Beysenbi, 17 Qazan 2019
46 - söz 5209 0 pikir 30 Mamır, 2014 sağat 14:08

Alaştıñ balası aman qalar ma, joq pa

Alaştıñ balası aman qalar ma, joq pa. Boljap bolmaydı. Qorqamın jalpı jwrttıñ qarañ­ğılığınan, basşı bolamın dep, tonın aynaldırıp kiip, jwrt tilegin öziniñ soqır tiınına ayır­bastağannan.

Ağa-ini, Alaştıñ azamatı, birik, bügingi üy ara uaq isti tasta, mına qarañğı qara bwlt Resey ılañınan Alaş basın qorğaytın jolğa şıq.

Resey memleketi endi jaqın arada üyirge qosılmaydı. Birlikten ayrılsaq, mına orısşa qañğıp ketemiz. Köş bastağan aqsaqal ağa, ziyalı, ini, jergilikti jwrt qızmetin taza atqar! Jalpı jwrtqa mwrındıq bol!

Zañ adam paydasına jazıladı, adam – zañ üşin tumaydı ğoy.

Eldiñ twrmısın, tilin, minezin bilmegen kisi köş basın da alıp jüre almaydı.

Bi – tüzu, bilik – ädil bolsın!

Bostandıqqa aparatın jalğız jol – wlttıq ıntımaq qana.

Jwrt isin tüs körmey, oyau jürip izdeu maqsat.

Qazaq saylauı – jwrtqa kelgen bir jwt: saylau jılı mal bağusız, egin salusız, pişen şabusız qaladı.

Jwrt paydasına taza jolmen tura bastaytın er tabılsa, qazaq halqı soñınan erer edi.

Europada halıq partiya bolğanda adaspas aq jol tabamız dep, adam aspas asqar belden asamız dep, jwrt ilgeri basatın is qılamız dep talasadı.

Francuz, orıs häm özge jwrttıñ tarihınan körinedi: molda ükimetten aqşa alsa, satılıp ketedi. Ruhani is ayaqastı boladı. Jalaqı alğan moldalar ükimetke jetekşil bolıp, erip ketedi. Bizdiñ qazaq-qırğız din isin körkeytetin bolsa, ükimet isin bölip qoyğan oñ boladı.

Eldiñ twrmısın, tilin, minezin bilmegen kisi köş basın da alıp jüre almaydı.

Birlikten ayrılğan el qañğıp qaladı.

Ädildik joq jwrtta bereke-birlik bolmaydı.

Az adam atqa mindim dep, qasqır bolıp jwrtqa şapsa, mwnday jwrtta bereke qaydan bolsın?!

Qazaq jwrtınıñ şıraq alıp, tüzu jolğa bastar jigitteri qayda?!

Qazaq balası birigip, tize qosıp is qılsa, halıqtıq maqsat sonda orındaladı.

Böten kisi qazaqqa eşqaydan eşteñe jaqsılıq äkep bermeydi.

Öz küşine senbegen adam da, halıq ta eşqaşan ömir bäygesin ala almaydı.

Bireuge telmirgen adamnan yaki halıqtan qosaq türtken jetim laq baqıttı.

«Kün şıqqanşa qarau közdi soqır qıladı» degen orıstıñ özgege telmirgen jwrtqa şığarğan maqalı bar.

Är zamannıñ öz räsimi, öz saltı bar. Bizdiñ zamandağı salt: ärkim qwqına talasu, hwqına tartısu boladı. Jılau saltı artta qaldı.

Türik zattı halıqta bizdiñ qazaqtay bir jerde tize qosıp, qalıñ otırğan irgeli el joq.

Anıq türik zattı halıq tili – bizdiñ qazaq tili.

Ğwmır bäygesinde bizdiñ qazaq tili öz bäygesin alar.

Europa mädeniettimin-mädeniettimin dep maqtanğanımen, mädenieti önerinde ğana, al minezi äli hayuandıq saparınan qaytqan joq.

Qazaq-au! Oyan! Mwjıq köşi jürip ketkende jwrtta qalıp jürme!

Bizdiñ jwrt bostandıq, teñdik, qwrdastıq, sayasat isin wğınbasa, tarih jolında tezek terip qaladı. Baqıt pen mahabbattan tısqarı boladı: bwl ekeui joq jwrtqa tirşilik nege kerek?!

Tiri bolsaq, aldımız ülken toy. Alaştıñ balası bwl jolı bolmasa, jaqın arada öz tizgini özinde bölek memleket bolar!

Bwl bolıp twrğan zaman – Alaştıñ azamatına zor jük. Bizde birlik bolıp, is qıla biletin şeber tabılsa, Alaştıñ balası baqıt-mahabbat jolına tüsti! Keyingi ürim-bwtaq ne alğıs, ne qarğıs bere jürer aldımızda zor şarttar bar! Osını añğar, jwrtım qazaq!

Jastar! Jwrtşıldar! Öz betiñmen iske kiris!

Qazaqtıñ bayırğı jerin qaşan ğılım men tehnikağa süyenip tolıq igermeyinşe, jer jeke menşikke de, qonıstanuşılarğa da berilmeui tiis.

Halıqqa qiyanat jasağan ükimetten, bilikten keşirim swramaymın.

Wltı üşin qwrban boluğa şıdağandıq – wltşıldıqtıñ osı künde eñ berik erejesi.

Wltı üşin qwrmet qılmay, bas qamın oylap jürgen azamattardıñ eli artta qalıp otır. Wltşıl jwrttar äne, Germaniya, Japoniya, Angliya, Türkiyalar, olardıñ balası jasınan «wltım» dep ösedi. Eseygen soñ bar bilimin öz jwrtınıñ küşeyuine jwmsaydı.

Öziñe tilegendi bireuge de tile, adam balasın bauır twt.

Esteriñizde bolsın: qara halıqtıñ mädenietti boluınan mädenietti kisiniñ qazaq boluı qiın, balasına osı bastan wlt ruhın siñirip, qazaq ömirine jaqındatıp tärbieleu kerek.

Orıs tärbiesin alğan bala wlt qızmetkeri bola almaydı.

Qazaqqa ayuday aqırğan şeneunik tabıluı oñay; erinbey-jalıqpay, baqırmay is bitiretin, terisi qalıñ, könbis, tabandı qızmetker tabıluı qiın.

Qazaqtıñ atı orıstıñ atınan ozsa, baluanın baluanı jıqsa, şeşeni şeşenin sözden toqtatsa, mardımsıp, bar qazaq süysinip qaladı. Qazaq jeñilse, orıs ta dardiyadı. Noğay men qazaq, sart pen noğay egessin, olar da solay.

Qazaqta qaşannan bilgiştiñ soñınan ergiştik bereke bar.

Adam süyu, küyu, azap şegu üşin jaraladı eken.

Ana tili… jürektiñ tereñ sırların, basınan keşken däuirlerin, qısqası, jannıñ barlıq tolqındarın wrpaqtan-wrpaqqa jetkizip, saqtap otıratın qazına.

Ana tilin jaqsılap meñgerip almay twrıp özge pänderdi tüsinu mümkin emes.

Ana tili – halıq bolıp jasalğannan beri jan düniesiniñ aynası, ösip-önip, türlene beretin mäñgi qwlamaytın bäyteregi.

Balanı bwzuğa, tüzeuge sebep bolatın bir şart – jas künde körgen önege.

Qara halıqtıñ mädenietti boluınan mädenietti kisiniñ qazaq boluı qiın.

Men halıqqa kindigimmen baylanıp qalğam. Onı üze almaymın. Üzu qolımnan da kelmeydi.

Qazaqı tärbie almağan, qazaqşa söylep, qazaqşa oylay almaytın qazaqtardıñ özin joğarı bilikke jaqındatuğa bolmaydı.

Tirşilikte adam balası neler küyge tüspek: beynet şekpek, rahat tappaq, ökinbek, ümit etpek, adaspaq, tüzelmek, talay ajalğa basın baylamaq, talay soqqı da jemek…

İzdense, talaptansa, qoldan jasalmaytın şart joq. Qwnttamağan, izdenbegen, soñına tüspegen adamnıñ jwmısı eşuaqıtta berekeli bolmaq emes.

Adamda az da bolsa bir ümit, bir tayanış bolu kerek. Onday tayanış bolmasa, tirşilik etip ne kerek.

Erlik, qayrat ünemi iri jwmısta körine bermey, kündegi uaq-tüyek jwmısta da körinu kerek.

"Almatı aqşamı" gazeti

0 pikir