Japoniyanyng mektep oqulyqtary joghary akademiyalyq standarttarymen, mazmúnynyng jýieliligimen jәne oqushylardyng bilimin, syny oilau qabiletin, adamgershilik qúndylyqtaryn damytugha erekshe kónil bóluimen әlemge tanylghan.

Keybir elderde barlyq oqulyqtardy bir ghana memlekettik mekeme әzirleytin bolsa, Japoniyada oqulyq jazu isi jeke baspalar, ghalymdar, tәjiriybeli múghalimder jәne memleket birlesip jýzege asyratyn jýiege negizdelgen. Múnday tәsil oqulyqtardyng ghylymy dәldigin, mazmúndyq tengerimin jәne әr jas ereksheligine say boluyn qamtamasyz etedi.

Oqulyq әzirleuding alghashqy kezeni Japoniyanyng Bilim, mәdeniyet, sport, ghylym jәne tehnologiya ministrliginen (MEXT) bastalady. Alayda ministrlik oqulyqtardy ózi jazbaydy. Onyng ornyna barlyq mektepter ústanugha tiyis últtyq oqu baghdarlamasyn, yaghny Course of Study («Oqu standarty») qújatyn әzirleydi. Búl qújatta әr pәn boyynsha әr synyptyng oqu maqsattary, oqushylar mengerui tiyis bilim, daghdy jәne qúzyretter naqty belgilenedi.

Osy memlekettik standart negizinde jeke baspalar oqulyq dayyndaytyn avtorlyq újymdardy jasaqtaydy. Onyng qúramyna uniyversiytet professorlary, oqu baghdarlamasyn әzirleushi mamandar, ghalymdar, tәjiriybeli múghalimder, pedagog-psihologtar, redaktorlar, suretshiler men dizaynerler kiredi. Ár maman óz salasy boyynsha ýles qosyp, oqulyqtyng ghylymy túrghydan dәl, pedagogikalyq jaghynan tiyimdi әri kórneki bezendiriluin qamtamasyz etedi.

Oqulyq jazu barysynda keng kólemde ghylymy zertteuler jýrgizilip, bilim beru tәjiriybeleri zerdelenedi. Avtorlar eng jana ghylymy janalyqtardy, oqytu әdistemelerin jәne mektep tәjiriybesin eskere otyryp, әr taraudy әzirleydi. Mәtinning tili týsinikti әri jas ereksheligine say boluy, taqyryptardyng birizdiligi, qoldanylatyn mysaldardyng ómirmen baylanysy jәne mәdeny túrghydan beytarap boluy erekshe nazarda ústalady. Qazirgi japon oqulyqtary tek aqparat berip qana qoymay, oqushylardy súraq qoygha, mәsele sheshuge, tәjiriybe jasaugha jәne óz pikirin dәleldeuge yntalandyrady.

Qoljazba dayyn bolghannan keyin ol әlemdegi eng qatang oqulyq saraptau jýielerining birinen ótedi. MEXT mamandary oqulyqtyng últtyq oqu baghdarlamasyna sәikestigin, ghylymy qatelerding joqtyghyn, mazmúnynyng tengerimdiligin jәne oqushylardyng jas ereksheligine layyqtylyghyn jan-jaqty tekseredi. Eger qanday da bir kemshilikter anyqtalsa, baspa olardy týzetip, qayta úsynugha mindetti.

Ministrlik maqúldaghannan keyin oqulyqtardy jergilikti bilim basqarmalary men mektepter tandaydy. Bir pәn boyynsha birneshe baspanyng oqulyqtary maqúldanuy mýmkin bolghandyqtan, mektepter resmy bekitilgen birneshe núsqanyng ishinen ózderine qolaylysyn tanday alady. Degenmen olardyng barlyghy birdey últtyq bilim standarttaryna tolyq sәikes keledi.

Japon oqulyqtarynyng taghy bir ereksheligi – mazmúnynyng yqsham әri kórneki berilui. Úzaq teoriyalyq týsindirmelerding ornyna suretter, fotosuretter, diagrammalar, kartalar, kesteler men naqty ómirden alynghan mysaldar keninen paydalanylady. Kóptegen oqulyqtarda praktikalyq tapsyrmalar, jobalyq júmystar, pikirtalasqa arnalghan súraqtar jәne pәnaralyq baylanystar qamtylghan. Sonymen qatar songhy jyldary baspa oqulyqtaryna elektrondyq resurstar, onlayn jattyghular men mulitiymediyalyq materialdar qosa berilude. Búl Japoniyanyng sifrlyq bilim berudi damytugha basymdyq berip otyrghanyn kórsetedi.

Japoniyada oqulyqtar múghalimning júmysyn tolyq almastyrmaydy. Olar oqu prosesining negizgi qúraly bolghanymen, múghalimder oqulyqty týrli jobalarmen, tәjiriybelermen, pikirtalastarmen jәne qosymsha materialdarmen tolyqtyra otyryp, sabaq ótkizedi. Múnday tәsil últtyq bilim standarttarynyng saqtaluyn qamtamasyz ete otyryp, әr múghalimge oqushylardyng qajettiligine qaray shygharmashylyqpen júmys isteuge mýmkindik beredi.

Oqulyqtardy janartu júmysy ýzdiksiz jýrgizilip otyrady. Qoghamdaghy ózgeristerge, ghylym men tehnologiyanyng damuyna jәne jana bilim beru talaptaryna sәikes últtyq oqu baghdarlamasy kezen-kezenimen qayta qaralady. Soghan sәikes baspalar da oqulyqtardy janartyp, jana ghylymy derekterdi engizedi, týsindirmelerdi jetildiredi jәne múghalimder men sarapshylardyng úsynystaryn eskeredi.

Japoniyadaghy oqulyq әzirleu jýiesi memlekettik bilim standarttary men kәsiby saraptamanyng tiyimdi ýilesimin kórsetedi. Memleket, baspalar, ghalymdar jәne múghalimder arasyndaghy tyghyz yntymaqtastyqtyng arqasynda oqushylargha ghylymy túrghydan senimdi, sapaly әri zamanauy oqu materialdary úsynylady. Búl jýie Japoniyanyng bilim beru salasyndaghy joghary jetistikterining manyzdy negizderining biri bolyp sanalady.

Dýisenәli Álimaqyn

Abai.kz