Qazaq qoghamynda otbasy taqyryby qozghala qalsa, pikir ekige jarylady. Biri – «zaman ózgerdi» deydi, endi biri – «dәstýrden alystadyq» dep dabyl qaghady.

Alayda mәsele bir ghana taraptan emes. Otbasyndaghy týsinispeushilik, erli-zayyptylar arasyndaghy jauapkershilikting әlsireui, jastardyng ýilenuge asyqpauy, jalghyzdyqtyng qalypty qúbylysqa ainaluy – býgingi qoghamnyng ortaq mәselesine ainalyp otyr.

Osy jәne qazaq qoghamyndaghy ózge de ózekti mәselelerdi mediator, avtorlyq kurstardyng jetekshisi Qarlyghash Bekpatshaqyzy «Sheshim» YouTube arnasyna bergen súhbatynda ashyq talqylady.

Mamannyng pikirinshe, qazirgi qoghamda otbasy mәselesine kelgende әieldermen qatar er azamattargha da kóbirek kónil bólu qajet. Sebebi osy uaqytqa deyin otbasylyq mәselelerdi sheshude әielder tarapynan súranys basym bolghanymen, býgingi tanda búl problemanyng tek әielge ghana qatysty emestigi anyq bayqalyp otyr.

«Er azamattarymyz da әieldermen birge damuy kerek. Olargha da kónil bólu qajet. Áyelder búl baghytta belsendi bolyp keledi. Al er azamattarymyz keyde sәl sayada qalyp qoyady», – deydi Qarlyghash Bekpatshaqyzy.

Onyng aituynsha, qogham aldynda jýrgen, bilimi men tәjiriybesi mol azamattardyng ózi otbasylyq mәselege kelgende tyghyryqqa tirelip qalatyn kezder bolady. Yaghny ózgege aqyl aityp, baghyt kórsete alatyn adamnyng ózining jeke ómirindegi týitkildi sheshuge qauqary jetpey qaluy mýmkin.

Sondyqtan mediatordyng pikirinshe, otbasy mәselesin tek jeke adamnyng problemasy retinde qaraugha bolmaydy. Búl – qoghamnyng psihologiyalyq jәne әleumettik ahualymen tikeley baylanysty mәsele.

Súhbat barysynda maman jastardyng otbasyn qúrugha asyqpauynyng sebepterine de toqtaldy. Onyng pikirinshe, býgingi qoghamda materialdyq jaghdaydyng birinshi oryngha shyghuy jastardyng otbasy qúru turaly sheshimine aitarlyqtay әser etip otyr.

«Ýiim bolsyn, sodan keyin ýilenemin», «ýiim bolsa ghana kýieuge shyghamyn» degen ústanym qalyptasty. Al búl búrynghy qazaqy týsinikke tәn emes edi. Búryn jastar materialdyq jaghdaydy kýtpey, bir-birine senip, shanyraq kóteretin. Perzentting nesibesin de Alla beredi degen týsinik bolghan», – deydi ol.

Qarlyghash Bekpatshaqyzy qazaq qoghamyndaghy jalghyzdyq mәselesin de ainalyp ótpedi. Onyng sózinshe, qazaq ýshin jalghyzdyq eshqashan qalypty qúbylys bolmaghan. Al býginde ýilenbey jýrgen jastardyn, jalghyzbasty erler men әielderding sany artyp, búl mәsele qoghamda jii talqylana bastady.

Maman búl jerde dәstýrli qoghamdaghy jengeler institutynyng manyzyn da atap ótti.« Búryn qyz ben jigitting minezin, otbasyn, әleumettik jaghdayyn jaqsy biletin jengeler eki jastyng basyn qosugha yqpal etken. Yaghny qazirgi tanda týrli tanysu ortalyqtary men mamandar atqaratyn qyzmetting belgili bir bóligin búryn jengeler instituty atqarghan.»

Alayda dәstýrding zamangha qaray ózgeretinin de eskergen jón. Býgingi qoghamda onyng búrynghy formasyn sol kýiinde qaytalau mýmkin emes. Degenmen dәstýrding ozyghyn saqtap, ony qazirgi zamangha beyimdeu – manyzdy mindet.

Súhbatta mediator jastar arasyndaghy kommunikasiya mәselesine de erekshe toqtaldy. Onyng pikirinshe, qazirgi jastardyng bir-birimen tanysuy men ashyq qarym-qatynas ornatuyna kedergi bolatyn faktordyng biri – ózara sóilesuden qorqu.

«Adamdar bir-birimen aralasuy kerek. Bir-birimen sóilesuden, tanysudan qoryqpau qajet. Adamdar qarym-qatynas jasap, bir-birin týsinip baryp otbasyn qúrady. Sondyqtan qazirgi jastar ýshin kommunikasiyany damytu óte manyzdy», – deydi Qarlyghash Bekpatshaqyzy.

Mamannyng payymynsha, býgingi qoghamda qyzdar da, jigitter de óz ómirine jauapkershilikpen qarap, belsendi әreket etui kerek. «Meni bireu tauyp alady» dep kýtuding ornyna, adamdar ózara qarym-qatynas mәdeniyetin qalyptastyryp, bir-birin týsinuge úmtylghany jón.

Qarlyghash Bekpatshaqyzynyng «Sheshim» YouTube arnasyna bergen súhbatynda búdan bólek, «Ata dәstýr» klubynyng júmysy, kóp әiel alu mәselesi, er azamattyng otbasyndaghy róli, әielding ruhany damuy, bala tәrbiyesi jәne mediasiyanyng otbasyny saqtap qaludaghy mýmkindigi turaly da manyzdy pikirler aityldy.

Bir sózben aitqanda, súhbattyng ózegi – otbasy mәselesin bir ghana әielding nemese er adamnyng problemasy retinde emes, tútas qoghamnyng mәselesi retinde qarau qajettigi. Sebebi shanyraqtaghy bir ghana týsinispeushilik uaqytynda sheshilmese, onyng saldary bir otbasynyng shenberinen shyghyp, úrpaq tәrbiyesine deyin әser etui mýmkin.

Al otbasy institutyn saqtau ýshin býgingi qoghamgha eng aldymen bir-birin tynday alatyn, sóilese biletin jәne óz jauapkershiligin sezinetin adamdar qajet.

Abai.kz