Särsenbi, 16 Qazan 2019
Ätteñ... 6885 10 pikir 25 Säuir, 2017 sağat 11:29

Qwldıq sanadan qwtılmay isimiz alğa baspaydı

 

 

Qazaqstan Respublikasınıñ Prezidenti Nwrswltan Nazarbaevtıñ «Bolaşaqqa bağdar: ruhani jañğıru» attı bağdarlamalıq maqalasınıñ birden memlekettik tilde jarıqqa şığuı - şirek ğasırdan astam uaqıt öz jerinde ögey baladay küy keşken qazaq wltı jäne onıñ ana tili memlekettik tildiñ köpten beri eñsesin basıp kelgen auır salmaqtı birden silkip tastamasa da, jılt etken bir ümit otın jaqqanday bolğanı ras der edim.

Osı bağdarlamalıq maqaladağı latın qarpine köşu turalı bastama da wlt köñilinen şığatın dünie. Ortalıq Aziyadağı türiktildes memleketterdiñ soñı bolıp, latınşağı köşsek te, sonı köñilge medet sanayıq, ağayın...

Büginderi osı latın qarpi töñireginde qazaq jwrtşılığı eki topqa bölinip alğanday äser etetini de ras. Onıñ alğaşqı äri köpşilik tobına – qazaq tildiler jatsa, ekinşi äri şağın tobına qazaqtardıñ orıs tildilerin jatqızuğa boladı. Bwl top – asa qauipti top. Bwlar äli künge deyin öziniñ tuğan wltı qazağın – «wlt» dep, onıñ qazaq tilin «memlekettik til» dep moyındağan emes jäne moyındamaydı da. Turasın aytqanda, bwlar äli künge deyin orıstıñ bodandıq qamıtınan şıqqısı kelmey kele jatqan qwldar ekeni ötirik emes. Olar küni büginge deyin balaların, nemerelerin, şöberelerin tek orıs mektepterinde oqıtıp, özderi qazaq tilin qasaqana üyrenbey kele jatqandar. Olar jetpis jeti atasınan beri qwl jäne sol qwldardıñ tikeley wrpaqtarı. Bwl – aşı da bolsa aqiqat! Sonau 1917 jılğı lenindik qazan töñkerisi, wltımızdıñ betke şığarların atıp, asıp, qwrtıp, olardıñ ornına esikte jürgen teksiz qwldardı äkelgeni tarihtan belgili. Endi tüsinikti bolar...

Meniñşe, qwldıñ atı – «qwl» bolıp qala beretin siyaqtı. Bilikte jürgen qwldar äli künge Mäskeuge qarap möliip otır. Olar iştey kirill qaripinen qazaqtıñ latın grafikasına köşiune ölerdey qarsı. Sonıñ iri menşe bolğanda Bilim jäne ğılım ministri Sağadiev deytin ministrimiz bolsa kerek.

Orta mektepterge «üş tildilikti» zorlap birden engizip jibergen, twla boyı qazaqqa qarsı ministr E. Sağadiev latınşağa kelgende bılğañdap qalğan sıñay tanıtadı. Öytkeni, onıñ keşegi qızıl kommunist, bol'şevik äkesi de, onıñ tärbiesin alğan leninşil komsomoldıñ özi de, qwday biledi wrpağın bayağışa orıs tilinde tärbielep jatsa kerek. Eger, men qatelesip jatsam, keşirim swrauğa dayınmın. Sol «Qazaq ädebieti», «Qazaq tili», «Qazaq tarihı» degenderge janımen qarsı pendeniñ qazaq qarpin latınşağa köşiru jönindegi prezident bağdarlamasın moyındağısı kelmeytindey sıñay tanıtqanı, meni eriksiz osınday oylarğa qaldırğanı ras bolatın...

Jasıratın eşteñe joq, bizdiñ biliktegilerdiñ 90 payızı äli künge deyin orıs tilin qwrmettep, Mäskeuge mölie qarap jürgen qwldar ekeni ötirik emes. Sondıqtan endi Qazaqstan Prezidentiniñ mañına tuğan wltı qazağın şeksiz süyetin wlt patriottarı köptep toptastırıluı kerek. Ana mäskeuşil şalaqazaqtardan birtindep qwtılmasa bolmaydı. Olar bilikte sığılısıp otırğanda qazaq qarpin latınşağa audaru jwmısı jüzege aspaydı. «Bardı – bar, joqtı – «joq»» dep aytatın uaqıt jetti!

Qazaqtıñ osı memlekettiñ şınayı iesi ekenin moyındatu üşin äli köp küş kerek. Aldımen qwldıq sana-sezimnen qwtılu kerek, qazaqtı qwldıqtan qwtqaru kerek!

 

Memlekette «otarsızdandıru sayasatın» tezdep qolğa almay, bolmaydı. Sodan keyin «halıqaralıq Lyustraciya» zañın qabıldasa, nwr üstine nwr bolar edi. Iä, qazaq qarpin latınşağa audaru üşin äli jwmıstar jürzizilui kerek.

Eñ bastısı, qwldıq qamıtın tezdep laqtırıp, näti qwldar men qwldıq sanadan qwtılmay isimizdiñ alğa basuı qiın!

Jwmaş Kökböri, aqın

Abai.kz

10 pikir