Júma, 20 Qarasha 2026
Kýbirtke 114 0 pikir 20 Qarasha, 2026 saghat 13:22

Kómir týtini jәne OA-daghy «sifrlyq illuziyalar»

Suret: JY arqyly jasaldy.

Ekibastúzda salynatyn alyp data-ortalyqtar alqaby ýshin «Qazaqtelekom» Qazaqstannyng Damu Bankinen (QDB) 50 mlrd tenge qaryz aldy. Jalpy qúny 236,8 mlrd tengege baghalanghan jobagha memlekettik bankting qanday shartpen qarjy bólgeni qúpiya kýiinde qalyp otyr, alayda bólingen 50 milliardtyng qazirding ózinde tolyq júmsalyp qoyghany belgili boldy.

Aqparattyq tehnologiyalar men jasandy intellekt (JI) dәuirinde múnday bastamalar syrttay әdemi kóringenimen, mәselening ekologiyalyq, energetikalyq jәne qarjylyq astaryna ýnilsek, kónil kónshitpeytin biraz jayttyng beti ashylady.

JABYQ NESIE MEN KÝMÁNDI QARJYLYQ SÚLBA

Jobagha «Qazaqtelekomnyn» enshiles «QT-Telekom» kompaniyasy jauapty. Kompaniya basshysy Baghdat Musin jobagha milliardtaghan dollar tartu ýshin «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyghynda obligasiya satudy, sonday-aq Qytay men AQSh-tyng (Beyjing men Uashiyngtonnyn) qarjy úiymdarynan qaryz aludy kózdep otyr.

Alayda birneshe ótkir súraq tuyndaydy:

Ashyqtyqtyng joqtyghy: Memlekettik bankten alynghan 50 mlrd tengening payyzdyq mólsherlemesi men qaytaru merzimi nege jariya etilmeydi? Halyq qarjysy esebinen qúrylghan instituttyng sharttary nege jabyq?

Bolashaq qaryz jýktemesi: 10 mlrd dollar investisiya tartu turaly uәdeler men NVIDIA, Microsoft, OpenAI, Google, Meta siyaqty alpauyttardyng atyn atau әzirge tek gromkiy mәlimdemeler dengeyinde ghana. Naqty kelisimsharttar men kepildikter joq jerde, elding syrtqy jәne ishki qaryzyn úlghaytu qanshalyqty aqylgha qonymdy? ⚠️

KÓMIRMEN QOREKTENETIN «JASANDY INTELLEKT»

Búl jobanyng eng qayshylyqty túsy — energiya kózi. Quaty bastapqyda 300 MVt, keyin 1 GVt bolatyn, al bolashaqta býkil el boyynsha 5 GVt elektr quatyn talap etetin data-ortalyqtardy Ekibastúzdyng ashyq karierden qazylatyn kómirin jaghu arqyly toqpen qamtamasyz etu josparlanghan.

Álemning damyghan elderi «jasyl energetikagha» kóship, data-ortalyqtardyng kómirtek izin azaytugha tyrysyp jatqanda, Qazaqstan eng las energiya kózi — kómirdi jaghyp, sheteldik IT-kompaniyalardyng serverlerin suytugha bel buyp otyr. Ekologiyalyq auyrtpalyq pen kýl-qoqys jergilikti halyqtyng enshisinde qalyp, al esepteu quaty men payda sheteldik alpauyttargha ketpek pe? Búghan qosa, qystygýni jylu men jaryqtan tarshylyq kórip, eskirgen JEO-lardyng apatynan kóz ashpay otyrghan ónir ýshin qosymsha 1–5 GVt jýkteme energetikalyq daghdarysty odan әri ushyqtyruy әbden mýmkin.

ORTALYQ AZIYaDAGhY ORTAQ DERT: «MEGAJOBALAR» SINDROMY

Shyn mәninde, búl jaghday tek Qazaqstangha ghana tәn emes, býkil Ortalyq Aziya aimaghynda beleng alghan jýieli dertting kórinisi. Aymaq elderining biyligi negizgi infraqúrylymdyq mәselelerdi (auyz su, eskirgen elektr jelileri, ekologiya) sheshuding ornyna, sheteldik investorlardyng aldynda bedel jinau ýshin alyp «sifrlyq habtar», «aqyldy qalalar» men megajobalar salugha qúmar.

Ortalyq Aziyada múnday bastamalar kóbine bir ssenariymen ayaqtalady:

  1. Memlekettik budjetten nemese damu bankterinen milliardtaghan qarjy bólinedi;
  2. Jobanyng tiyimdiligi men ashyqtyghyna qoghamdyq baqylau bolmaydy;
  3. Aqyrynda tabighy resurstar men arzan energiya sheteldik oiynshylargha su tegin berilip, qarapayym halyqqa qymbat tarifter men lastanghan aua ghana qalady.

Ekibastúzdaghy data-ortalyq alqaby Qazaqstandy «gharysh pen Jerdi baylanystyratyn buyngha» ainaldyra ma, әlde kezekti qymbat әri tiyimsiz ambisiyanyng qúrbany bola ma — ony uaqyt kórsetedi. Biraq dәl qazir 50 milliard tengening qayda jәne qalay júmsalghanyna qatysty súraqtar jauapsyz qalyp otyr.

Ábil-Serik Áliakbar

Abai.kz

0 pikir