-na mýshe ekenin bilemiz. Al songhy eki kelisim Qazaqstannyng aimaqtyq shenberden shyghyp, jahandyq geosayasatqa shyqqanyn, bir sózben aitqanda Orta derjava orynyn nyqtay týskenin kórsetedi.

Abai.kz