Jwma, 22 Mausım 2018
Qwsni hat 739 1 pikir 15 Mamır, 2018 sağat 12:47

Jaras Särsek. Adasqaqtıñ aytqanı

 

ADASQAQTIÑ AYTQANI

Sıylasar köp sırlasqa sıyım bolmay,

Jürgen-ay mına künde küyim bolmay.

Sızdağan jüregime sırqat jamap,

Dertti etken qu minezim qiın qanday!..

 

Qwlağan qiın qanday äliñ barda,

Äjimsiz ajarıñ bar,

Äriñ barda.

Sırtımnan sırqatımdı emdep jürgen

siqırşım,

däriñ bar ma,

däriñ bar ma?

 

Bilmeymin, qazir mende jalın bar ma,

Mäz bolam bılğanbağan arım barğa.

Aspanda wşa-wşa aş qwrsaqpın,

Aldanıp ağımdar men sağımdarğa.

Qwldilap qwşağıña kelem qwlap,

Jer-Apa-au, nanıñ bar ma, nanıñ bar ma?

 

Aytpağan,

Aytılmağan änim de alda,

Äu deyin qu keudemde janım barda.

Bir torğay bir jağımda şırıldaydı,

Qws patşam,

Däniñ bar ma,

Däniñ bar ma?

 

Qiyalap tartsam dep em kezeñime,

Ömirim ört bop tüsti özegime.

Aptapta köleñke izdep alaswram,

Su patşam,

Ağız meni özeniñe.

 

Kärinen uaqıt pen zamandardıñ

tal qarmap talay-talay aman qaldım.

Qalğu joq qazir mağan

qaytarmağan

aldında qarızım köp adamdardıñ.

Onsız da ökinişke tolı ömir bwl,

Onsız da keler bärin tämamdar kün.

 

Qol da aman,

Ayaq – mığım,

Bas – qalpında,

Jan-düniem jalındaydı jas qalpında.

Kez äli kelgen joq-au

qır basınan

qasqayıp qarap twrar tas qalpımda.

 

Qiyalap tarttım, mine, kezeñime,

Qaramay qarayğannıñ kezegine.

Osıdan köleñke izdep közge tüssem,

Su patşam, ağız meni özeniñe.

***

Joğalıp ketedi köp öleñ,

Joğalıp ketedi köp oylar.

Qwday-au, beyğamsıñ ne degen,

Öziñnen basqa onı kim oylar?!

 

Kim izder öziñnen basqa onı,

Sürt anau köziñdi jas tolı.

Qağazıñ qalıptı aşığıp,

Qalamıñ qalıptı şaşılıp

qazandı añsaumen as tolı.

 

Talpındıñ,

Alqındıñ azıraq,

Jan-jağıñ bara ma azınap?

Tügende joğaltqan dünieñdi

wyqıñnan azıraq qarız ap.

 

Öytpeseñ ömiriñ oñbaydı,

Deysiñ be özge odan sorlaydı.

Jek körip,

Köp körip özgeni

şet qonıp jüruge bolmaydı.

Bolmaydı...

Bolmaydı...

Bolmaydı...

 

Öleñniñ joğalğan bağı bar,

Oydıñ da joğalğan janı bar.

Bağı bar,

Janı bar desek te,

Olar da bastauın sağınar?

Tek izde,

Tabılar...

Tabılar...

QARADALA

Aştıqtı körip arığan,

Qastıqtı körip nalığan,

Közimdi aşıp körgennen

kielim sen eñ tanığan.

 

Şarın men İle arasın

jaylağan şalqar dalasıñ.

Sartoğay,

Istıq suımmen

Intığım bolıp qalasıñ.

 

Babamnan qalğan köz edi

Bau-bağıñ, tauıñ, özeniñ.

Öñgerip ketsem degenniñ

örtediñ talay özegin.

 

Sümbeden wşqan swñqarmın,

Swñqardı közdep qwrtar kim?

Jayqalğan jasıl işinde

Japıraq jayğan bir talmın,

Jantayıp ösken bir talmın.

 

Köneden qalğan köz edim,

Örtener sodan özegim.

Atılmay qalğan oq edim,

Aytılmay qalğan söz edim.

 

Jıraqta jürmin – şetinmin,

Jete almay keyde ökindim.

Şoşanay,

Sümbe – ortağım,

Äkem men anam sekildim.

 

Qwday-au, qanday dalasıñ,

Könesiñ äri jañasıñ.

Üzilip ketken-der-im-di

aymalap jatqan anasıñ.

 

Sağan da meyirim köp kerek,

Mağan da meyirim köp kerek.

Jelpildep barıp keyde men

Möltildep qaytam ökpelep...

 

Qayırılmay ketsem, qaramay

jasıma jalğız baladay.

Öziñsiñ qara şañırağım,

Dalam-ay – Qaradalam-ay!

 

Kök belderiñe köktemmin,

Söz etem nesin ötkenniñ.

Joğalu üşin ketkem joq,

Oralu üşin ketkenmin.

Dalam-au – Qaradalam-au!

***

QAZAQI KÜZ

Japıraq kömip izderdi,

Küz keldi, kökem, küz keldi.

Sızdanıp birge sız keldi,

Qımtanu kerek bizge endi.

 

Şat künim qaldı şalğında,

Izğarlı künim aldımda.

Tayğanaq meniñ tağdırım,

Tağı da sınğa saldıñ ba?!.

 

Jauınnan,

Jelden,

Dauıldan,

Şağım joq tipten auırğan.

Ekkenim qayda?

Ne oram?

Qısılam sodan qauımnan.

 

Ne ektim küzge deyin men,

Kün ötti «keyin, keyinmen».

Ne taptım arzan qwrmetten,

Ne taptım sauıq, seyilden?!.

 

Osınday, kökem, halim bar,

Maqamı mwñlı änim bar.

Üzilmey qalğan bwtaqta

japıraq sındı janım bar.

 

Tüspesin, kökem, iiniñ,

Tüspesin eñseñ, biigim.

Sandalıp salqın sırtta jür,

Bar ma edi jılı kiimiñ?

 

Japıraq kömip izderdi,

Küz keldi, kökem, küz keldi.

Jaz qaldı jaylau törinde,

Qımtanu kerek bizge endi,

Küz keldi, kökem, küz keldi...

***

San mıñdağan adamdı sayasına jinağan

Sen bayqwstı oylasam wyqım qaşıp qinalam.

Janaşırğa zar bolıp quısımda sızdaysıñ,

Jüregim-ay, jüregim basqa eşkimge sıymağan!..

 

Bayqwsım-ay, bayqwsım,

Dayar ärkez qızmetiñ.

Ayağınan ketse de adamdardıñ sız ötip.

Seni ayaytın sonda da eşbiriniñ joq türi,

Özimdiki bolğasın özim jürmin küzetip.

 

Sen jüregi bolğasın saldır-salaq aqınnıñ,

Mau basıma säulesi keş tüsedi aqıldıñ.

Kelip-ketip jürgender ketken eken kirletip,

Endi sonıñ azabın jalğız tartıp jatırmın.

 

Arbasına tielgen qabındaymız azaptıñ,

Irğatılıp baramız jwrtın izdep azattıñ.

Soñı sen ğoy deysiñ be jwlmalanğan jürektiñ,

Soñı men ğoy deysiñ be jüregi auru qazaqtıñ.

 

Aralap kör senbeseñ, aralap kör el işin,

Entigedi anau dos jetkizbegen jel üşin.

Otan üşin,

El üşin auıradı anau dos,

Auıradı mınau dos wrpaq üşin, el üşin.

 

Auıradı ağalar bir basınıñ qamı üşin,

Auıradı balalar bir japıraq nan üşin.

Uayımnan u işip otırğandar mına top,

Jırtılmağan jer üşin, sebilmegen dän üşin.

 

Öziñ aytşı bayqwsım, aytşı qane dwrısın,

Baylam bolar ömirge bar ma bitken bir isim.

Şanşıp-şanşıp qoyasıñ – şamşırağım – jalğızım,

Auırasıñ ne üşin?

Alañdaysıñ kim üşin?!.

***

QASQAJIREN

Qwday-au,

Ne bolğansıñ, Qasqajiren,

Twrqıña twrmın qarap basqa küymen.

Aldımnan mıñ-san üyirin ötsin aydap,

Öziñdey bolsın qaydan basqa jiren.

 

Bayağı qayda qalğan tanıs qwlaq,

Tanıs qwlaq degenim qamıs qwlaq.

Qwday-au, ne bolğansıñ, ne bolğansıñ,

Qamıs qwlap qaptı ğoy qamıs qwlap,

Keudemde jatır meniñ namıs jılap...

 

Jalıñda özi qalğan bala kezdiñ,

Öziñmen qır jayladım, dala kezdim.

Jer siğan,

Aspan siğan –

Bäri siğan,

Ornında oyıq qaptı qara közdiñ.

 

Jürgende qu tağdırdıñ silığın-ay

armanğa ketken esti jidıra almay!..

Toydım ğoy,

Qoydım ğoy men, Qasqajiren,

Uaqıttı uısıma sidıra almay.

 

Kezinde en dalama körik bolğan

Qasqam-ay, köringenge kölik bolğan.

Sen üşin mına dünie joq siyaqtı,

Sen üşin mına dünie ölip qalğan.

 

Sen eñ ğoy mına meni qazaq qılğan,

Quğannan,

Qwtırğannan azat qılğan.

Qasqam-ay, qaytsem eken zamanıña,

Zamatta däl osılay mazaq qılğan?!

 

Qasqam-ay,

Qanatım-ay,

Jirenim-ay,

Küydirdi-au kezdeskeniñ küyde bwlay.

Qamalsam – ayırıp alar Tüzdegim-ay,

Qañğısam – qayırıp alar Üydegim-ay!..

 

Sen jelgen pañ dalağa men sıya almay,

Men jürgen tar qalağa sen sıya almay

baradı basımızdan däuren ötip,

Qaşqan añ,

Wşqan qwstı eş qiya almay!...

 

Jerde – toñ,

Aspanda – ayaz,

Üy – şeşesiz,

Qaltırap,

Toñıp künde küy keşemiz.

Tünergen mınau aspan ayasında

ekeumiz qalay, qaytip üylesemiz?!

 

Sen qasqa ne bilesiñ,

tas qalada,

künige kuä bolıp masqarağa

keşkisin kürsinumen atau wrttap,

qwlaymız körinbesten jas balağa.

 

Swraymız az qılğay dep zaman jügin,

Jılaymız jwrttıñ tilep amandığın.

Bayandı bola ma özi Bostandığım,

Qu köñil soğan tağı alañ bügin.

 

Bilmeymin,

Bilmeytinim köp bop ketti,

Mälimim köz aldımda joq bop ketti.

Ömir dep jürgenimniñ köbi ötirik,

Wltaraq twsım tağı şoq bop ketti.

 

Däl sendey men de bir kez biik bolğam,

Böriksiz basım mınau – iip bolğan.

Qas ta joq,

Qabaq ta joq qazir mende,

Örtelgem,

Örtetilgem,

Küyip qalğam.

 

Men degen adam deytin wyattınıñ,

Sen degen twlpar deytin twyaqtınıñ

twqımı sanalğanmen jay-küy mınau...

Bärine men kinäli siyaqtımın.

 

Bärine biz jazıqtı siyaqtımız

bäygede

ozsa,

qalsa

twyaqtımız.

Wzartqan ayağımdı qayran Qasqam,

Aldıñda öle-ölgenşe wyattımız.

Er-twrman senen qalğan esekke ötti,

Eşqaşan keşilmeytin siyaqtımız.

 

Şabatın jeriñ qalmay,

jayılımıñ

bılğanıp näjisine bay wlınıñ

osınday zaman keldi,

Zaman öldi

beretin qasqalarğa qayırımın.

 

Köñilim Köpten bügin şet qonadı,

Kölkildep şer keudege dert toladı.

Adamdar jürgen jerdiñ bärin de ılği,

Äyteuir arğımaqtar mert boladı!..

 

Qaraymın qajıp sağan qayran Qasqa,

Qartpın men qayratı joq oydan basqa.

Qaymanam ne biledi qoydan basqa,

Qaymanam ne biledi toydan basqa.

Serttesken jwrt sındımız oylanbasqa...

 

Jalt etip öttiñ-au, bäri qas-qağımda,

Jal qwşqan,

Janğan şağım,

Tasqanım da.

Äyteuir kisinegim kep twradı,

Osı men adammın ba,

Basqamın ba?..

***

Qayran künder qasıñnan

qalğıp-mülgip öttim men,

Oyana almay köp boldı

öleñ jazbay kettim men.

 

Qalamımnıñ siyası

qatıp qalğan siyaqtı.

Aq qağazdan älde osı

alıp qaştım wyattı...

 

Öz-özimdi aqtağan

amalıma qaraşı,

Aqiqatın aytsañşı,

Ittiñ ğana balası!

 

Mıñ künimdi öltirip,

Bir künimdi keltirip,

Köp teñseldim köşeñde

qayrat-küşim kertilip.

 

Jürgenderdiñ bäriniñ

jüreginen köz izdep,

Äueden de,

Jerden de

dem beretin söz izdep,

 

Äuresi köp ömirge

ökpeleumen kelem men.

Suısqanım jön be osı

dosım bolğan öleñmen?!

 

Armanımdı ayşıqtap,

Soğan salıp bergen em,

Ne jamandıq kördim men

özim jazğan öleñnen...

 

Özegime qalamnıñ

kök siyası qwyılıp,

Ön boyımnan baradı

qızıl qanım swyılıp.

 

Tamırlarım tırsıldap,

Jarılarday bolıp twr.

Janım jaraqatınan

jazılarday bolıp twr...

 

Öleñimmen sälden soñ

aq paraqta bettesem.

Ağıtpaqpın kömeyin

ağıp birge ketpesem...

 

***

***

Seni izdep jürmin adaldıq,

Qay jaqqa köşip ketkensiñ?

Qay keudelerde jaralıp,

Qay keudelerge ötkensiñ?

 

Köñilde ayaz öziñsiz,

Öñirde ayaz tözimsiz,

Kün keşem qalay öziñsiz,

Kün keşem qalay köktemsiz?!

 

Sonımen qayda jürsiñ sen,

Qay jaqtan tabam sabılıp?

Sarğaytqan jandı kimsiñ sen,

Sağınıp jürmin sağınıp.

 

Janımdı nege wqpaysıñ,

Jarqıldap aldan şıqpaysıñ,

Kelesiñ qaşan elge sen

aşu-ızañnan arılıp?

Öletin boldım jarılıp...

 

Qay jaqqa kettiñ qır asıp,

Kimdermen jürsiñ janasıp?

Kimderge jürsiñ sır aşıp,

Kimdermen jürsiñ jarasıp?

 

Kün jarıq edi biz jaqta,

Ay jarıq edi biz jaqta,

Qay jaqta jürsiñ adasıp,

Kimderge jürsiñ qarasıp?

 

Qay jaqta jürsiñ qasterlim,

Däl qazir wşıp jeteyin,

Qanatım talsa qayteyin.

Aldıñnan bir ret öteyin.

 

«Qaytaru üşin qwrban qıl

qara basıñdı»,-deseñ sen,

Dep pe ediñ artıq qwldan qwl,

Ğayıp bop qazir keteyin...

***

JOLAUŞINIÑ KÖKEYİNDEGİSİ

Dala kördim

tau men tas,

özeni bar,

Qarağayı,

Qayıñı – özegi bar.

Netken ğajap öñir bwl Täñirim-au,

Aqpen şayğan auızın öz eli bar.

 

Netken ğajap öñir bwl gül jaynağan,

Perzentiniñ qanında jır qaynağan!

Kelip alıp kete almay keri qaray

ker bestimdi tizgindep şır aynalam.

 

Qimas qalqam qalğanday qinalamın,

Qinalğanım – emes bwl sıymağanım.

Pwl bersem de jatpas pa em bir jağında,

Bir jağınan joq jäne jinağanım.

 

Tım bolmasa tisin dep paydam bir şın,

Aqıl aytqan wlına aylam qwrsın.

Tuğan jerdiñ qadirin tuğan wlı

twrıp jatqan şağında qaydan bilsin.

 

Jer qadirin bilmesten men de solay

jıraq ketkem jılıstap elden solay.

Öz jerine ögey bop şerlenedi

ömir jolın şiırlap pendeñ solay.

 

Tuğan jerdiñ tüsimde tünin körem,

Künin körem köginde külimdegen.

Özge öñirge tamsanıp

öz jerime

ölu üşin bararmın tübinde men.

***

BOZIM

Äy, Bozım,

Äyäy Bozım,

Bozım, Bozım!

İlesken soñımdağı jalğız qozım.

Janıma jaz bop engen jarığım eñ,

Jalğannan baq tappaspın jalğız özim.

 

Äy, Bozım,

Äyäy Bozım,

Jarığım-ay!

Twratın şamşırağım janıp wday.

Tün bolsın,

Tünek bolsın izdey qalsam,

Janımnan tabılatın anığım-ay!

 

Äy, Bozım,

Äyäy Bozım,

Sıñarım sen!

Şırqalğan sağınıştan şın änim sen.

Twnığım,

Möldirimsiñ möltildegen,

Şöldesem şöl qandırğan bwlağım sen.

 

Äy, Bozım,

Äyäy Bozım,

Bauırım-ay!

Jalğannıñ jal sipatpas auırın-ay...

Öter-keter düniede kelip-ketip,

Jürseñ deymin janımnan tabılıp-ay!

 

Äy, Bozım,

Äyäy Bozım,

Atıñ ozsın!

Jaqın – jau, zaman bolğan jatı – dosı.

Öñir suıq bolsa da, köñil suıp

«ketpesin», – dep qaldırğan hatım osı. 

 Abai.kz

1 pikir