Ázirbayjan preziydenti Iliham Áliyev kezekti ret Mәskeuge únamaytyn mәlimdemeler jasady. Kenes Odaghy dәuirin ashyq syngha aldy. KSRO biyligin «otarshy» dep atady. Ol Ázirbayjannyng KSRO qúramynda bolghan kezenin resmy týrde «otarshylyq» dep atady.

Shusha mediaforumynda aitylghan búl sózder – sózsiz Mәskeuding ambisiyalaryna soqqy bergen sózder boldy!

BIRINShI: «Ázirbayjan KSRO qúramynda bolghan kezde ózining tәuelsizdiginen tolyqtay aiyrylyp qaldy. Bizding halqymyzdyng barlyq qúqyqtary shekteldi. «Otar boludyng qanday ekenin» Ázirbayjan júrty esterinde jaqsylap saqtap qaldy. Ázirbayjandyqtar «otar elden» qalay tәuelsiz elge ainalugha bolatynyn biledi. KSRO kezinde Ázirbayjannan milliardtaghan tonna múnay syrtqa shygharyldy. Al KSRO ydyraghan tústa elimiz gaz ben elektr energiyasyna múqtaj kýide qaldy. Býgingi Baku әli kýnge sol Sovet biyligi keltirilgen zardaptardy joiymen keledi. KSRO joyylghan kezde kóp sarapshylar odaqtan shyqqan elderdi ayaqqa túryp kete almaydy dep boljaghan. Tipti, memleket retinde joyylyp ketedi dep aitqan. Al býgin biz songhy otyz jylda «orta derjavagha» ainaldyq», - dedi Áliyev.

Búl Áliyevting Mәskeuding túmsyghynan úrghan birinshi sóz. Sebebi – «KSRO 2.0» jobasyn jatsa-túrsa qiyaldaytyn Kremli iydeologtary ýshin KSRO-ny qaralau – býgingi Putindi qaralaumen ten.

«KSRO-nyng ydyrauy men ýshin de, kópshilik halyq ýshin de tragediya boldy. KSRO-nyng ydyrauy degenimiz ne? Búl degenimiz KSRO dep atalghan tarihy Reseyding qúlauy ghoy. KSRO-nyng qúlauy Resey ýshin ýlken shyghyndargha әkep soqty. Atap aitqanda 40% territoriyasyn joghaltty, dәl osynday ekonomikalyq kýsh pen halqynan aiyryldy», - degen Putinning naq ózi edi. Búl sózder Resey Ukrainagha soghys ashardan búryn aitylghan (2021 jyly).

Onan son: «Sovet odaghynan bólinip shyqqan elder Resey jerine qaryq boldy», - degen de Putiyn.

EKINShI: Áliyev atalghan jiynda Baku men Uashingtonnyng jaqyndasuy jayly kóbirek aitty. Al keyinge deyin Resey ózining yqpal etu aimaghy sanap kelgen Ontýstik Qapqazdyng aitarlyqtay ózgeristerdi bastan keshirgenin qadap aitty.

«Ontýstik Qapqaz óte-móte ózgerdi. Ony ózgertken – Ekinshi Qarabaq soghysy. Endi Ontýstik Qapqaz – geosayasy aiqas alany emes. Biz eshkimge bizding aimaghymyzdy ózderining geosayasy oiyndarynyng qúraly etuge jol bermeymiz!», - dedi.

Búl sózder de Mәskeuge únay qoymasy anyq. Sebebi – Resey Ontýstik Qapqazdy (Armeniya, Ázirbayjan men Gýrjistandy) Batysqa qarsy ózining yqpal etu aimaghy sanap kelgen. Sonyng ishinde mәdeniy-gumanitarlyq jәne transporttyq-logistikalyq maqsatta.

Tipti, Armeniya aumaghyna әskery kontingent ornalastyrghan. Armeniyanyng Týrkiya men Iran shekaralaryn Resey FSB-sy qorghap, kýzetken. Al 2020 jyly Qarabaq soghysy bastalghangha deyin Ázirbayjan men Armeniya arasynda Reseyding bitimgerleri túrghan. 2023 jyldan bastap Reseyding sol bitimgerleri shygharylyp, artyqshylyqtan aiyryldy.

Al ekonomikalyq jaghynan búl ónir Reseyding «Soltýstik-Ontýstik» dәlizi ýshin airyqsha manyzgha iye. Búl Reseydi Iranmen, Ýndistanmen baylanystyratyn torab sanalady. Al sayasy túrghyda Mәskeu Baku men Erevannyng ortasyna týsken. Basty deldal bolyp kelgen. Songhy jyldary Resey búl artyqshylyqtan airylyp, onyng ornyn Týrkiya basuda.

Al Áliyevtin: «Ontýstik Qapqazdy sayasy oiyn alanyna ainaldyrmaymyz», - degeni әlbette Mәskeuge qara aitylsa kerek...

ÝShINShI: Mәskeu ýshin taghy bir jaghymsyz sóz Resey-Ukraina soghysyna qatysty aityldy.

Áliyev: «Búl soghysty dereu toqtatu kerek degen týsinikke keletin uaqyt әbden jetken. Búl bizding pozisiyamyz. Búl mening pozisiyam. Búl Ázirbayjannyng ústanymy», - dedi.

Búl soghysta kelissózdi Reseyden ózgesining bәri qalap otyrghany jasyryn emes. AQSh-ta, Ukraina da, Batys ta, basqasy da soghysty toqtatu, kelissóz ýsteline otyru kerektigin san mәrte aitty.

Kelispey otyrghan, әuelgi sharttarynan qaytpay otyrghan jalghyz – Resey. Kýni keshe ghana Reseyding SIM bastyghy Lavrov: «Resey úrysty qazirgi maydan shebinde toqtatugha mýlde kelispeydi», - dep kesip aitty.

Búl degen sóz – Resey әli soghystan bas tartpay otyr degen sóz. Sol sebepti de, Áliyevtin: «Soghysty toqtatu kerektigin týsinetin uaqyt jetti», - deui kimge baghyttalghanyn ishteriniz bilip, sezip-aq otyr ghoy...

Núrgeldi Ábdighaniyúly

Abai.kz