Särsenbi, 23 Qazan 2019
Qwyılsın köşiñ 5041 0 pikir 26 Tamız, 2014 sağat 12:04

ORALMANDAR QAY OBLISQA BARUDI ÖZİ BİLEDİ

Şettegi qazaqtardıñ öz otanına oraluı wzaqqa jalğasatın taqırıp. Özge elderde ömir sürip jatqan 5 million qandasımız aman boladı eken, olardı elge qosu üşin talay qızmet jasauımızğa tura keledi. Sebebi, tarıday şaşılu – wltımızdıñ keşegi tağdırına jazılğan sorı bolsa, olardı köktudıñ astına şoqtay jinau – bügingi qazaqtıñ mañdayına bwyırğan bağı.

Qazir otanına oralıp jatqan qazaqtıñ köşi azayıp ketti. Biz onıñ barlıq sebebin tizip otırudı maqsat etpeymiz. Al, qara orman qazaq jwrtı öz qandastarınıñ eline, atajwrtına oralğanına şın quanadı. Soñğı kezde şetten keletin qazaqtarğa degen biliktiñ közqarası säl jwmsarıp, aldımen 5 jılğa sozıp, keyin äupirimdep jürip äreñ 4 jılğa tüsirgen azamattıq alu mäselesin 1 jılğa qısqarttı. Bwl da bir jımısqı taktika boldı. Qorğansız bireudi wrıp-soğıp, artınan basınan sipap baurıña tartsañ, senen qormal adam joq körinedi oğan. Sol sekildi azamattıq alu 1 jılğa qısqarğanına da şettegi qazaq quanıp-aq qaldı.

Biraq biz üşin bwl qalpaqtı aspanğa atatın jayt emes. Sebebi, Qazaqstan alğaş täuelsizdik alğanda Reseyge, basqa da odaqtas respublikalarğa tayıp twrğan (ketkeni jaqsı ärine) «otandastarımız», keyin elimizge qayta oralatın bolsa, olarğa 3 ay işinde azamattıq berilui kerek. Eger osı uaqıtta «otandastar» (negizigen orıstar) azamattıq ala almasa soğan kinäli mekeme qatañ jauapqa tartıladı degen punkt bar zañda. Osığan qarap-aq, otandasınıñ oyınan şığu üşin barın salatın dübaralıqtıñ, qandasınıñ qadirin bilmeytin qoraştığına kuä bolasıñ!

Iä, jüyeni, jüyeni bılğap jatqan küyeni ayta beru üşin de jüyke kerek. Biz soñğı uaqıtta ükimet tarapı köşi-qonğa qatıstı jariya etken birer jaytqa toqtala keteyik. Şettegi qandastarımızdıñ elge keluin tejep twrğan tağı bir mäsele – oralmandar baratın 7 oblıstıñ ükimet qaulısımen belgilenui. Bwnı keybir qandastarımız «biz osı atalğan oblıstarğa ğana köşip baruğa tiisti ekenbiz» dep jañsaq tüsinip jürgen sıñaylı. Bwlayşa şekteu qoyu eşbir elde joq. Öz qandastarın jinap jatqan basqa memleketterdiñ täjiribesinde de kezdespeydi. Sondıqtan, oralman qay oblısqa köşip barudı özi biledi. Bwl «özim bilem» degen ör keudelik te emes, adamnıñ erkindigine, jeke qwqına sayatın mäsele. Bireu Almatıdağı tuısınıñ qasına, ekinşileri Astanadağı auıldastarınıñ arasına barıp qonıstanğısı keledi. Bäri de tüsinistikpen qarauğa tiisti jağday. Bizdiñ elde de onday şekteu, mäjbürleu joq.

Biraq, qazaq ükimeti ağımdağı halıqaralıq jağdaylarğa (Qırım mäselesi jäne Reseyliñ qoldauımen bolıp jatqan Ukrainanıñ şığısındağı separatizm) qaray otırıp, işki köşi-qon sayasatın retteudi, Qazaqstannıñ keybir oblıstarındağı etnos aralıq tepe-teñdikti saqtaudı közdedi. YAğni, sol aymaqtardağı memlekettiñ negizin qwrauşı qazaqtardıñ sanın arttırudı maqsat etti. Öytkeni, jağday solay jasauğa mäjbürledi. Soğan say özge wlttar köp qonıstanğan 7 oblıstı belgilep, oğan köşip baruşılarğa ıntalandıru jasaytın qaulı şığardı. Bizdiñşe ol ıntalandıru isi dwrıs wyımdastırılmağan jäne deñgeyi de tömen. Azğantay jol şığını men arzandatılğan nesie arqılı baspana beru qarastırılğan edi. Alayda jwmıs beru jäne qonıstanuğa qajet özge de äleumettik qoldaular jasaluı kerek dep oylaymız.

         Qandastarın jinap jatqan Izrail' memleketi bwl twrğıda wtımdı jwmıs jasauda. Olar Palestinamen şekaralas audandarğa bükil bir qalaşıq twrğızıp tastağan. Üyleriniñ sapası öte jaqsı. Özderi qara jwmıs istemeytin evreyler, qwrılıstı Ruminiya, Albaniya elderiniñ qwrılısşılarına saldırıptı. (Jwmısşılardı qala işine kirgizbeydi, sırttağı vagondarda twradı). Osı üylerge qonıstanatın evreyler 5 jıl twrsa üydiñ jartı bağasın ğana töleydi,   7 jıl twrsa 70 payızın, al 10 jıl twrsa tamaşa üyge tegin qol jetkizedi. Öytkeni, ol şekara öñirdegi köşi-qon sayasatın twraqtandıruğa üles qosıp, eldiñ wlttıq qauipsizdigin qamtamasız etuge küş salğan azamat retinde bağalanadı. Baspanadan bölek, jwmıs beru, qarjılay qoldau, zeynetaqı, tegin oqıtu t.b, äleumettik jağdaylar jaqsı wyımdastılğan. Olardıñ eline oralğan qandastarına azamattıqtı qalay beretinin de ayta ketuge boladı. Şekaradan ötken kez-kelgen evrey, tipti äjesi, nağaşısı evrey ekenin ayğaqtaytın qwjatı bar adamdarğa sol küni-aq azamattığın jasap, qolına wstatadı. Bwğan qarap Izrail'dı öz wltınıñ twtastığı üşin şın küyinip jwmıs jasaytın memleketşil twlğalar basqarıp otırğanın moyındaysıñ.

Qazaqstanda osığan wqsas «Nwrlı köş» jobası jasalğan bolatın. Bir mısal, qazir Öskemen qalasınıñ däl tübinde 400-den astam şetten kelgen qandastarımız twrıp jatır. Salınğan üylerdiñ sapası naşar demeseñiz, bäri retti ornalasqan, mektebi, balabaqşası, köşe avtobusı bar. Ondağı ağayın öz tirşiligin jasap, jwmıs tauıp istep, künin körip jatır. Eñ bastısı, orısı köp Öskemenniñ qazaqılanuına ülken üles qosuda. Oblıs äkimi de ağayınnıñ jağdayına köñil bölip twradı. Öskemen – ejelden beri orıstar köp qonıstanğan jer. Türli qazba baylıqtarğa bay, kendi Altaydı iemdengen özge wlt ökiliniñ aydarınan jel esedi. Ötkende Resey Sırtqı ister ministri S.Lavrovtıñ da QR Sırtqı ister ministri E.Idırısovpen sol qalada kezdesui tegin emes. (Negizi bizdiñ ministr äriptesiniñ aytqanına qwrşa jorğalap jetip barmay, Astanada kezdesudi aytuı kerek edi). 

Qazaqstannıñ şığısı ğana emes, soltüstigi men batısında jağday qiın. Ukrainanıñ eki oblısına talas bolıp, onı Reseydiñ tartıp alu qaupi tönip twr. Osığan oray joğarıdağı oblıstarğa şetten kelgen qandastar men eldiñ oñtüstigindegi qazaqtardı jüyeli türde qonıstandırudı qolğa alğan tiimdi bolmaq. Bwl wlttıq qauipsizdik pen memlekettiñ twtastığına tikeley baylanıstı. Sondıqtan, osı aymaqtarğa baratın qandastardan aqşya ayap, onı tegin berip jatqanday qızğanudıñ eş qajeti joq. Olarğa jasalğan jağay – şekaranı bütindep, sol öñirdegi wlttıq basımdıqtı arttıru, memlekettik qauipsizdikti qamtamasız etu dep biluimiz qajet. Al, tıñğılıqtı da strategiyalıq twrğıda josparlanğan köşi-qon sayasatı bolmasa, ol aymaqtarğa bara qoyatın adam az. Şettegi qazaqtar qajet emes kezde azamattıq bermey, qajet bola qalğanda «şığısqa bar, soltüstikke qonıstan» dep nwsqau beru biliktiñ şolaq ta tayız sayasatın körsetedi.

Patriotqa da jeytin nan, işetin su kerek. Eger ükimet şınımen eldiñ twtastığın, wlttıq qauipsizdigin oylaytın bolsa şetten kelgen qazaqtarğa azamattıqtı 1 ayda beru qajet. Sosın soltüstik, şığıs, batıs oblıstarğa «Nwrlı köş» jobasımen sapalı üyler salıp, ülken audandar qwrudı qolğa alğan jön. Oğan qandastardı top-tobımen ornalastırıp, mümkindiginşe jwmıs tauıp berip, sol jerde bir jola qonıstanıp qaludı qamtamasız etsek, bizde de boluı ıqtimal separatizmniñ aldın alamız. Sosın, köşip barğan qandastardı barlıq BAQ-tan üzbey jarnamalap, şettegi jäne eldiñ işindegi qazaqtardı sol aymaqtarğa qonıstanuğa ıntalandıru kerek. Naqtı jwmıs degen osı bolmaq. Äytpese, qağaz jüzinde qalatın ötirik qaulıdan eş payda joq. Qısqası, älemdik jağday mıñ qwbılıp twr, V.Putindı imperator bolıñız dep aytaqtap jürgen Jirinovskiler azu tisin Qazaqstanğa qarap beker aqsitıp jürgen joq. Olar küni erteñ bizdiñ üş oblıstı emes, twtas elimizge auız saludan taysalmaydı. Sebebi, biz şekten tıs olardıñ aytqanına könip, aydağanına jürip kelemiz. Al, Reseyge qwl boludan qwtılamız desek, şettegi özgelerge qwl boludıñ aldında jürgen öz qazağımızdı jinayıq. Olar ata jwrtına oralsa ruhı tasıp, eli üşin barın arnaydı. Öytkeni, osınşa keñ baytaq jerdi saqtağan, jaudan jaltarmağan eldiñ wrpağı öz jerin qorğap qaludan ayanbaytını sözsiz.

Mwrat Almasbekwlı

Abai.kz

0 pikir