Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev 2026 jylghy 28 qazandaghy Qazaqstan halqyna Joldauynda infraqúrylymdy damytu, avtomobili joldarynyng sapasyn arttyru jәne otandyq ghylymy әzirlemelerdi óndiriske engizu mәselelerin basym mindetterding biri retinde atap ótti. Búl baghyttar «Halyqtyq qúrylys» bastamasyn jýzege asyru jәne Kókshetau – Petropavl avtomobili jolyn keneytu siyaqty auqymdy infraqúrylymdyq jobalar ayasynda erekshe manyzgha iye.

Osy mindetterdi iske asyrugha M.Qozybaev atyndaghy Soltýstik Qazaqstan uniyversiytetining ghalymdary da óz ýlesin qosyp keledi. Olar ónerkәsipting qaytalama shiykizatyn paydalanu arqyly jol bitumynyng qasiyetterin jaqsartatyn jana tehnologiya әzirledi. Ghylymy janalyq asfalitbeton jabynynyng beriktigi men qyzmet etu merzimin arttyrugha, sonday-aq óndiristik qaldyqtardy tiyimdi paydalanugha baghyttalghan. Tehnologiya zerthanalyq synaqtardan ótip, Soltýstik Qazaqstan oblysyndaghy avtomobili jolynyng tәjiriybelik uchaskesinde qoldanyldy.

Ghylymy zertteuler 2023-2025 jyldary QR Ghylym jәne joghary bilim ministrligining granttyq qoldauymen jýrgizildi. Tehnologiyany tәjiriybege engizu júmystary Soltýstik Qazaqstan oblysynyng әkimi Ghauez Núrmúhambetovting tapsyrmasymen ónirdegi jol salasy úiymdarynyng qatysuymen jýzege asyrylyp jatyr.

Ghylymy topqa himiya ghylymdarynyng kandidaty, SQU professory Antonina Duryagina jetekshilik etedi. Tehnologiyanyng negizinde jylu elektr ortalyqtarynda paydalanylghan, aldyn ala tazartylghan germetikalaushy súiyqtyq pen uniyversiytet ghalymdary múnay-himiya óndirisining qaldyqtarynan sintezdegen arnayy qospa jatyr. Búl әdis bitumnyng paydalanu sipattamalaryn jaqsartugha jәne ónerkәsiptik shiykizatty qayta óndep, óndiriske paydalanugha mýmkindik beredi.

«Bizding maqsatymyz – Qazaqstannyng klimattyq erekshelikterin eskere otyryp, jol jabynynyng sapasy men úzaq merzimge tózimdiligin arttyratyn tehnologiya jasau. Sonymen qatar ónerkәsiptik qaldyqtardy qúrylys materialdaryn óndiruge qajetti qaytalama shiykizat retinde tiyimdi paydalanudyng jolyn izdedik. Osylaysha, әzirlememiz ghylymi, praktikalyq jәne ekologiyalyq mindetterdi bir arnagha toghystyrady», – dedi Antonina Duryagina.

Zertteuding alghashqy kezeninde ghalymdar bitumnyng qasiyetterin jaqsartatyn qospalardyng ontayly qúramyn anyqtap, olardyng bitum men asfalitbetongha әserin zerdeledi. Alynghan nәtiyjeler tәuelsiz akkredittelgen «Stroyekspert» zerthanasynda tekserildi.

Synaq nәtiyjeleri modifikasiyalanghan asfalitbetonnyng su siniru kórsetkishi 35%-gha tómendegenin, al sugha qanyqqannan keyingi beriktigi baqylau ýlgilerimen salystyrghanda shamamen 50%-gha artqanyn kórsetti. Sonymen qatar materialdyng joghary temperaturagha tózimdiligi jaqsardy.

Kelesi kezende tehnologiya óndiristik jaghdayda synaqtan ótkizildi. Asfalitbeton zauytynda 40 tonna modifikasiyalanghan bitum dayyndalyp, Qaraqogha-Petropavl avtomobili jolynyng úzyndyghy 200 metr bolatyn tәjiriybelik uchaskesine tóseldi. Alynghan ýlgilerge jýrgizilgen zerthanalyq synaqtar jol jabynynyng belgilengen normativtik talaptargha sәikes keletinin rastady.

Jobany tәjiriybede iske asyrugha ónirding jol salasy úiymdary qoldau kórsetti. Atap aitqanda, «QazAvtoJol» ÚK» AQ Soltýstik Qazaqstan oblystyq filialy synaq jýrgizu ýshin avtomobili jolynyng uchaskesin bóldi. Al «Jol aktivteri sapasynyng últtyq ortalyghy» ShJQ RMK Soltýstik Qazaqstan oblystyq filialy asfalitbeton qospasyna qajetti zerthanalyq synaqtardy tegin jýrgizuge mýmkindik berdi.

«Biz ýshin ghylymy әzirlemeni naqty óndiriske engizu asa manyzdy boldy. Zerthanalyq zertteulerden bastap materialdyng ónerkәsiptik partiyasyn dayyndaugha jәne joldyng tәjiriybelik uchaskesin salugha deyingi kezenderden óttik. Endigi mindet – jol jabynynyng naqty klimattyq jaghdayda qanshalyqty tózimdi ekenin baghalap, tehnologiyany odan әri qoldanu mýmkindikterin anyqtau», – dedi «Himiya jәne himiyalyq tehnologiyalar» kafedrasynyng mengerushisi, qauymdastyrylghan professor Yuliya Byzova.

Kýzgi-qysqy jәne kóktemgi kezenderden keyin mamandar tәjiriybelik uchaskening jay-kýiine monitoring jýrgizedi. Atap aitqanda, jol betinde jaryqtardyn, kólik dóngelegining izinen payda bolatyn oiyqtardyng jәne basqa da aqaulardyng bar-joghy tekserilip, jabynnyng beriktigi men sugha tózimdiligindegi ózgerister baghalanady. Alynghan nәtiyjeler baqylau uchaskesining kórsetkishterimen salystyrylyp, tehnologiyanyng naqty paydalanu jaghdayyndaghy tiyimdiligi anyqtalady.

Ázirlemening ekologiyalyq manyzy da zor. Ghalymdardyng esepteuinshe, jylyna 10 myng tonna bitum óndeu barysynda 10 tonnagha deyin qaytalama ónerkәsiptik shiykizatty paydalanugha bolady. Búl kәdege jaratudy qajet etetin qaldyqtardyng kólemin azaytugha mýmkindik beredi. Atalghan tәsil resurstardy útymdy paydalanu men qorshaghan ortagha keletin ziyandy azaytudy kózdeytin «Taza Qazaqstan» jalpyúlttyq bastamasynyng mindetterimen de ýndesedi.

Tehnologiyany odan әri engizu tәjiriybelik uchaskedegi monitoring nәtiyjelerine jәne jol qúrylysynda qoldanugha rúqsat beruding qajetti rәsimderinen ótuine baylanysty bolady. Tiyimdiligi rastalghan jaghdayda otandyq әzirlemeni Qazaqstannyng avtomobili joldaryn salu jәne jóndeu júmystaryna keninen qoldanugha mýmkindik tuady.

Abai.kz