Düysenbi, 16 Qırküyek 2019
Twlğa 3421 21 pikir 24 Qaraşa, 2017 sağat 10:09

Aqsuattan at suarğan Aqtañger

Suret Azattıq radiosınıñ saytınan alındı

Täuelsiz Qazaq Eli Parlamentiniñ twñğış törağası,

ğwlama ğalım, wstaz, sayasatker, biıl 80 jıldıq

mereytoyın atap ötkeli jatqan

Serikbolsın Äbdildäwlı ÄBDİLDINGE

 

Aqsuat

…Ağıp jatır sansız bwlaq bas qwrap,
Jayqaladı su boyında jas qwraq,
Bizdiñ Sekeñ, Serikbolsın ağanıñ
Tuğan jeri, ösken jeri Aqsuat.

Bwl öñirde jaz ayında kün ıstıq,
Aqsuattan aqtarılğan ırıs, qwt.
Bwl qazaqta san mıñdağan jer atı,
Al Aqsuat — Sekeñ üşin tım ıstıq!

Köz taladı mwnar, mwnar, mwnardan,
Balapandar bir armannan — bir arman.
Bir zamanda Qarakerey Qabanbay
Qubas atın Aqsuattan suarğan.

Aqsuattan meyir şöli qansa da,
Basın şwlğır säygülikter tamsana.
Almas qılış — Aqtamberdi jırau da
Aqsuatqa at şaldırğan qanşama.

Bwl Aqsuat kördi nebir erlerdi,
Erler ötken jerge gülder öngendi.
Kökjal Baraq jauın osı öñirde
Bir zamanda oysırata jeñgendi.

Bwzılması üşin şırqı jwrtınıñ
El qorığan erler almay bir tınım,
Bi Boranbay, Qu dauıstı Qwttıbay,..
Osı öñirde dañqın jayğan wltınıñ.

İzdeumenen Aqiqattı Aldaspan
San mıñ jıldar bir-birimen jalğasqan.
Altay menen Tarbağatay tauları
Osı öñirde bir-birimen jalğasqan.

Salğan babam talay ret jatqa oyran,
"Aqsuat" dep jaqsı ırımmen at qoyğan.
Osı öñirde Kök Türiktiñ wrpağı —
Kökböriler Şin eline lap qoyğan.

Twrğanımen altın küni orında,
Jaña tuğan qiıq ay joq solında,
Sol jauınger Kök Türiktiñ kök tüsti
Kök Bayrağı qazağımnıñ qolında.

Jaratılğan kileñ igi tilekten,
Atqa qonğan "halqım!" degen jürekpen,
Bwl öñirden şıqqan erde esep joq
Tuğanınan Aqiqattı tu etken.

Qatar qoyğan dalası men taulardı,
Tik wstağan Aqiqattı, Armandı,
Büginderi qazaq, orıs, basqa wlt ta
Şındığı üşin qwrmet twtqan jan bar-dı…

Atı-jöni — Serikbolsın Äbdildin,
Atqa qonğan jazuımen tağdırdıñ.
Az da bolsa bilu üşin birdeme
Aqsuatqa men de atımdı şaldırdım…

 

Jeltoqsannıñ jarası…

…Jas kezinen özin mıqtap qolğa aldı,
Oñaşada toqsan ret tolğandı.
Säkeñ jastan jer qadirin biletin,
Sodan oqıp, jer mamanı bolğandı.

Basqa äñgime — jerge barın berdi me,
Basqa äñgime — igiligin kördi me?..
Tañdap alğan mamandığı boyınşa
Basqa äñgime — qiındıqtı jeñdi me?..

Wstaz boldı, ğalım boldı belgili,
Bolğan da emes ala böten erligi.
Şıqqan emes, biraq onıñ oyınan
Soñğı kezgi qaljırağan el mwñı.

"Boldım!" deseñ, tağı da arman kökteydi,
Jetip twrıp, tağı bir is jetpeydi…
Mıñ toğız jüz seksen altınşı jılğı
Sol oqiğa köz aldınan ketpeydi…

Eki jüzdi sayasattı kim kördi?
Adam şoşır bir swmdıqtı bilgendi…
İzi suıp ülgermegen Jeltoqsanda äygili,
Ol Mäskeude qızmette jürgendi…

Wlt namısı taptalatın tabanğa,
Jazıqsızdan qan tögilgen Alañda.
Biraq tünde bükil qazaq tap bolğan
Qalay, qalay, swrqay, swmdıq zamanğa?..

Bäri esinde sol azaptı künderdiñ,
Jan azabı sol azaptı tünderdiñ,
Qazağınıñ sol jastarı beykünä
Qolımenen sorlağanın kimderdiñ?

Qiıp tüsken qazağınıñ armanın,
Bolğan istiñ egjey-tegjey bar mänin,
Taq talası, baq talası jolında
Ol sezgendey kimder aydap salğanın?

Jaña Alañnan qara tünde qarlığa,
Jastar üni jetkendey me zarlı da…
Baq talası, taq talası jolında
Qwrbandıqqa wltın şalğandardı da,

Birin-biri birden satqandardı da,
İnderine kirip jatqandardı da,
Qazağımnıñ bozdaqtarın Alañda
Şolaq kürek alıp şapqandardı da,

Birin-biri aydap salğandardı da,
Artta bwğıp ünsiz qalğandardı da,
Laulap janğan namısınıñ otına
Öz-özimen küyip janğandardı da,

Jaña Alañda salğan oyrandardı da,
Alıp para toymay, toyğandardı da,
Alğaş bilgen kimniñ — "kimder" ekenin,
Jazalauğa qolın qoyğandardı da?..

Ol örtene jazdağanda namıstan,
Oñaşada oylarımen alısqan…
Osınday bir tom-tom İspen — qwjatpen
Sekeñ solay Mäskeu jaqta tanısqan.

Bwl swmdıqtan ol jağasın wstağan!..
El namısı — erdiñ boyın qıstağan.
Sodan keyin selqostıqtıñ barlığın
Öz boyınan birden jwlıp tıstağan.

Adam emes dep maqtanğan: "östip em…"
Oylap twrsañ şığatın söz estiden.
Ana bir jıl Sır boyında Sekeñniñ
Öz auzınan bwl jaylardı estigem…

Janğa batqan wltqa japqan jalası,
Köz aldında qansırağan dalası…
Äli küni sızdatadı ön-boyın
Auzı biteu Jeltoqsannıñ jarası…

 

Twlpar-minez

…Sodan beri jaydı kördi ol köptegen,
Sol bir suret köz aldınan ketpegen.
Qay zamanda Aqiqattıñ jolı auır,
Qanday Jeñis oñaylıqpen jetpegen.

Qazir sonday jas emesin biledi,
Keyde añsaydı tınıştıqtı jüregi.
Täuelsizdik alğan mınau jas eli
Jaqsı bolıp örkendese — tilegi!

Bwl ömirden kördi talay sınaqtı,
Arıqtardan kördi talay su aqtı,
Ol Şındıqtı aytqan kezde qaşan da
Jarq etedi almas qılış siyaqtı!

El müddesi — Sekeñ üşin bastı arman,
Onıñ jolı osı aradan bastalğan.
Ana jılğı eñ alğaşqı eñ erkin
Qalaulılar Keñesin de basqarğan.

…Beri ağatın özen kenet arı aqqan,
Dauıl twrğan älde qaydan, taraptan…
Erkin oylı sol Keñesti bwl bilik
Eskertpesten biraq tünde taratqan.

Basın şwlğıp, qolpaştağan, qoldağan,
Bir adamğa tabınar kün ornağan.
Sodan bılay Täuelsizdik aspanın
Senimsizdik bwltı basıp, torlağan.

Kün kürkirep aşıq künde aspannan,
Qarsı şıqqan abaqtığa tastalğan.
Eldiñ közin baqıraytıp qoyıp-aq
El baylığın jappay tonau bastalğan.

Qatelikter ketip jatır köptegen,
Jol jabılğan ozıq oyğa eptegen.
Al elinde qanday saylau bolsa da
Birde-biri onıñ ädil ötpegen…

Aqsaqal jas… Bärin, bärin oylaydı,
Oñaşada qalıñ oyğa boylaydı.
El halqınıñ äri-säri küy keşken
Jağdayı da janğa batpay qoymaydı…

Qaşan da onıñ qinalğanmen janı bir,
Attı tağı kökjiektiñ tañı nwr.
Arqalağan Senim menen mol Ümit
Tuğan jerge köktem keldi tağı bir.

Kök bitkendi şuağımen bürletken,
Qonıp jatqan wlı duman, dürmekpen,
Köñil şirkin tañnan kütken näsibin
Bolar ma eken bir erekşe bwl köktem?..

Bireu — qarsı, bireu — onı qoldağan,
Ömir jolı — bastan tüzu bolmağan.
Wzaq jolda jalğız emes äyteuir,
Jetip jatır bala-şağa, dos-jaran.

Qay uaqta da küres jolı – auır jol,
Tınış emes, buırqanğan dauıldı ol.
Bir ümitpen qaraytınday özine
El jaqtağı bir qanşama qauımdı el…

Sözi, isi — aqın jazğan öleñdey,
İnisi bar, serigi bar Tölendey.
Äkejan men Ğalımjanday qos ini
At şaldırıp, äne, mine, kelerdey…

Zamanbek te, Jarmahan da iniler,
Är qaysısı bir-bir twlğa — iriler.
Altınbegi, Bolatı men Orazı,
Olar barda tün tünegi türiler.

Olar barda tañı külip atqanday,
İrgesine jwrt kep qonıp jatqanday.
Zäureş penen Baqıtgüldey qos qızı
Qos kelini — Qarlığaş pen Maqpalday…

Bwl öñirde eñister bar, örler bar,
Bosağa bar, qwrmetteytin törler bar.
Amangeldi, Ämirjan men Ermwrat,
Tağı qanşa er köñildi erler bar…

Birlik kerek — ökpeleytin kez be edi,
Jaba almaysıñ şın oyıñdı közdegi.
Oñay emes, bärin tizip şığu da
Saralaydı tarihtıñ bezbeni.

Ol da twlğa – säl sayaqtau Baltaş ta,
Özinşe bop kümpigen soñ är qasqa,
Dep oylaydı: "şarşağan-au, qajığan,
Ayğaylau men til qatpaytın jar tasqa?.."

Künderdi oylap, jaybaraqat şuaqtı,
Qiyalımen jaqındatar jıraqtı,
Oylandırğan Älihannıñ jayı da,
Keyde bärin wğu qiın siyaqtı…

…Bwl adamzat Aqiqatqa jete me,
Jetkizbesten ömir jelip öte me?
Aqsuattan at suarğan aqtañger
Jarasadı-au twlpar-minez Sekeñe…

Jwmaş KENEBAY

Abai.kz

21 pikir