«Onyng aty – qarghys atqyr ashtyq!» – dep, Ghabit Mýsirepovting kýnirenip otyryp Ghafu Qayyrbekovke aityp bergen әngimesin qaghazgha týsirip, kitabyna engizgen alghashqy qalamger osy kisi – Bәken. Valeriy Mihaylov. Bәkenning «Hronika velikogo djuta» atty kitabyn aqyn Ghúsyman Jandybaev osydan biraz jyl búryn qazaq tilinde sóiletken-di.

«Hronika velikogo djuta». Búl – ghajap kitap. Qazaqqa dos kitap. Qazaq halqynyng qasaqana qoldan jasalghan alapat ashtyqtan jartylay qyrylyp qalghanyna qayghyryp, shyn jylaghan kitap.

«Qarghys atqyr ashtyq» dep ayaqtalatyn әngimesinde (jaza almay, auyzsha aitqan ghoy) Ghabit Mýsirepov әigili «beseuding hatynan» keyin Qostanay oblysyna barady. Goloshekin deytin súmyray qystyng kózi qyrauda appaq qar basyp, ayaz bughan Qostanay ólkesine Ghabendi әdeyi jiberse kerek. Sondaghy onyng aram oiy – Kremlige aryz aidaghan jazushy: «barsyn, dala kezsin, ashtan ólgen bauyrlaryn kózimen kórsin de iyt-qúsqa jem bolsyn» degeni shyghar. Alayda Alla jar bolyp, Mýsirepov issapardan aman-esen oralady. Sol saparynda qalamger qar jamylghan dalada aq shaghaladay bop tizilgen aq boz ýilerdi kóredi – ishinde tiri jan joq. Tegis ashtan ólgen. Tek bir ýiden... tau bolyp ýiilgen kórpe-jastyqtardyng arasynan shashy kindigin japqan, kózi oiylyp qalghan, qyzyl iyegine deyin qan qatqan, tyrnaqtary soyauday bop ósken súmdyq maqúlhatty kezdestiredi. Maqúlhat ishinen túnshyqqanday әlde bulyqqanday qorqynyshty dybys shygharady. Adamdargha shengelin jaza úmtylady. Ghabeng bar, qasyndaghy kisiler bar maqúlhattan qashyp qútylady. Keyin sondaghy oqighany esine alghanda Ghabiyt: «Ol maqúlhat emes, ol – ashtyqtan azghan adamnyng balasy. Ol – ashtyq, onyng aty – qarghys atqyr ashtyq!» – dep kýnirenedi eken.

Valeriy Mihaylov jogharyda atalghan kitabynda, mine, osy súmdyqty jazdy. Sovet odaghynyng tuy jyghylmay túrghan, qyzyl ókimetting túghyrynan taymay túrghan kezinde... 1980 jyldardyng sonyn ala.

Kitapta bolishevikter men kommunistterding qyrghyny. Orystyng songhy patshasyn qatyn-balasymen qosa atyp tastap, sýiekterin sandyqqa salyp sýiretip jýrgen Goloshekiyn, qu jaqtyng qazaq halqyn qan qaqsatqan qaskýnem isteri naqty derektermen bayandalady. «Reseydi joldan taydyrghan – kommunistter» – deydi Bәken.

Bәkenning osy kitabyna erterekte Memlekettik syilyqty berip jibersek te bolatyn edi... Degenmen, «eshten kesh jaqsy» – keshe aqsaqal Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyng jarlyghymen I dәrejeli «Barys» ordenimen marapattaldy dep estidik. Ordendi qalamgerge Almaty qalasynyng әkimi Darhan Satybaldy tabystapty. Quanyshtymyz, Bәkenning marapaty qútty bolsyn!

Dәuren Quat

Abai.kz