31 mamyr – Sayasy qughyn - sýrgin jәne asharshylyq qúrbandaryn eske alu kýni!

Kezindegi zalym sayasat «tap jauy» dep kózge shúqyp, Qúnanbay men Abaydyng da әruaqtaryna tynyshtyq bermeu óz aldyna, balalary men nemerelerin de ayaghan joq. Bizding ghana  biletinimiz, qajy әuletinen 14 úrpaghy sayasy qughyn - sýrginning qúrbanyna ainaldy. Osyny aitqanda, «úly Abay kәrilikke jetken kýnde, taghdyry qalay bolar edi...» degen oidan janymyz týrshigedi. Ángime, biraq Hakimning dýniyeden erterek ótkeninde emes. Bizdiki, «tendik, әdildik» dep úrandatqan bolishevikter partiyasy men onyng ýkimetining qazaq jerine әkelgen qisapsyz qasiretin aqynnyng kórmegenine shýkirshilik etuge ghana  kelip sayady.

Barsha adam balasyn bauyr tútqan úly adamdy jarymjan qogham «hayuandarynyn» talauyna qalaysha qiyarsyn?! Hakim Abay qaranghylyq «búghauy» barghan sayyn tarylyp, syghymdala týsken bodandaghy qazaq dalasynyng mýshkil hәlin ayausyz әshkereledi. Búdan patsha ýkimetin «qanaushy, zorlyqshyl biylik» dep, ózi qúlatqan «qyzyl» diktaturagha  kelip, keter dәneme joq siyaqty. Alayda,  últtar tendigi shovinistik sayasatqa kóz aldaytyn jyltyr úran ghana eken. «Qyp-qyzyl» sodyr biylik sol bayaghy imperialistik pighyldy jelep-jebep, orys halqynyng mýddesine «qayshy әreketterdin» bәrine  tiksine qarady.

Búqar jyraudan bastalghan zar zaman aqyndarynyng teristikten tóngen qauip-qater  turaly eskertpesining shyndyqqa ainalghanyn kórgen Abaydyng qabaghyn múng basady. «Qayran qazaghynyn» bóten júrtqa kýni týsuining sebebin, onyng oqu-bilimge salqyn tartyp, qaranghylyq qapasynda qamaluynan kóredi. Sondyqtan nadandyqtyng obyr derti sekildi qasiretin  aytudan jalyqpaydy. Sebebi, nadan «ózimdiki ghana dúrys» deydi, oghan «qaryny toysa, úiqysy qansa» jetip jatyr. Múnday qauymgha keshire bilu jat, kemshiliksiz jannyng joghyn týisinip, ishtarlyq pen qyzghanysh zararyna kóz júma salu qoldarynan kelmeydi.

Orys patshasynyng «qúryghyna» týskennen keyin búrynghydan beter órshigen jaghympazdyq pen aryzqoylyq ta sol nadandyqtyng saldary edi.   Osyghan qynjyla otyryp Hakim qandastaryn oqu-bilimge, erinbey enbek etuge jәne adaldyq pen әdildikke shaqyrady. «Balamdy medresege bil dep berdim, Qyzmet qylsyn, shen alsyn dep bermedim» dep, jastargha «payda oilamay, ar oilap, artyq biluge talap qyludy, oqaly kiyim kiyip, bos maqtangha salynbaudy» ósiyet etedi. Alayda, «aqyl sózge yntasyz  aynalasy kóngenim-aq soghan dep tabandaghannyn» kebin kiyedi. Aynalasynyng  «bayaghy jartas – bir jartas,  qanq eter týkti bayqamas» qalpynan eriksiz jabyghady.

Ásirese, ata dәstýrdi basqynshy biyliktin, «kókpargha» tartqanday, jan-jaqtan «jyrtysqa» salghanyn «kónilining kózi ashyq sergek» jangha kóruden asqan azap joq. Hakimning aldaghy kýnge degen ýmiti  kýngirt tartyp bara jatty: «Kók túman – aldyndaghy keler zaman, Ýmitti sәule etip kóz kóp qadalghan. Kóp jyldar kóp kýndi aidap kele jatyr, Sipat joq, suret te joq, kózim talghan...», - dep, «ishi tolghan u men órt». Qazaghynyng qaranghylyq úiyghyna batqan alakóz tirliginen «qayghy men yza qysyp, tilinen zar shyghady». Halyqty «bay men kedey»  dep ekige jaryp, ózara jaulastyratyn Qazan tónkerisining «dýmpui»  talyp jetedi.

Abaydy syrttay biletin jәne Reseydegi elding tolquynan habardar ziyaly azamattar qiyr-qiyrdan hat-habar joldap, aqyl-kenes qosudy súraydy. Búghan basqan izin qalt jibermey andyghan jaulary «alaqandaryn» ysqylap, oyaz ben úlyqqa aryzdaryn jaudyrady. Jandaral kenseleri Hakimge jala japqan shaghymdardy shúqshiya qarap, onyng eldegi dúshpandaryna astyrtyn «kópshik» qoyyp, qoldap baghady. Halyq arasynda qadiri asyp, patshanyng shen-shekpendilerin synap, minegen sóz sýleyin sәti týsse, omaqa asyrghylary-aq keledi. Aqyngha kelgen hatty syltau etip,  1903 jyly bir top jandarmnyng Abay ýiinde tintu jýrgizetini belgili.

Búl jayynda biz Ysqaqov Árham Kәkitayúlynyng esteliginen qanyghamyz. Aqynnyng shóbere inisi Jiydebaygha «ýsh attan jekken eki arba orys» baryp, tintu jýrgizgenin» jazady. Álgiler «patsha ýkimetin jamandap jazghan hatty izdegenderimen,  týk tappaydy. Sonda otaghasy «izdep kelgeniniz osy hat pa?» dep, tós qaltasynan bir qaghaz alyp beredi. Tergeushi mynaday «jomarttyqqa» razy bolyp, onyng jón-josyghyn bilgen son, arty tynysh bitedi. Biraq, ózine deyingi aqyn-jyraulardy uayymgha salghan otarlyq qúldyqtyng auyrtpashylyghyn Abay әli talay bastan keshedi. Mәselen, aqynnyng Bóribaev degenning domalaq aryzy boyynsha Semeyde birneshe ay tergeude bolatyny mәlim.

Elding atqaminerleri, ókinishke qaray, «zamannyng iyleuine» kónbek týgili «úlyq pen oyazdyng arqagha qaghyp, shendi shekpen japqanyna» mәz bolady. «Kýshtileri sóz aitsa, shybyndap, siyaz bar dese, jýregi suyldap, qúr kýledi jymyndaptyn» keri. Hakim «júrt mengermektin» kez-kelgenning qolynan kelmeytinin aityp, maqtan ýshin bolys bolatyn «qayratsyzgha» «ótkir tildi nayzasyn» kezeydi. «Búl biylik degen bizding qazaq ishinde әrbir saylanghan kisining qolynan kele bermeydi, - dep jazady ol. - Búghan búrynghy «Qasym hannyng qasqa jolyn», «Esim hannyng eski jolyn», Áz Tәuke hannyng   «Jeti jarghysyn» bilmek kerek».

Qazaqtyng dәstýrli qúqyq erejelerin biletin adam az bolghan son, qoghamdy jaghympazdyq pen satqyndyq, aryzqoylyq pen aramdyq keulep bara jatty. Tabysqa tez jetudi ansap, «bir-aq sekirip shygham, bir-aq yrghyp týsem dep, yaky úrlyqpen mal tabam dep» masqara bolatyndar onda da az emes edi. Aqyn, sonday-aq,  «sybyrdan basqa syry joq, sharuagha qyry joq,  ótirik aryzben qalagha shabatyn pysyqay men aramdy «soyylmen jyghyp, shangha aunatady». Qayran qazaghynyng qaranghylyq pen nadandyq  qapasynda qamalmay,  «jaryqqa» – bilim men ghylymgha jetuin ansap, әsirese «jazdym ýlgi jastargha bermek ýshin» dep, el keleshegine  ýmit artady.

Osy tynymsyz talap pen izdenis ýstinde ghúlamanyng tapqan arqatiregi – bilim men ghylym «danghyly» edi. «Bes kýndik» tirlikte sýiinish pen kýiinishti az kórmegen aqynnyng ómirden suynatyn kezine deyin de kóp qalmaghan. Qoghamdy «qanaushy men qanalushygha» bólip, irgeden jau tauyp beretin alasapyran shaq ta alys emes. Abay tiri bolsa, 72 jasqa tolatyn  jyly, qazan aiynyng qara suyghynda «ezilgen eldi jarylqaymyn» dep, qandyqol diktaturanyng «qasaby» jalang qaghady. Azamat soghysynyng týtini seyilmey jatyp,  últ tarihy pen әdebiyetin, din men dildi, til men dәstýrdi teristeuding «kishi qazany», bolisheviktik «tazalau» nauqany órshiydi. Birde ayazday qaryp, endi birde aptaptay shyjghyrghan biylik Abaydyng asyl múrasyna da «qyzyl» kórgen qyrghiday shýiilgen  bolatyn.

Aqyn múrasyna shabuyl

Últ qayratkerlerining ata tarih pen salt-dәstýrge ara týsken әdiletti talabyna kenes ýkimeti  pysqyrmay,  ziyaly qauymdy qyspaqqa aldy. Úly Abaydy «qanaushy taptyng aqyny» retinde jazghyryp, aqynnyng asyl múrasyna kommunizm múratyna jat әdebiyet dep «kýie jaghu» bastaldy. «Abay» romanynyng 1-2-shi kitaptary men «Abay joly» romanynyng 3-shi kitabyn talqylaugha arnalghan jazushylar jinalysynyng (12.08.1953 j.) stenogrammalyq jazbasyn qabyrghanyz qayyspay oqu qiyn («Múhtar Áuezov. Ónegeli ómir», A., «Qazaq uniyversiyteti, 2017 j.). Áriptesterining birining týsinbey, ekinshisining qasaqana japqan «jalasynan»  jalyqqan Múhtar Omarhanúly «synshylaryn» týsingen synay tanytugha mәjbýr.

Mәrtebeli avtor, «Abay» romanyn  talqylau kezinde aitylghan syn-eskertpelerdi «bәlkim key tústarynda asyra kórsetu bar shyghar, múnymen kelisemin» dep, moyyndaghanday bolady. Sonday-aq, «jauapty qarap, shygharmashylyghyna kómekteskenderi, Áuezovting «Abay» romany qazaqtyng úly aqynynyng jarqyn beynesine layyq bolsyn degen» joldastyq janashyr pikirleri ýshin «rizashylyghyn» da bildiredi. Ol, biraq, ózindik ústanymymen syiyspaytyn mәselelerge kelgende mәimónkege salmaydy. «Jalpy alghanda maghan kómektessek degen joldastyq kózqarasqa týsinistikpen qaraymyn desem, búl mening әrbir tújyrymmen keliskenim bolmasa kerek?» - dep,  turasyna kóshedi.

«Sizder óz oilarynyzdy jauapkershilikpen salmaqtadynyzdar, men de jazghanda kóp oilandym, yaghny zerttedim, - deydi ol ashyghyn aityp, - demek mening de belgili bir tújyrym jasaugha óz sebepterim bar. Búl shygharmalarmen men segiz jyl (1942-1950 j.) júmys jasadym. Sondyqtan aitylghannyng bәri jón, týzeymin desem, dúrys bolmaydy... Ádebiyetten mýlde aulaq keybir adamdar jarymjan oilarymen bәrin mansúqtamaq bolady...». Osylay jan syryn jasyrmay, «әdebiyetti, onyng tónireginde ózderining jýrgenin aqtau ýshin ghana kelgenderden qorghau kerektigin»,  basa aityp, kórsetedi.

Búl jazushynyng bir nemese birneshe syngha ghana bergen jauaby emes, «syn shyn bolsyn, shyn syn bolsyn» degen azamattyq berik kózqarasy edi. Ayaqtan shaludy azsynyp, abaqtygha japtyrudan dәmeli «dostarynyn» qansha «tisterin qayrap», jantalassa da aram pighyldaryna jete almay, zyghyrdany qaynaydy. Tabighy daryny men suretkerlik sheberligining jәne qayratkerlik tabandy kýresining arqasynda M. O. Áuezov  Kenester Odaghynyng birinshi dәrejeli Memlekettik  jәne Lenindik syilyqtarynyng laureaty atanady. Úly jazushynyng shygharmashylyq tabysy, jogharyda aitqanday, onyng barsha adamzattyng biyik maqsatyna say erkindikti kóksegen erik-jigeri men shygharmashylyq darynynyng jemisi bolatyn.

Abaydyng asyl múrasyna «qalqan әri qamqor» boludyng kópe-kórineu qaterge bas tigu ekenin Áuezov bilmedi emes. «Abay» romanyn talqylaghan atalmysh jinalysqa «qatysa  otyryp»,  soyqandy pikirlerden sabyrymyz shiryghady. Áuelde әngimening betalysy dúrys-aq: birinshi bop sóz alghan Ghaly Ábetov qalamgerding enbegine obektivti bagha beruge tyrysady. Ol «Abaydyng shyqqan ortasyn sypattaytyn sujetting jelisi býkil romannyng arqauyna ainalyp, avtordyng ony keng tynyspen kórkem suretteytinine» nazar audarady. Onyng búlay aituyna,  keybir «synshylardyn» avtor ótken zamandy «tym boyamalap jibergen» degen jalasy sebep edi.

Bayandamashyny odan әri tyndasaq, ol «feodaldyq ortany surettemeyinshe, Abay ómir sýrgen zamannyng tarihy shyndyghyn kórsetu, sonday-aq tarihy - ghúmyrnamalaq romannyng janrlyq erekshelikterin saqtau mýmkin emes, - dep, óz pikirin taptyq qogham talabyna layyq negizdeydi. - Jekelegen synshylar ol ortany suretteudi avtordyng eskini әspetteui dep kórsetedi olar enbekshi halyqtyng esebinen jondanghan ortany, onyng baylyghymen, qatygezdigimen beyneluding qajettigimen sanaspaydy... keybir joldastar shekten shyghyp, Áuezovting jazghandaryn týgeldey joqqa shygharugha jәne ony halyq jauy retinde kórsetuge tyrysady...».

Amal qaysy, «tap kýresi turaly» nasihattan «ulanghan» nemese jeke basynynyng qyzghanyshynan shiryqqan keybireu úly jazushy «óz qateligin» moyyndap hat jazghan 1932 jyldan keyin de  «Áuezov búghan deyin qanday bolsa, sonday bolyp qaldy» dep, onyng «izine sham alyp týsedi». Ghalymnyng týbine jetudi kózdegen jala jabu «nauqany», eng ókinishtisi, onyng ómirining sonyna sheyin derlik toqtamaydy. Búghan baylanysty Múhtar Omarhanúly óz kýiinishin bylaysha jazyp qaldyrypty: «Bireu adal niyetimen, aq jýregimen synasa, endi bireuler baryndy joqqa shygharugha, ayaqtan shalugha, sýrindiruge, týnildiruge tyrysyp baghady. Óz basym múndaylardy kóp kezdestirdim».

Múnday qasaqana dúshpandyq әreketke qalay kýiinbessin?!  Tipti, «Abay» romany ýshin birinshi dәrejeli Memlekettik syilyq berilgennen keyin de  Áuezovti synap-mineushilerding «shabuyly» tyiylmaydy. Pәle-jala izdeushilerding sondaghy bar tapqan kinәsi, jana aitylghanday, jazushy qazaqtyng ótken ómirin «tym әspettep» kórsetedi-mis. Toqtam tappaghan sayasy qudalaulargha 1951 jylghy 6 shildedegi «Áleumettik-ekonomikalyq pәnder, onyng ishinde marksizm-leninizm negizderi, til men әdebiyet, tarih kafedralary mengerushileri jinalysynyng stenogrammasy» da kuәlik etedi. Onda rektorattyn, partburonyn, rektordyng nemkettiliginen ghylym akademiyasynan quylghan ghalymdardyng uniyversiytetke qyzmetke ornalasqany aiyptalady.

Jinalysta, әsirese, QazMu-ding fizika-matematika, filologiya men himiya fakulitetterining onbay «bylghanghany» syngha alynady. Uniyversiytet rektory T. Tәjibaev «Kenesary Qasymovtyng reaksiyalyq, feodaldyq-monarhiyalyq qozghalysyna bagha berude burjuaziyalyq - últshyldyq, sayasy qatelerge jol bergen professor Bekmahanov úzaq uaqyt uniyversiytette oqytushylyq júmysta qala berdi» dep «barmaghyn» tisteydi. Búghan kinәli «ómirbayandarynda teris  derekteri bar  nemese týrli sayasy qateler jibergen: Kenesbaev, Aqpaev, Neminhanov, qazaq tili kafedrasynyng Mamanov, Tólegenov, qazaq әdebiyeti kafedrasynyng Ysmailov, Kenjebaev, Áuezov, Shalabaev sekildi oqytushylary-mys».

Áuezovti jazyqsyz qudalau

Múnday auyr synnan son, «halyq jauyna» ainalu op-onay bolatyn. Alayda, qazaq aqyn-jazushylary men  ghalymdary kommunistik qatal senzura zamanynda da últ  әdebiyeti men tarihyn úlyqtaudan bas tartpady. Jazushylardyng qalalyq jiynynyng stenogrammasy sonyng taghy bir dәleli (24.08.1951j.). Onda qazaq qalamgerlerine «kenes halqynyng ómirlik shyndyghynyng ornyna revolusiyagha deyingi feodaldyq auyldyng detalidaryn jyrlaydy, Otan úghymyn geografiyalyq tar shenbermen shatastyryp, atamekenin madaqtaumen shúghyldanady, últshyl aqyndargha tәn kónil-kýy angharylady» degen aiyptar taghylady.

Osy jinalysta, sonday-aq tapshyldyq qarabayyr jeleumen Áuezovting «Enlik-Kebek», «Qarakóz», «Mamyr», «Ayman-Sholpan», Mýsirepovting «Qyz Jibek», «Qozy-Kórpesh», «Ahan seri», Qúsayynovtyng «Shansharlar», «Aldar Kóse», Tәjibaevting «Jomarttyng kilemi», «Biz – qazaqtar», Júmaliyevting «Edige» sekildi shygharmalaryn «qayta qaraugha mindettimiz, búlarda ótkenning múrasyn syn kózimen iygeruding oidaghyday emesine kýmәn joq» delinipti. Biraq, janaghyday dauasyz syngha jauap berip, dúrys-búrysyn týsindirmek týgili, onday emeurin bildiruding ózi orys shovinizmi ýstemdik qúrghan qoghamda mýmkin emes bolatyn.

Úly aqynnyng asyl múrasynyng móldir qaynarynan susynyn basyp, tereng úlaghat týigen Áuezov ýshin, teginde jalpyadamzattyq qúndylyq – bostandyq pen tәuelsizdikting ómirlik temirqazyq ekeni de tabighy nәrse.  Múhtar Omarhanúlynyng azamattyq joly, asa kórnekti ghalym Z. Qabdolov jazatynday, «Abaydyng kýlli shygharmalarynda jeli bop tartylyp jatqan «qalyng eli – qazaghy, qayran júrtynyng qamyn oilauy. Abay jaryq dýniyege tek osy oimen keldi, osy oimen ómir sýrdi, osy oimen dýniyeden ótti... Baghamdap bayqasaq, Áuezovte de osy oidan, maqsattan, armannan tys tirshilik bolmaghan sekildi». Qayratker jazushy esil elining kýizelisin kóre túra ýkimetting qolshoqparyna ainalmaq emes-ti.

Jalpy, Múhtar Omarhanúlynyng últjandy qyzmeti men tәuelsiz ústanymyna tiyisti «jazalau» organdary erte bastan nazar audarady. Olar Áuezov óz erkimen partiyadan shyqqanda,  «qoldan esken  búghalyqtarynyn» úshy uystarynan susyp shyghyp bara jatqanyna ókingenimen, ashu-yzalaryn ishterine býgip, qolayly sәtti kýtuge mәjbýr. Andyghan qaraqshy «kózdin» súghynan uaqytsha bolsa da syrt ainala túru qalamgerge de asa qajet edi. Ol endigi ómirine jazushylyq pen ghylymy zertteushilikti tandap, tipti «tynshylaryn» bir uaq «adastyryp» ketkendey-di. Alayda, búl uaqytsha ghana tynys alu eken.

Sondyqtan taghdyry «qyl ýstindegi» Múhtar Omarhanúly ýshin tiyisti organdar men jaularynyn  nysanasyna qaytara ilikpey túrghanda   Aghartu halyq komissary O. Jandosovtyng atyna ótinish jazyp, ghylymiy-pedagogtyq qyzmetke oralu ómirlik qajettilik edi. Óz ótinishinde ghalym «Songhy jyldary әdebiyetti zertteuding әleumettik-immanentti tәsilining (marksistik ústanym - B.J.) ilanghan jaqtaushysyna ainaldym» nemese «ghylymi-oqytushylyq qyzmetsiz  bolashaghymdy elestete almaymyn» dep, ózin Tashkenttegi pedagogikalyq instituttyng oqytushylar qataryna qosudy súraydy. Atalmysh ótinish qoldau tauyp, búl tandaudyng  Áuezovting ghylymy izdenisinin  mәueli «jemis beruinde»  dúrys sheshim bolghany kәmil.

Sóz orayynda Áuezovting synshylaryn, biz ýsh topqa jikter edik. Múnyng birinshisi aqiqatyn aityp, әdil baghasyn bere túryp ta partiya sayasatynyng yqpalynan shygha almaghandar; al ekinshileri taptyq sayasat úranymen әbden «ulanghandar» bolsa, ýshinshileri – «jarymjan oilaryn» lapyldatyp, jazushyny jeke bastyng qyzghanyshymen «kýidiretin» pәleqorlar men jandayshaptar. Osy songhylarynyng Áuezovti halyq jauy retinde kórsetuden dәmesi zor bolatyn. BKP(b) ólkelik komiytetining mәdeniyet jәne leninizmdi nasihattau bólimining janyndaghy «Han Kene» piesasyn talqylaghan 1934 jylghy 8 mamyrdaghy mәjilisting stenografiyalyq esebi de sonyng aighaghy.

Sonymen qatar Qazaqstan kenes Jazushylary odaghynyng qalalyq jinalysynda «Áuezovting «Han Kene» piesasy, «Qazaq әdebiyeti tarihynyn» birinshi tomy, Múqanovtyng «Baluan Sholaghy», «18-19 ghasyrlardaghy qazaq әdebiyeti tarihynyng ocherkteri», Ysmayylov jәne Júmaliyevpen birigip jazghan oqulyqtary men Bekqojinning shygharmasy  qatal syngha alynady. Aldyn ala saylanyp kelgen «synshylar», tipti qisynsyz «qylbúrau» salady. Atalghan avtorlardyng  shygharmalarynda «Kenesary halyq kósemi, al qozghalys progressivti dep kórsetiledi... orys halqynyng qas jauy – Edigeden bastalatyn feodaldyq-qúldyq  batyrlyqtyng kezekti tolqyny bolyp shyghady» degen aiyptar taghylady.

Sonda qalay, «Reseydi halyqtar týrmesine» ainaldyrghan zúlym patshanyng basqynshylyghyna qarsy kýresken qaharmandar «orys halqynyng qas jauy» bolyp shyqqany ma? Kenes ýkimeti «eki Resey bar...» dep qanshalyqty jar salghanymen, jeme-jemge kelgende orys patshasyna, otarshyldyqqa, qúldyq pen qanaugha qarsy әdiletti kóterilisting bәrine de «agha halyqqa» qarsy kýres degen «qara tanba» salynghany anyq. Olay bolsa, әngime eskini kókseude de, bayshyldyqta da emes bolatyn. Bar mәsele, tarihy shygharmalar men  ghylymy zertteulerding imperiyalyq, shovinistik ýstemdik sayasatqa jat kózqaras retinde qabyldanuynda edi.

Sayyp kelgende, elding «soqtyqpaly, soqpaqsyz» ótken dәuiri men jol-joralghylaryn jazudy kenes ýkimeti bodandyqqa týskenge deyingi bostandyqtyng artyqshylyghyn kórsetip, halyqty erkin el bolugha ýndeu dep qabyldap, tәuelsizdik turaly oy salatyn kez-kelgen pikirge ýrke qarady. M. Áuezovting «Han Kene» spektaklining birinshi jәne songhy qoyylymynda  әskerin jaulary qorshap alghanda Kenesarynyng «qazaghy ýshin óluge dayar ekenin» mәlimdep, «erinder sonymnan» dep úran tastaghanda sahnadaghy әrtisterge qosa kórermenderding de ere jóneluge dayyn túrghany-aq kommunistik diktatura «qolshoqparlarynyn» ýreyin úshyrghany dausyz.

«Qyzyl» biylik úly Abay múrasyn nasihattaudyng da últtyng oyanyp, ózining ótken jolyn, býgingi ómiri men  bolashaghyn payymdauynyn  ruhany serpilisine sebep boluynan qatty saqtandy. «Eskini jazu janany jatyrqau» ghana emes,  tәuelsiz zamandy kókseu, tipti oghan ish tartu retinde ýkimetting ýreyin úshyrdy. Múhtar Omarhanúlynyng eki jastyng mahabbatyn dәriptep, qaranghy qoghamnyng qasiretin kórsetken «Enlik – Kebek» piesasy/spektaklin «jana adam tәrbiyeleu mindetterine qayshy keledi» degen syltaumen oqshaulap, sayasy astar izdeuden ótken masqara bar ma!? Endeshe, úrpaghynyng toz-tozyn shygharyp, shygharmalaryn otqa tastaugha qúlshynghan kommunistik jýiening úly Abaydy da tiri bolsa, sayasy qughyn-sýrginning qúrbandyghyna shalatynyna kýmәn bolmasa kerek.

Bolat Jýnisbekov, jazushy

Abai.kz