Jeksenbi, 21 Säuir 2019
Sayasat 8838 10 pikir 18 Naurız, 2017 sağat 13:11

ÄZİMBAY ĞALI: RESEY – «IZGOY» MEMLEKET

Resey – «izgoy» memleket jäne elimizdegi orıstar qazaqtarmen bir wlt bolğısı kelmeydi.

Orıstar qazaqpen integraciyağa barmaydı, qazaqpen birigip bir wlt bolğısı kelmeydi! Bwl turalı belgili sayasattanuşı Äzimbay Ğali «qazaquni.kz» saytına aytıp berdi.
Şındap aytsa, – deydi sayasattanuşı, – bwl bizge jaman emes, 43 mıñ orıs tektes adam bir jılda bireuleri o dünige, basqası negizinen Reseyge attanadı. Qazaqtıñ ösimi eki sanaq 1999-2009 jıldardağı aralıqta 26% astı. Endi orıs pen qazaqtıñ üles jäne san araqatınası: 20% ben 68% jetti.

Orıstıñ jastarı Reseyge köşip, qartayğandarı o düniege ketip jatqanda, orıs mektepteri tez qısqara berdi. Qazaqtıñ iri qalağa kelui qalanı tez qazaqtandıra bastağan. Biraq bwl jağday Reseyge qolaysız edi.

Bwl trendti toqtatu jäne keri jürgizu maqsatımen: latinicanı eñgizu wsınıldı. Sonıñ nätijesinde latinica qazaq tilin aqsatıp, memlekettik iske qazaq tilin jaramsız qılu kerek bolğan-tın.
Keyin «qazaqstandıq wlt» degen dübärä wlt jasamaqşı boldı. Bwnıñ maqsatın qazaqtı wlttıq identifikaciyadan ajıratu edi. «Qazaqstandıq wlt» ideyası – ol marginaldıq wlttıq identifikaciyasımen qazaqtı adastıru maqsatında jasalğanı anıqtaldı.

Aqırı, bası qatqan aylaker sayasatkerler «Üş twğırlı til» degendi oylap taptı. Osılayşa biliktegi Reseydiñ ıqpaldı agentteri – ministrler, komitet jäne departament basşıları özderine jüktelgen tiisti funkciyaların Resey müddelerine säykes istep keledi.
Sonımen qatar, Äzimbay Ğali qazirgi uaqıtta orıstandıru procesi qaytadan küş alğanın da atap ötti. Qazaq orıstıñ teledidarı jäne özimizdiñ orıs tildi teledidar arqılı zobmi-halqına aynalıp baradı. Bwl isti Qazaqstannıñ biik lauazımdı adamdarı qoldauğa köşti. Ministrlikke üş twğırlı bağdar mindetteldi. Biz üş twğırlı tildiñ ornına eki twğırlını wsınamız – qazaq jäne ağılşın tilderi. Basqası kerek emes!

Meniñ Reseyge qanım qas emes, özim orıs mektebin bitirgenmin. Bir kezde ağılşın bağıtındağı mektepte oqıp qazaqşamnan ayırılıp qala jazdağan kezim de bolğan. Qwdayğa şükir qazaqşamdı jöndedim.

Resey – «izgoy» memleket. Bügingi tañda Reseyge şet bankteri ne kredit bermeydi, ne jaña tehnologiya bermeydi. Resey Ukrainamen soğıs jağdayında, Batıs qauımdastığı (AQŞ pen Evropalıq Odaq jäne olardıñ odaqtastarı, mäselen, Japoniya t.s.s.) Reseymen «Ekinşi qırği qabaq soğıs» jağdayında. Esteriñizge salayın: Birinşi Qırği qabaq soğısı 1946-1991 jıldarı KSRO-nıñ küyreuimen ayaqtalğan, – dep ayaqtadı sözin Ä. Ğali.

Abai.kz

10 pikir