Senbi, 21 Qırküyek 2019
Ädebiet 10252 0 pikir 3 Şilde, 2014 sağat 14:43

MÄÑGİLİK SAĞINIŞ

Läzzat Qapışeva. Novellalar

Mäñgilik sağınış

Şığarma änşi Biğazı Twtqabekovtıñ ruhına arnaladı Süygender qosılmaydı degen wğım bar ğoy. Biraq biz qosıldıq. Bir birimizdi säl körmesek tağatsızdanıp, uaqıt toqtap qalğanday küyip-janıp, sağınıştı künderdi ötkerdik. Jwbaylıq ömirdiñ bal şırının tata jürip bir-birimizge degen ıntıq köñil men ıstıq sezim suımap edi. Säbili boldıq. Twñğışımız Almas ömirge keldi. Wldı boldım dep, qattı quanıp ediñ. Bas ekeu bolmay mal ekeu bolmaydı degendey kündelikti ömirimizde bireuden ilgeri, bireuden keyin bolsaq ta, biz öte baqıttı edik. Keşegi studenttik şaqtıñ alğaşqı jıldarında tabısqan ekeumiz endi, ülken şañıraqtıñ iesi atandıq. Ömirge qızımız Qarlığaş keldi. Qız-ırıs bereke, ümitimniñ jalğası dep, balaşa mäz bolıp ediñ. Keşegi boz bala jigit saliqalı da salmaqtı, eki balanıñ äkesi atanıp, dos jarannıñ, ağayın tuğannıñ qwrmetine bölendiñ. Öner degende işken asıñdı jerge qoyatın sen respublika därejesindegi sahnadan körinip, äuelete än salıp, halqıñnıñ qoşemetine ie

boldıñ.

men de öner ordasınan bilim alğanmın. Qara jayau

emespin. Biraq, seniñ abıroyıñ asqaq, bedeliñ biik bolsın

dep, şañıraqtıñ uığın berik qadap, keregeñdi keñeytudi

oyladım, önerimdi de, ömirimdi de tek sağan arnadım.

Baqıttı künder ötip jattı, alañsız edim, bäri de osı-

lay bolıp qaz qalpında twra beredi dep oylaytınmın. Key-

de gastrol'dik saparmen sen alısqa ketkende sağınıştan janımdı qoyarğa jer tappaytınmın. Kezekti koncert-

terden keşigip kelseñ köñilimdi mwñ basıp, jüregimdi

qızğanıştıñ qızıl iti talap jatatın. nege deseñ sen

sımbatıña aqılıñ say segiz qırlı, bir sırlı, ärbir äyel

zatı armandap, şirkin, meniñ jarım osınday bolsınşı

dep tileytindey azamat ediñ. Bälkim, sondıqtan bolar men

seni özge tügili özimnen de qızğanıp jüretinmin. Öziñmen

birge toylarğa, keşterge barğanda nebir swlular wrlana,

keybireuler swqtana qarağanda seni bireui qoltıqtap keter-

dey qinalatınmın. Älde jar ğwmırınıñ qısqa boların

sezip janımnıñ jantalasqanı ma? Beker eken. Bäri de be-

ker eken. Seni nebir sılqım swlular men arulardan qorıp

jürsem de, ajaldıñ tırnağınan ayla tauıp, qorğay almay-

tınımdı bilmeppin. Öziñnen qapiyada köz jazıp qaldım.

Qımbat apam aytqanday sen Almatığa şabıt izdep kelip-

eñ, tuğan topırağıñ Jañaarqağa tabıt bolıp attandıñ-au..

Öziñsiz mına ömirde eñsem endi köterilmeytin şığar,

qara jerdi basıp jüre almaytın şığarmın dep edim.

Ölgenniñ artınan ölmek joq, qazir şükirşilik Almasıñ

er jetip keledi, Qarlığaşıñ boy jetip keledi, seniñ üzilip

qalğan äniñdi jalğastıramız degen arman maqsattarı da

bar.

Tek men ğana, öziñniñ beyneñdi köñilden öşire almay

baqıttı künderdiñ elesinen es jiya almay künde mamıq

tösek mwzğa aynalıp, qws jastığım qarğa aynalıp, öziñ

jaqqan jürek otınıñ qızuı qaytıp, jaurap jürmin.

Sensiz ötken künderden jalığıp, jalğızsırap, jabıqtım.

Janım! esimiñdi wmıtpas eliñ bar da, äuelete salğan äniñ

bar da, qos twyağıñ aman bolsa şırağıñ sönbeydi – Biğazı!

Sen meniñ mäñgilik sağınışımsıñ!

 

 

 

JALĞIz WLIM

Auıl şetindegi wzın jolğa qarap, küni boyı ärli berli

jüretin Asılbay qariya ötken ketkennen bügin qay kün, dema-

lıs emes pe dep, jii swraydı. Tayağına süyenip twrıp, şetsiz

şeksiz dalağa qarap, o dünie-ay dep, auır kürsinedi. Keşe

ğana «kimsiñ – Asılbaymın» dep keudesin joğarı wstap bir

äulettiñ bas köterer azamatı Asılbayı edi, ömirdiñ biraz

qızığı men qiındığın da qatar kördi. Sonau bir jılda-

rı äke - şeşesimen birge asu da asu bel asıp, Qıtayğa da

şwbırıp ötip ketpedi me? Iä bärin qazir eske alıp keregi

ne? eñ bastısı kärilik kelgende qaladağı jalğız twyağınıñ

habarsız qalğanına qapalanıp bir kelip qaladı ma dep jo-

lına qarap jürgenine köp boldı. Käri qoydıñ jasınday ja-

sım qaldı, aldımda törimnen körim jaqın, qu jalğız ben

nemeremdi kökiregime basıp twrıp, bir körsem dep arman-

daydı. ey balam, äkeñniñ köñil küyin sezip, bir kelip ketseñ

bolar edi dep Asılbay qarttıñ keyde balaşa solqıldap

jılaytını da bar. Jılamay qaytsin, sonau alpısınşı

jıldarı Qıtaydan zorğa elge jetkende bäybişesi qaytıs

boldı, oñ solın tanımağan wlı ekeui ğana üyde sopiıp

qaldı. Sodan ağayın tuıs körşi qolañ körşi auıldağı

jesir äyel Jämilağa qolqa salıp, şañırağına kirgizip

berdi. oy, Jämila pısıq qoy, üy şaruasın döñgeletip,

şañırağımen däuletiniñ iesi bolıp şığa keldi, eki qız

tuıp berdi. Sırttay qarağan adamğa bäri de dwrıs siyaqtı.

Biraq, Asılbaydıñ auzın aşıp süygeni, közin aşıp körgeni

twñğış wlı Sanatı jıraqtay berdi. Ögey şeşe ögeylik ta-

nıtpay twrmadı. ne kerek, jalğız wlı qalağa oquğa ketti.

Sol jaqta otau qwrdı. Bir orıs kempirdiñ päterin jaldap jürip balalı boldı, birde bar jiğan tergenin alıp wlına

qaladan üy äpermek bolıp edi, kempiri men qızdarı öre

türegeldi, ne kerek jıldar boyı jiğan aqşası bir künniñ

işinde qwnsızdanıp ketpedi me? Jalğız wl anda-sanda

bolsa da at izin salıp twruşı edi. Biraq, izdep kelgen äke

şañırağınan jılı qabaq, meyirimdilik körmegen soñ,

soñğı uaqıt habarsız qaldı. e, qarttıq degen de törtke

bölinedi deydi ğoy, birinşisi şal, ekinşisi qariya, üşinşisi

aqsaqal, törtinşisi abız deydi. Asılbay aqsaqal dombıra-

sın qolına alıp, auıl aymağına qos işekten kümbirlete

küy tögip, türli añız qissalardı, terme jırlardı aytıp

otırğan ortasın dumanğa böleytin.

Qanşa köñildi otırsa da kökiregindegi jalğız wlğa degen

sağınış janın sızdatıp, sırın adam balasına ayta al-

may qalağa jete almay äjimdi jüzin mwñ basatın. Kökiregi

zerek qariya bügin de aqsaqal atandı. Ömirdiñ aşı twşısın

tatıp, ötken ömirine şükirşilik deydi. Alladan bwyrıq

kelse, bärine dayın. Tek jalğız wlımdı bir körsem degen

tilegi armanı bar. Äkeniñ kündiz külki, tünde wyqı körmey

jüdep jürgen köñiliniñ äseri me qaladağı jalğız wlı Sa-

nat ta soñğı uaqıt äkesin jii tüsinde körip mazasızdanıp

jür edi. Bir küni kolledjde oqitın jalğız wlı Aybat

senbi küni sabaqtan erterek kelip «köke, qolıñız bos bol-

sa auılğa atama barıp qaytayıq» degende quanıp ketti.

Kündiz tüngi tilegi qabıl bolıp jaratqanğa mıñ alğıs

aytqan Asılbay qart jalğız wlı men nemeresin jolğa

şığarıp salıp kelip, tösegine qisayıp jatıp, mäñgilikke

köz jwmıp edi. Qalağa jaqınday bergende jüregi älde

neni sezdi me sabırsızdanğan Sanat jalğız wlı Aybat-

tı qwşağına alıp jalğız wlım meniñ äkemniñ wrpağı,

sen aman bolşı dep mañdayınan süydi. mına bes kündik

tirşilikte äke men balanıñ tatulığına, ağayın tuğannıñ

silastığına jeter ne bar deysiñ. Sanat köpten körmegen

äkesine degen sağınışınıñ basılmağanın endi sezgendey

özegin öksik qarıp: jalğız wlın bauırına basıp, jalğız

wlım, jalğız wlım dey berdi...

 

 

MWñAYdIM Özİñ JoQTA...

Sağınıştıñ sağımına oranıp, öziñdi oylap, bir kezde-

su bar dep alda, «qoştasamın öziñmen» degen öleñ joldarı

til wşına oralıp, ezu tartıp, tätti bir qiyaldıñ jeteginde

kele jatır edim, qalta telefonım şır-şır ete qaldı:

– Sälemetsiz be, Jämila Bazarbekqızı, men, Äsel

ergeşqızı degen jurnalist siñiliñiz bolamın, sizden

swhbat alsam degen josparım bar edi.

– rahmet, aynalayın, men ayıptı bolıp, jazasın ötep

kelgen janmın, sondıqtan swhbattıñ reti kele qoymas dep

oylaymın.

– Jämilya Bazarbekqızı, mına ömirde «jañılmaytın

jaq, sürinbeytin twyaq joq», sizdiñ ömiriñiz keybireulerge

sabaq bolar, biz sizdi soñğı uaqıt bar qiındıqtı jeñip

şıqqan, büginde isker de käsipker äyel retinde jaqsı ta-

nimız.

Äsel izimnen qalmay jürip, swhbat beruge meni kelistirdi.

Qazirgi oqırman da, tıñdarman da, körermen de bilimdi de,

bilikti zerek qoy. Özderine wnağan oyımdı köñilderine tek-

şelep jinap, oy tüyer dep, ötken künderimnen sır şerte

bastadım..

...meniñ balalıq şağım, ata-anam, ağayın-tuıs,

ağalarımnıñ arqasında alañsız ötti. Jastıq däurenimde

de, studenttik şaqtıñ qızıq quanışın da köp kördim.

Özim qatarlı jastar armandaytın joğarğı oqu ornın

bitirip, alğan mamandığım boyınşa jwmısqa da tez or-

nalastım. Birde jaqın qwrbım twrmısqa şığıp, soğan

qız-joldas bolıp, erip bardım. Toydan qaytar uaqıtta

köpşilik qauım jinalıp, basıma oramal salıp, bir künde oñtüstik öñirge kelin bop şığa keldim. Biraq, öziñ tanımay-

tın, janıñ qalamağan janmen tösekte basıñ qosılğanmen,

köñiliñ qosılmasa bolmaydı eken. Arada bes-altı ay ötken

soñ, ajırasıp kettik. Äke-şeşemdi, ağalarımdı wyatqa

qaldırdım, twrmıstan qaytıp keldim dep, özimdi-özim

iştey müjip, biraz uaqıt selsoq küy keştim, bärine uaqıt

emşi eken. eñsemdi tiktep, bar ıqılas-ıntammen adal eñbek

etuge är sağatımdı, künderimdi bosqa ötkizbeuge bel budım.

Sağat tili jıljıp, künderge wlasıp, ötken künder aptağa

aynalıp, aylar men jıldar jımın bildirmey öte berdi. Özim

qatarlas qwrbılar üyli-borandı bolıp, jan-jarımen qatar

jürgende men olarğa qızığa qaraytınmın. Är bosağanıñ

kiesi bar deuşi edi, alğaş attağan bosağamdı beker tastap

kettim ba dep, wzaq tünge köz ilmey, oylanıp şığatınmın

jäne Allağa ğana jarasqan jalğızdıq degen üreyden qorqa

bastadım. Bälkim, ... tağdırım osılay şığar..

Bir keşte Qwrmanğazı attı azamatpen tanısıp, köp

uaqıt ötpey, oğan twrmısqa şıqtım. Ömirge birinen soñ

biri eki qızım keldi. Päterden päterge köşip jürsek te,

onı qiındıq dep oylamappın. Balalar öse kele qızmetim

de satılap joğarıladı, aylığım da jaqsı, köligim de

bar, mañayımda dos-jaran da köp, ağayın-tuıs ta elden

üzdiksiz kelip-ketip jatadı. Jan-jarım janımdı tüsinip,

jağdayımdı jasamasa da, oğan eki qızımnıñ äkesi dep

qarap, arada jwbaylıq jarasımdılıq bolmasa da, bärine

tözuge de, könuge de dayın edim. Sol kezdegi bar aldanı-

şım – jwmısım, balalarım bolatın, sol ömirime şükir

deytinmin. «Şölmek mıñ kün sınbaydı, bir kün sınadı»

degendey, ayaq-astınan mekememizge tekseru jürgizilip, bir

künde qamauğa alınıp, ayıpker atandım.

Wzaq-wzaq tergeuler, tınımsız tekseruler qajıtıp,

jüykem sır berip, tar qapasta qamalıp, ne öñim, ne tüsim

ekenin ajırata almadım. Aqtala almadıq, özim jäne

esepşi, birimiz 8 jıldı, birimiz 6 jıldı arqalap, Alma-

tı oblısı, Jauğaştı audanındağı «äyelderdi eñbekpen

tüzetu» mekemesine jöneltildik.

e, nesin aytasıñ, ol jer men qazir ekeumiz otırğan mına  jerdiñ arası jer men köktey. Bärin tizbelep qayteyin, men

ol jaqta 4 jıl 8 ay otırdım. nebir arular men aqıldı,

isker, körikti äyelderdi de, tamaşa qız-kelinşekterdi de,

jası kelgen qart analardı da sol jerde kördim. osındayda

eske tüsedi, Dulat Isabekov bir şığarmasında «jalmauız

kempirdiñ de şıqqan tegi äyel, onı osınday küyge tüsirgen

mına qu it tirşilik» dep jazğanı bar edi. Sol aytpaqşı,

tumısınan janı näzik, jaqsılıqqa janı qwmar äyel za-

tın temir torğa telmirtken mına qu tirşilik adamdardıñ

bir-birine degen qataldığı, meyirimsizdigi der edim. Jaza-

sın ötep jatqan äyelderdiñ är qaysısınıñ ömiri bir derekti

de, körkem şığarma. men 4 jıl 8 aydı janarım jasqa to-

lıp, qos perzentimdi, anamdı, auılımdı, bostandıqtı

sağınumen ötkizdim. Tozaqta ötkizgen künderimniñ är sätin

sözben jetkizip ayta almaymın. eñ bastısı, şükir deyin,

bostandıqqa şıqtım. Aldımnan şıqqan eşkim joq, bala-

larım bolsa Aqtöbede, anam auruşañ bolıp qalğan, küyeuim

men isti bolğan künnen-aq qol üzgen, bayağı dos-jaran da

alıstağan, sottalğan jan kimge kerek deysiñ. Temir tordıñ

ar jağınan dalağa şıqqanda, taza auanı jwtıp, aspanğa

tesile qarap, wza-a-aq twrıp qaldım da, senimsiz qadammen

qalağa bet aldım. Qaltamda kiltim bar, üyge jetkenşe

asıqtım.

o, toba, bayağıda men maşinadan tüsip jatqanımda,

jügirip kelip, qal- jağdayımdı swrap amandasıp jatatın

körşilerim bwl jolı meni körip, bir-birine sıbır-sıbır

etip, teris aynaldı. esikti aşıp, işke kirdim. Äyeli joq,

iesiz qalğan üydiñ işi astan-kesteñ. Telefon istemeydi,

televizor körsetpeydi, del-sal bolıp biraz uaqıt otı-

rıp qaldım da, sırtqa şıqtım. Köşeniñ qarsı betindegi

dükenge barıp, sol jerden dostarıma, ağayın- tuısqa

qoñırau şalıp edim, dausımdı estip quanğan eşkim bol-

madı, tipti menimen söyleskileri de kelmedi. Qaltamda az

ğana qarajat bar edi, dükennen az-maz azıq-tülik, bir jar-

tı alıp, as bölmege kirip, öz-özime dastarhan äzirlep jatır

edim, esik qağılıp, üyge beytanıs er adam kirip keldi. Şı-

nımdı aytsam, men alğaşqıda qorqıp kettim

– Jämila, sälemetsiz be, tañ qalıp twrsız ba? men

räziyanıñ ağası Twrsınmın. Sizdi arnayı Qarağandıdan

izdep kelip edim.

men esimdi tez jidım

– räziya qalay, täuir boldı ma?

– Jämila, räziyanı aparmağan jerimiz joq, därigerler

de, emşiler de emin taba almadı. Qayran, qarındasım,

sandıraqtap jatıp, seniñ atıñdı san märte aytatın. Birde

esin jiğanda mağan amanat sözin aytıp edi, sol üşin kelip

twrmın.

–Ağa, bir ötinişim, qolıñızdan kelgenşe Jämila

tätege kömektesiñiz, ol jaqsı adam. Biz bir kamerada 13 äyel

boldıq, kezektesip wyıqtaytınbız, men qattı auırğanda

Jämila täte meni arqasına salıp, bolmasa, bauırına ba-

sıp, balaşa älpeştep, meni än aytıp wyıqtatatın. Ağa, bar

tilegim – ol kisini Jauğaştığa izdep barıñız.

Qarındasımnıñ qayğısı qabırğama qattı battı, qosaq

arasında bosqa küyip ketken botamnıñ soñğı sözderin

esimnen şığara almadım, öziñizdi izdep Jauğaştığa da

bardım, bostandıqqa şıqqan ekensiz, sol jerden meken-

jayıñızdı alıp, kelip twrğanım osı.

Sol küni räziyanıñ ağası mağan köp qarajat berdi,

qwjattarıma kömektesti jäne Aqtöbege qaray wşaqqa bilet

te aldıq.

– Jämila, auılıñızda asıqpay bir ayday uaqıt bolıñız,

al mına üydiñ kiltin mağan tastap ketiñiz, qızdarıñızben

kelgende men sizdi özim kütip alamın.

Qaşanda oyımız jaqsılıqtan köri jamandıqqa auıp

twradı ğoy. Twrsın maratwlı üydiñ kiltin swrağanda

bir türli sekemdenip qaldım, biraq auılğa ketkim kelip

twrğandıqtan, üydiñ kiltterin «läm» demesten, qolına

wstata saldım. Sol sätte mağan eşnärseniñ qajeti joqtay,

köñilim qwlazıp twr edi. Köp sozıp qayteyin, sonımen

men auılğa attandım. Tura bir ay bolğanda qızdarımmen

Almatığa oraldım, bizdi wşaqtan Twrsın maratwlı

kütip aldı. Özderin kütip twrğan böten jandı körgen

qızdarım alğaşqıda tosırqap qaldı. men män-jaydı,  ol kisiniñ qarındası räziyamen birge Jauğaştıda ötkizgen

künderimdi, bärin-bärin aytıp berdim. Äuejaydan üyge de

keldik, senseñiz sırtqı esikten bastap, üydiñ işin de tanı-

may qaldıq, kürdeli jöndeu jürgizilgen. Qımbat jihazdar,

ülbiregen perdeler, ıdıs-ayaqqa deyin jañarıp, jañğırıp,

jarqırap twr. Aytarğa sözimiz joq. Twrsın maratwlına

kiltti berer aldındağı aram oyımnan özim wyalıp kettim.

Arada köp uaqıt ötpey, dastarhan mäziri de dayın boldı.

As üstinde Twrsın maratwlı jaqsı tilekter tilep twrıp,

endi meniñ memlekettik mekemede biraz uaqıtqa deyin

qızmet istey almaytınımdı aytıp, jeke käsippen aynalı-

suıma bağıt-bağdar berdi. meniñ aytayın degenim, jalpı

äyel zatına ğana emes, är adamğa bir-biriniñ jan-jıluı,

qamqorlığı kerek, qazaqtıñ jauı qazaq bolmay, qazaqtıñ

qorğanı qazaq boluı kerek.

men söylep otırmın, äñgimemniñ ayağı bitpesten bärin

ünsiz ğana tıñdap, jazıp otırğan jurnalist Äsel janarı-

na üyirilgen jasın tıya almay, esikten şığıp ketti. ol jaza

ma, jazbay ma, onda şaruam joq, bwl qazaqta jigitter bar nar

qasqa dep Tölegen Aybergenov jırlağanday, el-jwrttıñ,

ağayın-tuıstıñ qamın oylağan Twrsın maratwlı

siyaqtı azamattardıñ köp boluın tiledim. Äjem ünemi «bir

jamandıqtıñ bir jaqsılığı boladı» dep aytıp otıruşı

edi. Tipti, temir tordıñ ar jağında ötkizgen 4 jıl, 8 ayıma

da riza siyaqtımın. ol jaqqa barmasam, räziyanı körmesem,

Twrsın maratwlımen mına ömirde kezdespey, qamqorlığın

körmey, jan-jıluın sezinbey, ömirden öterim de mümkin

edi-au. rizamın sağan, tağdırım, Twrsın maratwlınsız

ötkergen künderime ökinip, onımen kezdeskennen keyingi özi

joq künderde de köp mwñayıp jürmin.

Ömir attı aydında eskeksiz qayıqtay bolıp, qaltıldap

qalğan meniñ ömir jolımda kezdesip jarıq säule şaşqanıñ

üşin Allağa san mıñ alğıs aytamın öziñmen ötkeretin

mwñlı künderime de rizamın!

0 pikir