Taldyqorghan qalasyndaghy Iliyas Jansýgirov atyndaghy Jetisu uniyversiytetinde Úly dalanyng memlekettilik dәstýrindegi Qúryltaydyng tarihy bastaularyna, onyng evolusiyasy men manyzyna arnalghan «Qúryltay fenomeni» ghylymy enbegining tanystyrylymy ótti. Kitap avtorlary – memleket jәne qogham qayratkeri, ekonomika ghylymdarynyng doktory Omarhan Óksikbaev pen shyghystanushy, týrkitanushy-lingvist Zәripbay Orazbay, - dep habarlaydy Jetisu oblysy әkimining baspasóz qyzmeti.

Kitaptyng tanystyrylymy ótken dóngelek ýstel jiynyna oblys әkimining orynbasary Dias Esdәuletov, ghalymdar, memleket jәne qogham qayratkerleri, jazushylar, oqytushylar men studentter qatysty. Kezdesudi Iliyas Jansýgirov atyndaghy Jetisu uniyversiytetining basqarma tóraghasy – rektor, zang ghylymdarynyng doktory, professor Ermek Bóribaev jýrgizdi.

Kezdesuge qatysushylar aldynda qúttyqtau sóz sóilegen Dias Esdәuletov Qúryltaydyng tarihy manyzyna toqtaldy.

– Qúryltay – halqymyzdyng qoghamdyq ómirinde búrynnan qalyptasqan kenesip sheshu, ortaq pikirge kelu, el taghdyryn birge talqylau dәstýrining kórinisi. Tarihtyng әr kezeninde ol qoghamdyq jәne memlekettik basqarudyng manyzdy instituty retinde qyzmet atqardy. Búl jay ghana tarihy qúbylys emes, memlekettilikting qalyptasu kezenderin, sayasy mәdeniyet pen qoghamdyq kelisim dәstýrin zerdeleuge mýmkindik beretin tarihy múramyzdyng manyzdy bóligi, – dedi oblys әkimining orynbasary.

Ol sonday-aq juyrda ótken Qúryltay saylauyna toqtaldy. Onyng aituynsha, túrghyndardyng saylaugha belsene qatysuy qoghamnyng jana memlekettik instituttargha degen qyzyghushylyghyn jәne azamattyq belsendilik dengeyining joghary ekenin kórsetti.

Zertteuding negizgi iydeyasy turaly kitap avtorlarynyng biri, Qazaq últtyq qyzdar pedagogikalyq uniyversiytetining Diyrektorlar kenesining tóraghasy, memleket jәne qogham qayratkeri, ekonomika ghylymdarynyng doktory Omarhan Óksikbaev aityp berdi.

Avtordyng aituynsha, zertteushiler zertteu barysynda әr tarihy dәuirdegi qúryltaylar turaly derekterdi jinaqtap qana qoymay, úghymnyng mәnin ashu, onyng bastaularyn zerdeleu jәne Úly Dala aumaghynda ghasyrlar boyy qalyptasqan memlekettik basqaru dәstýrlerimen sabaqtastyghyn kórsetudi maqsat etti. Sonymen qatar sayasy mәdeniyetke, memlekettik tәrtipke, azamattyq jauapkershilik pen qoghamdyq kelisimge erekshe nazar audarylghan.

– «Qúryltay» úghymynyng etimologiyalyq jәne mazmúndyq mәnin tereng ashu, onyng Úly Dalanyng memlekettik basqaru dәstýrlerimen tarihy sabaqtastyghyn zertteu – últtyq tarihy sanany nyghaytu jolyndaghy manyzdy qadamdardyng biri. Múnyng barlyghy, әsirese, jastar ýshin manyzdy. Óz tarihyn tereng biletin úrpaq qana últtyq mýddeni, el aldyndaghy jauapkershilikti, memleketting qadir-qasiyetin shynayy týsine alady. Sondyqtan biz tarihtan taghylym alyp, ony jana dәuirding talaptarymen sabaqtastyra otyryp, bilimdi, jauapty әri birtútas qogham qalyptastyruymyz kerek, - dedi avtor.

Zertteu enbekting taghy bir avtory  shyghystanushy, arab, parsy jәne shaghatay tilderining mamany Zәripbay Orazbay kitapty tarihy jәne derektik negizde tanystyrdy. Enbekting týp negizine avtor alghash ret qazaq tiline audarghan ortaghasyrlyq ongha juyq qoljazba alynghan. Týpnúsqa derektermen júmys isteu búrynnan belgili mәlimetterdi tolyqtyrugha jәne әr kezendegi Qúryltay dәstýrining qalyptasuy men damuyn terenirek zerdeleuge mýmkindik bergen.

– Kez kelgen auqymdy enbek eng aldymen iydeyadan bastalady. IYdeya myqty bolsa, mazmúndy derekter men ghylymy izdenis ony odan әri terendete týsedi. Meninshe, búl kitaptyng basty ereksheligi de osynda. Onyng negizinde halyqtyng tarihy sanasyn janghyrtu, ótkendi terenirek zerdeleu jәne ony býgingi zamanmen sabaqtastyqta payymdau sekildi auqymdy әri manyzdy iydeya jatyr, – dedi ekinshi avtor.

Talqylau barysynda kezdesuge qatysushylar kitaptyng tarihy jәne mәdeny qúndylyghy turaly pikir bildirdi.

Tarihy jadynyng manyzy turaly D. A. Qonaev atyndaghy Euraziyalyq zang akademiyasynyng rektory, zang ghylymdarynyng doktory, professor Ómirәli Jalairy sóz qozghady.

Taqyrypty tarihiy-sayasy jaghynan «Ádilet» partiyasy Jetisu oblystyq filialynyng tóraghasy, Qazaqstan Respublikasy Parlamenti Senatynyng VII jәne VIII shaqyrylymdarynyng deputaty Amangeldi Esbay keninen tarqatty.

Talqylaugha sonday-aq belgili qazaq jazushysy, publisist Talghat Toghanay, Qazaqstannyng enbek sinirgen qayratkeri, Memlekettik syilyqtyng laureaty, belgili suretshi әri jurnalist Janúzaq Mýsәpir, Qazaq últtyq qyzdar pedagogikalyq uniyversiytetining akademiyalyq mәseleler jónindegi prorektory Sәbit Suatay jәne basqa da azamattar qatysty.

Kezdesuge qatysushylar «Qúryltay fenomeni» zertteuining últtyq tarih pen memlekettilikti zerdeleuge qosqan eleuli ýlesin atap ótti. Kitap tanystyrylymynyng sony qazaq memlekettiligining bastaulary, sayasy dәstýrlerding damuy, tarihy tәjiriybening qazirgi Qazaqstan ýshin manyzy turaly keng auqymdy pikir almasugha úlasty.

Abai.kz