Seysenbi, 31 Naurız 2020
Käsip-tübi näsip 2382 0 pikir 27 Şilde, 2016 sağat 11:51

DIZEL'DİK OTIN MÄSELESİNİÑ TÜYTKİLDERİ ŞEŞİLUİ TIİS

Auıl  şaruaşılığı – Qazaqstanda basımdıqtağı salalardıñ biri. Jıl sayın memleket köktemgi egis jäne küzgi egin jinau nauqanı kezeñinde dizel'lik otın bağasın arzandatu jolımen auılşaruaşılıq tauar öndiruşilerin subsidiyalaydı. Subsidiyalanatın dizel'dik otın kölemi jılına 700 mıñ tonnanı qwraydı, ol jalpı twtınılatın janarmaydıñ 6/1-i.           

Degenmen, jıl sayın köktemgi jäne küzgi egin nauqanı twsında auılşaruaşılıq eñbekkerleri tarapınan dizel'dik otınmen qamtamasız etuge baylanıstı arız- şağımdar köbeye tüsetini jasırın emes. Olardıñ basım köpşiligi jeñildikti janarmay böludiñ qoldanıstağı jüyesi tiimsiz dep esepteydi. Bwl, negizinen, memleket tarapınan dizel'dik otınğa qoyılğan naqtı bağamen satıp aluğa qol jetkizudiñ qiındığına baylanıstı tuındar otırğan jayt. 

Qoldanıstağı jüye boyınşa, eñ aldımen,  salalıq  ministrlik (Energetika ministrligi) öñirlerdiñ swranısına qaray arzandatılğan dizel'dik otınnıñ naqtı kölemin böledi, ol jergilikti atqaruşı organdardıñ ötinişteriniñ negizinde jasaladı. Bwdan keyingi kezek  äkimdikterdiñ enşisinde, jergilikti äkimdikter arzandatılğan dizel'dik otındı öñirlerge jetkizuge mindetti operatorlardı tağayındaydı. Biraq, osı tizbektegi bükil kemşilik däl osı jerde bastaladı. Oblıstarda äkimdikter bekitken operatorlar dizel'dik otınnıñ tiisti kölemin twtastay maqsattı bağıtta paydalanbay, narıqtıq bağasımen satuı jii kezdesedi. Mwndağı bastı mäsele operatordı anıqtau räsiminiñ aşıq jürgizilmeytinine kelip tireledi. YAğni, memleket subsidiyalaytın dizel'dik otın kölemin naqtı twtınuşılarğa, yağni auılşaruaşılıq öndiruşilerine tikeley jetkizetin kompaniyalardıñ jauapkerşiligi ayqındalmağan.    Äkimdikter operatordı irikteu talaptarın tolıq jariyalamaydı, oğan qatısuğa qajetti qwjattardıñ tizimi de aşıq körsetilmeydi. YAğni, kimge jäne qanşa bölingenin körsetetin tetikter joq. Bwl negizinen operatorlardı irikteu jönindegi komissiyanıñ jwmısında kemşilikter bar ekeniniñ däleli.

Şarualardıñ negizgi mäselesi –  özderine arnalğan, memleket bağasın naqtı belgilegen arzan otınğa qol jetkize almau. Dizel'dik otın jetkizuşi retinde tañdalğan operatorlar köbinese oblıs ortalıqtarında ornalasadı,  olardıñ köpşiliginiñ menşiginde qajetti resurstar –  otındı saqtau qoymaları, tasımaldauğa arnalğan kölikter joq.  Atalğan resurstardı jalğa alğan jağdayda tiisinşe olardıñ şığındarı da köbeyetini sözsiz. Al,  bwl şığındardıñ ornın operatorlar janar-jağarmaydıñ köterme bağasın narıqtıq bağamen teñestiru arqılı öteuge tırısadı. Osılayşa, memleket jasap otırğan jeñildikter qımbatqa tüsude. Jasandı kedergiler saldarınan dizel'dik  otınmen qamtamasız etu jüyesinde tuındağan tüytkilder auılşaruaşılıq tauar öndiruşileriniñ adımın jazdırar emes. 

Osı uaqıtqa deyin dizel'dik otın jetkizuşi operatorlardı «Janar- jağarmay» qauımdastığı wsınıp keldi jäne sodan keyin olardı äkimdikter bekitedi. Alayda, auılşaruaşılıq tauar öndiruşileri tarapınan şağımnıñ köbeyui, arzan otınnıñ auılğa jetpeui  bwl jüyeniñ kemşiligi köp ekenin bildirude. Sonday-aq,  auılşaruaşılıq öndiruşileri jeñildikpen beriletin otındı birkelki paydalana almay otır. Aytalıq, iri şarua qojalıqtarınıñ qolı wzın jäne de olar arzan otındı mwnay bazasına özderi barıp, tiep alıp ketedi.  Al, wsaq şaruaşılıqtardıñ qolında onday mümkindik joq ekeni mälim, olar jol, kölik şığını jäne  t.b. sebeptermen özderine tiesili dizel'dik otınğa qol jetkize almaydı. Osıdan barıp jaqın jerdegi janarmay qwyu beketinen bölşek sauda bağasımen satıp aluğa mäjbür boladı. Osı sebepten elimizdiñ keybir audandarında dizel'dik otınğa swranıs 30%-ğa ğana qamtamasız etilgen.

Sondıqtan, jeñildikti dizel'dik otın ärbir şaruaşılıqqa  jetui üşin qoldanıstağı jüyege özgertuler engizip,  operatorlardıñ jauapkerşiligin köteru, jaña tetikter äzirleu mäselesi kezek küttirmeydi. Jergilikti şarualar men käsipkerler operatorlar sanın köbeytudi, olardı irikteu räsimine jergilikti janarmay qwyu beketteriniñ qojayındarın qatıstırudı wsınadı.  Dizel'dik otındı bölu räsimderin özgertu, operatordı tañdau üderisiniñ aşıqtığı – mine, auılşaruaşılıq tauar öndiruşilerin mazalaytın swraqtar osınday.

Sonday-aq, operator retinde bekitilgen käsipkerlik sub'ektileriniñ  mwnay önimderin jetkizu salasındağı jwmıstardı orındauğa qwqığı boluı tiis jäne dizel'dik otınnıñ vagondıq partiyaların tasuğa jäne tölep aluğa qarajatı boluı mindetti. Sonda ğana olar JJM-men qamtamasız etu jwmıstarına qatısa aladı. 

Mwnıñ bäri şarualardıñ egin nauqanı kezinde şığındarın azaytıp, önimniñ özindik qwnınıñ qımbattamauına septigin tigizui tiis.

Abai.kz

0 pikir