ەجەلگى تاريحي، مادەني، ءدىني سەبەپتەرگە بايلانىستى تاياۋ شىعىستىڭ تۇراقتىلىق جاعدايى كۇردەلى بولسا دا بۇل ايماق ءار كەزەڭدە ءىرى گەوساياسي ويىنشىلاردىڭ باستى نىسانىنا اينالىپ كەلەدى. اقش، رەسەي (بۇرىنعى كەڭەستەر وداعى), قىتاي بۇل ايماققا اسكەري، عىلىمي، ەكونوميكالىق رەسۋرستارىن قۇيۋدان ەش شارشاعان ەمەس. سوعان قاراماستان بۇل ايماقتا تىنىشتىق ورناۋى بىلاي تۇرسىن، سوڭعى جىلدارى جاعداي ۋشىقتى. الەم نازارىن ەرىكسىز وزىنە اۋداردى.

2023 جىلى قازان ايىندا حاماس توبى يزرايلگە كۇتپەگەن جەردەن شابۋىل جاساپ، سوعىس وتىن قايتا تۇتاتتى. ەۆرەي بيلىگىنىڭ كەك الۋ وپەراتسياسى گازانى جەرمەن جەكسەن ەتىپ، ونمىڭداعان پالەستينالىقتاردىڭ ءومىرىن قيدى. الەم جۇرتىن تىكسىندىردى.

2024 جىلى سيريادا باشار اساد رەجيمى قۇلاپ، بيلىك بىرلەسكەن كۇشتەردىڭ قولىنا ءوتتى.

2026 جىلى 28 اقپاندا اقش پەن يزرايل يرانعا سوعىس اشتى. ايماقتاعى قوردالانعان قاقتىعىس وتى لاپ ەتىپ، سىرتقا شىقتى.

تاياۋ شىعىس ماسەلەسى ءار كەزەك اقش پرەزيدەنتتەرىنىڭ سىرتقى ساياساتتاعى باسىم باعىتى، ءارى باستى باس اۋرۋى بولىپ كەلە جاتقانى بەلگىلى. اق ءۇيدىڭ بۇل ايماققا ۇستانعان باستى ستراتەگياسى مۇنايعا باي ەلدەردىڭ حالقىن دەموكراتيا، كىسىلىك قۇقىق سياقتى امەريكاندىق قۇندىلىقتارمەن شىرعالاۋ، ال باسشىلارىن قارجىلىق، اسكەري قولداۋ ارقىلى بوپسالاۋ ارقىلى ءوزىنىڭ ساياسي ماقساتىنا قول جەتكىزۋ بولىپ كەلە جاتقانى كوپكە ءمالىم. اق ۇيمەن وداقتاسقان ەلدەر اقش ينۆەستيتسياسى مەن تەحنولوگياسىنا يە بولىپ باقۋاتتى ءومىر سۇرسە، قارسى بولعاندارى ءار كەزەڭدە ىشكى دۇربەلەڭگە، ەكونوميكالىق سانكتسياعا ۇرىنۋدا.

تاياۋ شىعىس ماسەلەسى 2017 جىلى كۇتپەگەن جەردەن اق ۇيگە كەلگەن دونالد ترامپتىڭ دا باس اۋرۋىنا اينالعانى انىق. ول 2020 جىلى يزرايل مەن ايماقتاعى وزگە ەلدەردىڭ قارىم-قاتىناسىن جاقسارتۋ ءۇشىن «يبراھيم كەلىسىمىن» ۇسىندى. 2025 جىلى اق ۇيگە قايتا ورالعاننان كەيىن ترامپ ول كەلىسىمدى قايتا كوتەردى. سەبەبى گازاداعى جاعدايعا بايلانىستى يزرايلدىڭ ايماقتاعى ەلدەرمەن عانا ەمەس، وزگە ەلدەرمەن قاتىناسى ۋشىعىپ كەتكەن ەدى. ترامپتىڭ باستاماسى گەوساياسي مۇددە تۇرعىسىنان قازاقستانعا دا ءتيىمدى ەدى. سول سەبەپتى پرەزيدەنت توقاەۆ 2025 جىلى 7 قاراشادا اقش ساپارى كەزىندە ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ دە «يبراھيم كەلىسىمىنە» قوسىلعانىن مالىمدەدى.

سوڭعى ۋاقىتتا تاياۋ شىعىستى ايتپاعاندا جاھاندا قاقتىعىس كوبەيدى. رەسەي مەن ۋكراينا سوعىسى بەسىنشى جىلعا اياق باستى. الەم ەلدەرى بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ الەۋەتىنە كۇمان كەلتىرە باستادى. قازاقستان تارابى دا كوپتەن بەرى بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە رەفورما كەرەك ەكەنىن ايتۋمەن كەلەدى.

اقش پرەزيدەنتى ترامپ ۇسىنعان «بەيبىتشىلىك كەڭەسىن» كەي ساياساتكەرلەردىڭ «بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە بالاما» دەۋىندە دە وسىنداي نەگىز جاتقانى انىق. پرەزيدەنت توقاەۆتىڭ العاشقى ەلدەردىڭ قاتارىندا اتالمىش باستاماعا كىرۋى دە سونى اڭعارتادى.

قازاقستان بيلىگى تاۋەلسىزدىك العالى بەرى كوپۆەكتورلى ساياسات ۇستانىپ قاقتىعىستاردى بەيبىت كەلىسسوزدەر ارقىلى شەشۋدى، الەمدە تىنىشتىق ورناۋىن دارىپتەپ كەلەدى. جاھاندىق بەيبىتشىلىك ميسسيالارعا بەلسەندى قاتىسىپ، الەم ەلدەرى اراسىنداعى بەدەلىن جوعارى كوتەرۋمەن كەلەدى. ۋاقىتتىڭ ءوزى ونداي ساياسي ۇستانىمنىڭ دۇرىس ەكەنىن دالەلدەدى.

قازاقستان قوسىلعان سوڭعى ەكى كەلىسىمنىڭ ورىنى بولەك. سەبەبى بۇل ەكى كەلىسىم دە ايماقتىق، اۋماقتىق دەڭگەيدەن جاھاندىق كولەمدى شارپىپ وتىر. قازاقستاننىڭ ايماقتىق تۇرعىدان تمد-عا، ۇقشۇ-نا، شىۇ-نا مۇشە ەكەنىن بىلەمىز. ال سوڭعى ەكى كەلىسىم قازاقستاننىڭ ايماقتىق شەڭبەردەن شىعىپ، جاھاندىق گەوساياساتقا شىققانىن، ءبىر سوزبەن ايتقاندا ورتا دەرجاۆا ورىنىن نىقتاي تۇسكەنىن كورسەتەدى.

Abai.kz