BÚÚ Bas Assambleyasynyng alany – әlemdik sayasat pen tәrtipti talqylaytyn basty sayasy dialog alany ekeni әmbege ayan. Qyrýiekting alghashqy onkýndiginde júmysyn bastaghan Bas Assambleyagha әlemning týkpir-týkpirinen memleket basshylary aghylyp baryp, alqa-qotan jiyn ótkizu dәstýri de әli saqtalghan.

81-shi sessiyadaghy alqa-minber júmysy býginnen bastalady. Bir apta boyy BÚÚ minberinen әlem liyderleri әlemge qarata óz ýndeuleri aityp, últtardy úiystyrugha arnalghan úsynystaryn ashyq joldaydy.

BÚÚ-NYNG KIYELI MISSIYaSY

Biylghy BÚÚ Bas Assambleyasynyng bas taqyryby – «Senimdi qalpyna keltiru, ózgeristerdi basqaru: Barshanyng iygiligi ýshin júmys isteytin Birikken Últtar Úiymy» dep atalypty.

Rasynda, búl taqyryp tap qazir óte-móte ózekti. Óitkeni, dýnie dýrligip, әlem astan-kesteng bolyp jatqan qazirgidey qaqtyghystar kezeninde әlemdi tәrtipke shaqyruy tiyis birden-bir balamasyz úiym ózining qauqarsyzdyghyn kórsetti. Jahangha jyldam jayylyp jatqan memleketter arasyndaghy soghysta – BÚÚ birli-jarym qarar qabyldap, aiyptau aktilerin shygharumen shekteldi. Naqty is te, batyl úsynys ta bolghan joq. Sәikesinshe, BÚÚ mindetin ýshinshi elder óz moynyna alyp, jaulasushy taraptargha araghayyndyq jasaugha tyrysty. Ukraina-Resey soghysynda arashagha jaramady. Izraili-Iran, Iran-AQSh soghysynda auyz ashyp, alang úsyna almady. Tayau Shyghystaghy qaqtyghystarda, Tynyq múhity tóniregindegi eskalasiyalarda, Afrika qúrlyghyndaghy qaruly qaqtyghystarda BÚÚ ózining sharasyzdyghyn kórsetti.

Al bastauy sonau 1945 jyldan bastalatyn BÚÚ – әlemdi tәrtipke shaqyryp qana qoymay, sol tәrtipting saqtaluyn qadaghalaytyn, memleketterdi daumen emes, dialogpen baylanystyratyn әlemde teni joq birden-bir halyqaralyq úiym emes pe edi? Anyghy – BÚÚ –nyng kiyeli missiyasy da osy edi.

Bas Assamibleyasy bir basqa, Qauipsizdik Kenesi jәne bar. Halyqaralyq Soty taghy kýsh. Sekretariaty men ózge de qúrylymdary BÚÚ-gha zor mýmkindikter beretin qúqyqqa, qúzyretke ie edi. Beybitshilk pen qauipsizdik, adam qúqyghy men halyqaralyq qúqyq, gumanitarlyq missiyalar men túraqty beybitshilik basqa alandarda emes, tap osy BÚÚ alanynda sheshimin tabuy tiyis-tin.

Ókinishke oray, halyqaralyq qúqyq tәrtibi – «kýsh aty diyirmen tartady» deytin agressivti tәrtipke úlasyp ketkende, BÚÚ-nyng sheshimgerligine jogharyda aitylghan senim de seyile bastaghany jasyryn emes.

Múny BÚÚ-nyng basshy-qosshylary da moyyndaydy. Moyyndaghan song da, biylghy taqyrypty «senimdi qalpyna keltiru» dep qoyypty.

Shyndyghynda – BÚÚ-gha auqymdy reformalar kerek. Múny әlem kóshbasshylary aituday-aq aityp keledi. Qaranyz:

Suret: akorda.kz saytynan alyndy.

QAZAQSTAN: BÚÚ –GhA BALAMA JOQ. BIRAQ ONY REFORMALAU KEREK!

Qazaqstannyng BÚÚ-gha qatysty ústanymy osynday. Múny preziydent Qasym-Jomart Toqaev birneshe kezek aitty. Jariya týrde. Maqala da jazdy. Sondaghy aitqany:

2025 jyldyng mamyrynda: «Biz betpe-bet kelip otyrghan syn-qaterler transúlttyq sipatqa iye. Desek te, oghan qarsy әreketimizde birizdilik joq. Sondyqtan jahandyq yntymaqtastyq ýshin qúrylghan instituttar osy jaghdaylargha beyimdelui qajet. Qazaqstan orta derjavalar әdiletti әri inkluzivti әlemdik tәrtipting ornauyna mýddeli boluy kerek dep sanaydy. 80 jyl búryn jasalghan institusionaldy qúrylym men qazirgi zaman arasynda alshaqtyq kóp. Búl Úiymgha jәne onyng tiyimdiligine degen senimge selkeu týsiredi. Milliardtaghan adamnyng taghdyryna әser etetin asa manyzdy sheshimdi birneshe elding qabyldaghany dúrys emes. Sondyqtan Qazaqstan BÚÚ Qauipsizdik Kenesining qúramyn keneytip, oghan әlemning әr ónirinen ókil qosu turaly ústanymdy qoldaydy», - dedi.

Al arada kóp ótpey, 2025 jyldyng qyrkýieginde, BÚÚ-nyng mereytoylyq jiynynda: «Birikken Últtar Úiymyna әli kýnge deyin esh balama joq. Qazaqstan ony kókeykesti halyqaralyq mәselening bәrin әdil sheshu jolyndaghy negizgi kelissóz orny bola berui tiyis dep sanaydy. BÚÚ-ny, әsirese, onyng eng basty organy – Qauipsizdik Kenesin reformalaytyn kez keldi», - dedi.

Suret: trtrussian.com saytynan alyndy.

TÝRKIYa: ÁLEM BESEUDEN ÝLKEN!

Týrkiya preziydenti Erdoghan «Bloomberg» basylymyna arnalghan maqalasynda BÚÚ-gha auqymdy reforma jýrgizudi úsyndy. Ol Qauipsizdik Kenesindegi veto qúqyghynan bas tartudy, túraqty mýshelik institutyn joidy jәne Bas Assambleyanyng ókilettikterin kýsheytudi shaqyrdy.

Onyng aituynsha, Qauipsizdik Kenesindegi artyqshylyqqa ie mýshelerding sanyn jay ghana kóbeytu ókilettikterding shekteuli memleketter tobynyng qolynda shoghyrlanu mәselesin sheshpeydi. Týrik liyderi BÚÚ Qauipsizdik Kenesin jasaqtau prinsiypin ózgertudi de jaqtady. Ol onda túraqty mýsheler bolmauy tiyis ekenin, al elder Bas Assambleya arqyly belgili bir merzimge jәne rotasiyalyq negizde saylanuy kerektigin atap ótti.

«Osy túrghyda bizding «Álem beseuden ýlken» degen ýndeuimiz — jauapkershilikti kenirek týsinu. Reforma jýrgizu qajettiligin endi naqty jol kartasyna ainaldyru óte manyzdy», - dedi Erdoghan.

Suret: rbc.ua saytynan alyndy.

Preziydent diplomatiyalyq mýmkindikteri, ekonomikalyq resurstary jәne әrtýrli taraptarmen baylanys ornatu qabileti bar elder beybitshilik pen túraqtylyqty ornatuda belsendirek ról atqaruy tiyis ekenin basa aitty.

Ayta keteyik, BÚÚ-nyng dәrmensizdigin qatal synaghan jalghyz Toqaev pen Erdoghan emes. AQSh preziydenti Donalid Tramp ta BÚÚ-ny reformalau kerektigin birneshe mәrte aitqan...

Al býgin BÚÚ Bas Assambleyasynyng 81-sessiyasynyng jalpy pikirtalas minberinen Braziliya, AQSh, Týrkiya jәne Fransiya preziydentteri, Iordaniya koroli jәne Katar әmiri sóz sóileydi.

Qazaqstan preziydenti Toqaev biyl Bas Assambleyadan sóilemeydi. Qazaqstan delegasiyasyn QR SIM bastyghy Múhtar Tileuberdi bastap barmaq...

Núrgeldi Ábdighaniyúly

Abai.kz