Jeksenbi, 9 Tamız 2020
COVID-19 QAZAQSTANDA. Jwqtırğandar — 97829. Jazılğandar — 71609. Qaytıs bolğandar — 1058
Talqı 4119 0 pikir 26 Aqpan, 2017 sağat 14:07

Konstituciyalıq reforma qanday özgeris äkeledi?

 

 Qazaqstan wlttıq telearnasında belgili qoğam qayratkerleri men deputattar, sayasattanuşılar men sarapşılar bas qosıp, Memleket basşısı Nwrswltan Nazarbaevtıñ konstituciyalıq reforma jürgizu jönindegi bastamasın jalpıhalıqtıq talqılauğa saldı.

Teleşou formatında ötken talqılau negizgi üş tarmaqqa bölindi. Birinşi tarmaqta osı reformalardıñ qajettigi, ekinşi tarmaqta - osı qozğalıstıñ negizgi maqsatı, üşinşi tarmaqta - qanday özgerister kütip twr degen mäseleler talqılandı.

Esteriñizge sala keteyik, Qazaqstan Respublikası Prezidenti Nwrswltan Nazarbaev 25 qañtar küni bilik tarmaqtarı arasında ökilettikterdi qayta bölu mäseleleri jöninde ündeu jariyalağan bolatın. «Sizderdiñ nazarlarıñızğa elimiz üşin asa mañızdı, tağdırlı mäseleni wsınbaqpın. Bwl - Konstituciya men zañdarğa özgerister engizu. Bizdiñ aldımızda bilik tarmaqtarınıñ ökilettikterin qayta bölu mindeti twr. Qazir zamannıñ didarı özgerdi. Biz de özgeruge tiispiz. Sol sebepti, memlekettiñ basqaru jüyesin de jañğırtatın kez keldi. Men eldiñ müddesi men zamannıñ talabın, wrpaqtıñ bolaşağın oylay otırıp osınday baylam jasadım. Arnayı qwrılğan jwmıs tobı atqarılğan isterdi bayandadı. Reforma eki negizgi bağıt boyınşa iske asadı. Birinşiden, Prezidenttiñ äleumettik-ekonomikalıq procesterdi retteudegi birşama ökilettikterin Ükimetke jäne basqa da atqaruşı organdarğa bergen jön. Sonda bwl salağa Ükimet, ministrlikter jäne äkimdikter tolıqtay jauap beretin boladı. Ökilettikterdi beru tiisti zañdardı özgertu arqılı iske asadı. Bwl özgeristerdi Ükimet qazirgi Parlamenttiñ sessiyanıñ ayağına deyin Parlamentke engizui tiis. Ekinşiden, odan da kürdeli mindet - bilik tarmaqtarı arasındağı qarım-qatınastı konstituciyalıq deñgeyde teñgerimdi etu. Osı reformanıñ ayasında Ükimetti jasaqtaudağı Parlamenttiñ rölin küşeytemiz. Parlament saylauında jeñgen partiya Ükimet qwramın anıqtauğa tübegeyli ıqpal etetin boladı. Bwl ministrler kabinetiniñ ökiletti bilik aldındağı jauapkerşiligin arttıradı. Tiisinşe, biliktiñ zañ şığaruşı tarmağınıñ atqaruşı bilikke baqılauın küşeytedi. Aytılğan eki bağıttıñ qay-qaysısı da jauapkerşilik pen käsibilikti arttıru arqılı memlekettik basqaru tiimdiligin küşeytedi. Jwmıs tobı barlıq swraqtardı jan-jaqtı zerttep, qoğamdıq talqılauğa şığaru üşin wsınıstar jiıntığın äzirleui qajet»,-degen edi Elbası otandıq telearnalar arqılı Qazaqstan halqına arnağan ündeuinde.

Ündeu jariya bolğan soñ, Prezidenttiñ tapsırmasımen arnayı jwmıs tobı qwrıldı. «Ükimetke nemese Parlamentke beruge bolatın 40 şaqtı ökilettik bar. Bwl tüzetulerdi qabıldau üşin Ükimet Parlamentke üstimizdegi sessiyanıñ ayağına deyin basım retpen engizedi. Ekinşiden, bwdan da kürdelirek mindet - bilik tarmaqtarı arasındağı qarım-qatınastardı konstituciyalıq deñgeyde teñgeru. Parlamenttiñ Ükimet jasaqtaudağı rölin küşeytu, Ministrler Kabinetiniñ deputattar korpusı aldındağı jauapkerşiligin arttıru mañızdı. Parlamenttik saylaularda jeñiske jetken partiya Ükimetti jasaqtauğa şeşuşi türde ıqpal etetin boladı. Osını basşılıqqa ala otırıp, Ükimettiñ ökilettigin bwrınğıday Prezidenttiñ emes, jañadan saylanğan Mäjilistiñ aldında toqtatuı zañdı bolmaq. Ükimet müşelerine Parlament palataları tarapınan senimsizdik bildiru tärtibin oñaylatu qajet. Ol biliktiñ zañ şığaruşı tarmağınıñ atqaruşı tarmaqqa baqılau jasauın küşeytpek. Ükimetke, ol sol üşin tolıq jauapkerşilikte bolatınday, memlekettik bağdarlamalardı bekitudi tapsıru orındı bolmaq. Ükimettiñ özine onıñ qwramına kirmeytin ortalıq atqaruşı organdardı qwru men taratu qwqığın beruge boladı. Prezident Ükimet pen Prem'er-Ministrdiñ aktileriniñ is-äreketiniñ küşin joyu bolmasa toqtatu qwqığınan bas tarta aladı. Mwnıñ bäri atqaruşı memlekettik organdar men onıñ basşılarınıñ jauapkerşiligin arttırıp, qajetti ökilettikter beredi. Zañ küşi bar Prezident jarlıqtarın qabıldau mümkindigi turalı norma kökeytestiligin joydı»,-degen edi Elbası ündeuinde.

 

Al, teleköpir barısında oyın aytqan Qoğam jäne memleket qayratkeri Mırzatay Joldasbek bwl reformanı jürgizu üşin Qazaqstannıñ işki sayasi jağdayı äbden pisip-jetildi deydi. «Elbası Nwrswltan Nazarbaev osı şeşimdi alğaş ret jariya etken kezde, sözin «zamannıñ didarı özgerdi, biz de özgeruimiz kerek» dep bastağan bolatın. Qwdayğa täube, Qazaqstan älemniñ damuınan eşqaşan keşeuildemegen. Mısalı, Prezident osıdan biraz uaqıt bwrın - «Qazaqstan-2030» degen strategiyanı jariyalağan kezde, «2030 jılğa deyin kim bar, kim joq» degen pikirler köp aytıldı. Biraq, bwl Prezidenttiñ aldağı dağdarıstıñ aldın aluğa bağıttağan josparı edi. Biraq, mine, ol kün de alıs emes. Sondıqtan, Prezident bwl reformalardıñ uaqıtı jetti degen payımğa kelse, uaqıtı jetti degen söz», - deydi Mırzatay Joldasbek. Sayasattanuşı Ämirjan Qosanov «kelisip pişken ton kelte bolmaydı,sondıqtan, kelisip jazğan Konstituciya da kelte bolmas» degen oyın aytıp, bwl japıhalıqtıñ talqılaudıñ öte qajettigin aytıp ötti. «Öz basım sayasi reforma turalı äñgime Prezidenttiñ auzınan şıqqanı dwrıs boldı dep oylaymın. Sebebi, Prezident tarapınan aytılğan mäsele ünemi salmaqtı keledi. «Kelisip pişken ton kelte bolmas» demekşi, kelisip, jalpıhalıqtıq talqılauğa salıp jazğan Konstitciya da kelte bolmas. Bwl jerde jwmıs tobı kez kelgen oñ yaki sıni pikirdi, balama wsınıstı, keybir baptarğa qatıstı kümändi aşıq talqılauı kerek. Ükimetke äleumettik ekonomikalıq sayasattı derbes jürgizuge qwqıq beru - erteñ bizdiñ sayasi reformamen birge ekonomikalıq jandanuğa mümkindikm beru degen söz. Mısalı, Prem'er-ministr kelip, Mäjilistiñ aldında öz bağdarlamasın däleldey alsa, qwp, däleldey almasa, qwziretti deputattar prem'er-ministrdi ornınan alıs tastay aladı», - deydi sayasattanuşı. Al, Qazaqstan Respublikası Bas prokurorınıñ arnayı tapsırmalar boyınşa ağa kömekşisi Qabılseyit Äbişovtiñ aytuınşa, Konstituciya degenimiz - halıq pen biliktiñ arasındağı «kelisimşart». «Konstituciya - halıq pen biliktiñ arasındağı şart. Halıq dauıs beru arqılı özine wnaytın Parlament pen Ükimetti saylaydı. Sondıqtan, osı twrğıda Prezident öziniñ belgili bir mindetin parlamentke berui - zañdı dünie dep oylaymın. Konstituciya din emes, dästür emes, ol bizdiñ elimizdiñ bastı qwjatı. Ol naqtı boluı kerek. Ol wsaq närselerdi elemey, iri mäselelerdi qarauı kerek», - deydi qwzırlı organ ökili. Söz qorıtındısın aytqan Parlament Mäjilisiniñ deputatı Mäulen Äşimbaev bwl reformalar jüzege assa, Prezidenttiñ biligi älsireydi degen pikirdiñ qate ekenin tüsindirip berdi. Halıq ädildik pen dwrıs şeşimniñ «garantı» dep sezinetin prezidenttik bilikti joğaltpaydı, deydi deputat. «Prezidenttik basqaruğa keletin bolsa, osı reformalardıñ nätijesinde Prezidenttik bilik älsireydi dep oylamau kerek. Elbası öziniñ belgili bir biligin Ükimet pen Parlamentke beruiniñ bastı sebebi - Elbası endi sırtqı sayasatta, eldiñ qauipsizdigine baylanıstı dünielerge köp män bermek. YAğni, Prezident eldiñ qauipsizdigi men damuına qatıstı strategiyalıq mäselelermen aynalısadı. Reformalardıñ eñ tüpki maqsatı - halıqtıñ jağdayın 

dwrıstau», - dedi sözdi qorıtındılay otırıp, Mäulen Äşimbaev. Jalpı, wlttıq arnası wyımdastırğan teleköpir eki sağatqa sozıldı. Astana ğana emes, aymaqtar da ün qosıp, bwl reformanı jan-jaqtı talqıladı. Sarapşılardıñ aytuınşa, bwl reformanıñ tağı bir jemisti twsı - wyıqtap jatqan partiyalar oyanıp, Ükimet halıqtıñ aldındağı jauapkerşiligin sezinedi. YAğni, qazaqstandıqtardıñ äleumettik-ekonomikalıq jağdayına tikeley Ükimet jauaptı boladı. Memleket basşısı Qazaqstan Respublikası Täuelsizdiginiñ 25 jıldığına arnalğan saltanattı şarada alğaş jariya etip, keyin, tolıqqandı ündeuge astarlay otırıp aytqan bwl konstituciyalıq reformanı halıq 25 qañtardan bastap, 10 aqpanğa deyin qızu talqıladı. Jalpı, jwmıs tobınıñ qarauına 500-den astam wsınıs, ötiniş pen tilek tüsken eken.

 

Abai.kz

0 pikir