Senbi, 23 Mausım 2018
Anıq-qanığı 3735 36 pikir 5 Jeltoqsan, 2017 sağat 11:28

112 qandastıñ hatı Qıtay şeneunigi Şen Beyli hanımğa jetti

Jaqında Mäjilis deputatı Azat Peruaşev mırza bastağan top Qıtay Halıq Respublikasınıñ Beyjiñ qalasında ötken älemdik sayasi partiyalardıñ I xalıqaralıq forumına barıp qayttı. Bwl sapar turalı birqatar basılımdar jazdı. Äsirese Qıtaydağı qazaq azamattarınıñ janayqayı jaylı jazılğan üşbu hattı Azat Peruaşev mırzanıñ Qıtay basşılığına tapsırğanı jaylı aytılğan. Biz bwl turalı Azat mırzanıñ özinen swrap bilgendi jön kördik.

- Azat mırza, jaqında siz bastağan «Aqjoldıqtar» Qıtayğa barıp qayttıñızdar. Bwl ne sapar?

- Qıtay - bizdiñ eñ jaqın körşimiz, älemdegi sätti damıp kele jatqan memleket. Bizdiñ strategiyalıq seriktesimiz. Qıtaymen qarım-qatınastar Qazaqstan üşin öte mañızdı dep esepteledi. Tipti, bizdiñ sırtqı sayasat koncepciyası boyınşa Qıtaymen qarım-qatınastarımızdı damıtu – bastı basımdığımızdıñ biri.

«Aq jol» men Qıtay kommunistik partiyası arasındağı qarım-qatınastarda, meniñ oyımşa, dwrıs damıp kele jatır. Birneşe jıldar boyı, parlamentke kirgenimizden keyin birneşe ret Qıtay kommunistik partiyasınıñ Halıqaralıq böliminiñ şaqıruımen partiyamızdıñ delegaciyaları Qıtayğa barıp keldi. Jaqında osı jıldıñ 11-şi jeltoqsanında 20 şaqtı adamnan qwralğan tağı bir ülken delegaciyamız, (qwramında «Aq jol» deputattarı, käsipkerleri bar) Qıtayğa jol jüreyin dep otır. Men «Aq jolmen» Qıtay kommunistik partiyası arasındağı osı qarım-qatınastı layıqtı deñgeyde, tipti dostıq deñgeyde dep ayta alamın.

- Osığan deyin de Siz Qıtay käsipkerlerimen, Qıtay kompartiyasınıñ keybir basşılarımen kezdesken bolatınsız. Otandıq biznesti qorğau, servistik kompaniyalarğa otandıq jwmısşılardı tartu jöninde aytsañız...

- Qıtay kommunistik partiyası Halıqaralıq bölim basşıları jağınan «Aq jol» partiyası kötergen mäselelerge qalay nazar audarıp otırğanın bayqap otırmız. Olar bizdiñ sözimizdi jerge tastamay, bizdiñ ötinişimizdi, bastamalarımızdı qoldauğa tırısıp jür.

- Mısalı?

- Mısalı, 3 jıl bwrın Qıtayğa barğan kezde, mağan mwnay salasında isteytin qazaqstandıq servistik kompaniyalardıñ ökilderi keybir Qıtaylıq mwnay kompaniyalarınıñ bizdiñ kompaniyalardı jwmıssız qaldırıp, bizdiñ jwmısşılarımızdı qısqartıluı turalı ökinişpen ayttı.

Men Qıtayğa barğan kezde, Halıqaralıq bölimnen CNPC jäne SINOPES kompaniyalarınıñ basşılığımen kezdesudi swradım. Olar meniñ manızdı mäsele köterip otırğanımdı eskerip, kezdesudi wyımdastırıp berdi. Ol kezdesude men ötkir mäseleler köterdim.  Olar osı mäseleniñ şeşimin qarastıramız dep uädesin berdi.

Bıltırğı jılı barğanımızda SINOPES-tegi Halıqaralıq jobalarmen aynalısatın Vice-Prezidentpen kezdesu barısında tenderge, jergilikti mazmwnğa baylanıstı mäseleni köterdim. Bizdiñ käsipkerlerimizden «eşbir tender bosqa ötpeydi, barlığı jeke baylanıs arqılı ötu kerek» degen aqparat alındı. Bwl aqparattı vice-prezident alğaşında moyındamay, «bäri jalğan» dedi. «Biz tekseru jürgizdik, biraq eşteñe däleldenbedi» dep jauap berdi. Sol kezde meniñ qasımda Halıqaralıq bölimniñ ökili boldı, sol kisi qıtay tilinde 5 minut şamasında Vice-prezidentke qattı türde eskertu jasadı.  Sodan Vice-prezident bizdiñ közimizşe kızarıp, terlep ketti. Ol jerde qazaqstandıq 18 adam boldı.  Osıdan keyin ğana atalğan kemşiliktiñ sonıñ işinde korporativtik jemqorlıqtıñ bar ekenin moyındadı. «Bizderge osını berseñizder, bizder naqtı osı mäselemen aynalısamız» dedi.

YAğni, osıdan men kompartiyanıñ Halıqaralıq böliminiñ bizge degen köñili, közqarası dwrıs ekenin kördim.

- Bir jıl bwrın boldı dep otırsız, jañağı tender ötkizu, jergilikti jwmısşılardı tartu mäseleleri boyınşa alğa jıljuşılıq bar ma? Qazir özgeris bayqala ma?

- Ömirdiñ zañı solay: bir mäseleni şeşsek, onıñ artınan basqa problemalar şığadı. Olarğa da öz pikirimizdi bildirip otırsaq, birtindep öz nätijesin beretinine senimdimin. Qazaqstandıq kompaniyalardıñ, käsipkerlerdiñ, jwmısşılardıñ quğını turalı, zañdı müddelerin qorğau turalı mäselelerin biz barğan sayın köterip otıramız.

- Azeke, soñğı saparlarıñız jayında baspasöz betterinde biraz aqparattar jariyalanıp jatır. Äserese, sırttan kelgen qazaqtardıñ qattı kütip otırğan jañalığı jürdi. Sonıñ mänin aşıp, hat kimge tapsırıldı, qanday mäsele köterildi. Sol jöninde tolıqtay aytıp berseñiz?

- Beyjiñde Düniejüzilik sayasi partiyalar kösemderiniñ forumı ötti. Forumğa şığatın küni partiya men Parlamentke oralman azamattar keldi. "Aq joldıñ" ofisinde olarmen Qazbek Isa, Mäjiliste - men kezdestim. Olardıñ aytuınşa qıtayda twrıp jatırğan tuıstarımen baylanıstarı üzilip ketti, keybir aqparat boyınşa olardı  jergilikti  qwqıq qorğau organdarı eşqanday sebepsiz qamauğa alğan.

Olar menen bwl mäseleni Qıtayda köteruimdi swradı. Men «eger Qıtay azamattarı jöninde äñgime bolsa, olardıñ wltı qazaq bolsın, qıtay bolsın, orıs bolsın, bizdiñ bwl mäselege aralasuğa qwqımız joq. Sebebi kez-kelgen memleket öziniñ qandastarı üşin basqa memlekettiñ işki-sayasatına aralasqandı jaqtırmaydı. Mısalı, bizde qanşama orıstar, ukrainder, koreyler t.b. wlt ökilderi twrıp jatır. Biraq olar Qazaqstannıñ azamattarı bolğannan keyin, biz eşkimdi de işimizdegi özara qarım-qatınastarğa aralastırmaymız, özimiz retteymiz. Sebebi, kez kelgen memlekettiñ, ol Qıtay bolsın, Qazaqstan bolsın, basqa bolsın, är eldiñ işki sayasatın özinşe jürgizuge qwqığı bar».

Al, Qazaqstandağı azamattardıñ tuıstarı turalı aqparat qanşalıqtı ras,  bwl kisiler ne üşin wstaldı, qazirgi jağdayı qanday ekenin swray alamın dep ayttım. Jäne ol kisilerdin qolınan 112 adamnıñ tizimin aldım. Beyjinge barğan kezde öte joğarı deñgeydegi jinalıs boldı, oğan  120 memlekettiñ delegattarı keldi, Amerikadan, Evropadan, Aziyadan. Sol forum bastaluınnıñ aldında, Kazbek Jarılqasınwlımen ekeumiz Qıtay Kommunistik partiyası Ortalıq Komitetiniñ Halıqaralıq ister departamenti meñgeruşisiniñ orınbasarı (ministrdiñ orınbasarı därejesindegi) Şen Beyli xanımmen söylestik.

Biz Qıtaydıñ işki sayasatına aralaspaymız, biraq Qazaqstannıñ azamattarı ağayındarı üşin uayımdap,  bizge «Aq jol» partiyasına bwl mäselemen kelgenin ayttım. Biz, halıqaralıq qwqıqtardı bwzbay, adamgerşilik, gumanistik principterdi ayttıq. Bwl adamdardıñ jağdayı men bolaşağı qanday – habar berudi swradıq. Al Şen Beyli hanım bwl oqiğa Şıñjan audanında bolğan şığar, sondağı basşılarğa tapsıramın, qoyğan swraqtarınızğa jauap beredi - dep qaytardı. Ötinişimizdi mwqiyat qabıldadı, birden joq demey, rasında bwl mäseleni taldaymız dedi.

-  Jauap sizdiñ atıñızğa kelui mümkin be?

- Iä! Biz tizimdi jazba türde qol-qol tapsırdıq. Endi bügin Qıtay elşiligi arqılı sol tizimge qosımşa hat jibere alamız.

- Alaş ideyaların işte ğana emes, sırtta da taratudıñ joldarın qarastırsaq dep äñgimelesip edik. Osı jolı älemdik minberden Alaş ideyaları turalı ayttı dep estip jatırmız, sol turalı ayta ketseñiz.

- Iä. Forumda ağılşın tilinde bayandama jasadım, sonda bükil älemnen jinalğan betke wstar azamattarğa Alaş turalı az bolsa da aqparat bersem jön bolar dep şeştim.  Alaştı Ortalıq Aziyanıñ işindegi alğaşqı sayasi partiya jäne 20-şı ğasırdıñ alğaşqı  wlttıq avtonomiyası retinde körsettim. Jäne de otandastarımız ben Qazaqstan dostarın Alaştıñ 100 jıldığımen düniejüzilik sahnadan qwttıqtadım. Älihan Bökeyhan turalı da qısqaşa ayttım.

- Jalpı Reseyde 1917 jılğı avtonomiyalar jöninde derekti fil'm dayındadı. Sonıñ işinde Ukrainanın avtonomiyanı qalay jasağısı kelgeni turalı, basqa memleketter turalı körsetilgen, Gruzinder turalı bölek-bölek toqtalıp ötkende, biraq Alaş turalı birde bir derek aytılmağan. Osıdan şığatın qorıtındı, mümkin olardıñ eñbekterin basqa tilderde şığarsa, qalay qaraysız?

- Bwl öte dwrıs. Alaş kösemderiniñ köbisi Moskvada, Sankt-Peterburgte oqığandar, Reseydegi Gosdumanıñ deputattarı bolğan. Olardıñ biraz eñbekteri orıs tilinde şıqqan. Orıstildi auditoriyanı Alaştıñ materialdarımen köbirek tanıstıruımız kerek dep sanaymın. Sonda olardıñ sanası aşıq adamdarı Alaştan qorqatınday eşteñe joq ekenin tüsinedi, Kavkaz, Ukraina, Pribaltikadağı wltşıldar, Reseydiñ öziniñ wltşıldarı – aq oficerlerimen sanasatınday boladı.

Bizge olardıñ qoldağanı emes, moyındağanı mañızdı. Sebebi, bwl şındıqtıñ moyındalğanı bolar edi.

- Rahmet!   

Nwrgeldi Äbdiğaniwlı

Abai.kz

36 pikir