Särsenbi, 14 Qaraşa 2018
Qwyılsın köşiñ 1896 7 pikir 21 Mamır, 2018 sağat 09:41

Jaynagüldiñ basında bolğan jayttan tuğan oy

 

Qarındasımız Jaynagüldiñ oqiğasınan bizdiñ bilik mindetti türde naqtı nätije şığaru kerek . Öytkeni, bwl qatardağı jay bir oqiğa emes. Bwl tikeley memleket qwrauşı qazaq wltına, qazaq halqınıñ tağdırına, memleketimizdiñ bolaşağına baylanıstı mäsele. Germaniya men Izrail' özderiniñ otandastarın qalay qabıldaydı, mına körşi Resey de äri ädemi wran tastadı, äri arnayı memlekettik bağdarlama dayındap, jeñildikter keşenin wsınuda: şekara twstarına ornalasqısı kelgenderge eñ tiimdi jağday jasalğan, Reseydiñ ortalıq jerine köşkisi kelgenderge tağı basqa.

Jaynagül qarındasımızdıñ basında bolğan hälge baylanıstı oyıma eki oqiğa tüsip otır. Birinşisi, öz ömirimde bolğan bir oqiğa.

1990-1991 jıldar. KSRO-nıñ soñğı kezi... Bir top dostar Türkiyağa barıp «Türikşe-Qazaqşa-Äzirbayjanşa-Türkmenşe-Özbekşe-Qırğızşa-Tatarşa-Başqwrtşa-Wyğırşa» salıstırmalı sözdik jazıp jatırmız... Keñes ideologiyasınıñ qılışınan qan tamıp twrğan zaman, türkologiyağa tiım salınğan kez... Jwmıs – kündiz-tüni... Memleket (Türkiya) tek 2-3 ay qarjılandırdı. Namıq Kemal Zeybekti ministrlikten ketirgen soñ  sol eldiñ wltjandı azamattarı jatın ornımız ben tamaqqa öz qaltalarınan jinap aqşa tauıp otırdı. Gonorar üşin emes, namıs üşin, ülken maqsat üşin bir qazaq (men), bir türik, wstaz ğalım Ahmet Bijan Erjılaswn, bir äzirbayjan Alaedin Äliev, bir türkmen Jappar Göklenov, bir özbek Berdiyar Jüsip, bir qırğız Qadıralı Qonqobay, bir başqwrt Almas Şayhwlov, bir wyğır Velinur Mahpirov jäne bir qaraşay-balqar Ali Şeşenov jeti ayda eñbegimizdi ayağına deyin bitirip, biletterimizdi alıp qaytu üşin şekarağa däl osı Jaynagül qızımız siyaqtı jettik... Vizalarımızdıñ merzimi bayağıda bitken eken... Al, bwl, sözsiz, öreskel zañ bwzuşılıq qoy... Ülken ayıppwl töleuimiz şart. Bizde qarajat joq. Sonda, äli esimde, men şekaraşı türik azamatına: "Biz bärimiz türikpiz ğoy, kerek bolsa, biz nağız türikpiz, al sizder, Türkiya türikteri – sizder bizden şıqqan elsizder... Mine, qarañız, bireuimiz qazaq, bireuimiz türik, bireuimiz äzirbayjan, bireuimiz türkmen, bireuimiz özbek, bireuimiz qırğız, bireuimiz tatar, bireuimiz başqwrt, bireuimiz wyğır, bireuimiz qaraşay-balqar" dedim. Özderimizdi jäne kelgen maqsatımızdı tüsindirdim tilim jetkenşe... Sonda tañğalğanımız, kedenşi jas jigit qattı tolqıp, quanıştan jılap jiberuge şaq qaldı. Bizdi bastıqtarına dereu apardı. Joğarı şendi oficer istiñ bayıbına barğan soñ, bizge aytqan sözi äli esimde: "Bauırlarım, men sizder üşin tek bir närseni jasay almaymın. Ol, ölip ketseñizder, sizderdi qaytadan tiriltip alu. Ol tek Allanıñ ämirindegi is. Basqasınıñ bärin sizder üşin, bauırlarım üşin jasau – azamattıq borışımız, zor mindetimiz bizdiñ". Odan keyin pasporttarımızdı jinap alıp özi 1-2 sağatqa joq bolıp ketti. Qızmetkerleri sol kezde bizge türli tamaq, şäy berumen älek boldı... Qaytıp kelgen soñ, vizalarımız qoyılğan tölqwjattarımızdı bizge wstattı...

Bwl – birinşi oqiğa. Ekinşi oqiğa da Türkiyağa jäne Qıtay qazaqtarına baylanıstı. Hasan Oraltay men Halifa Altay bwl oqiğanı tolıq surettep berdi bizge, köpşilik ziyalı qauımğa bwl oqiğa jaqsı tanıs. Qıtaydıñ qazirgi territoriyasında qalğan Şığıs Türkistannan üdere auğan qazaqtar Päkstan, Auğanstan, Ündiletip, jolda qıruar şığınğa wşırap eluinşi jıldardıñ basında Türkiyağa äreñ jetedi...

Sonda türikter qazaqtardı qalay qarsı aladı? Keñ jayılım jerdi ğana bergen joq! Sırttan kelgen bauırları üşin arnayı su jaña qalaşıq twrğızdı! Är qazaq otbasına jeke üy (bizde onday üylerdi villa dep ataydı) salıp berdi...

Sol eldi mekenniñ küni büginge deyin atı «Altay köyi» yağni «Altay auılı»...

Elbası bastağan «Ruhani jañğırudıñ» negizgi maqsatı – sanamızdıñ jañğıruı, elimizde örkenietti elderdegidey wlttıq sayasattıñ qalıptasuı, saltanat qwruı ekenin wmıtpayıq, ağayın.

Osığan qol jetkizuimiz üşin, ne isteuimiz kerek? Türimiz mınau, küyeui men balaları Qazaqstan azamatı, öziniñ qolında 2021 jılğa deyin berilgen resmi qwjatı bar, şetelde oquın bitirip kelgen öziniñ ayağı auır qarındasımızdı keudesinen teuip iteremiz... Bir wsaq-tüyek formaldı ilik tauıp... Zañgerlerimiz bwl oqiğanı bey-jay qaldırmau kerek. Jauaptılar jazalanuı kerek. Öz qandastarımızğa arnalğan zañdarımızdı tolıqtırıp, jetildiru kerek (Mäjilis deputatı Bekbolat Tileuhan bastağan bir top atqaminer bauırlarımızdıñ qwlaqtarına altın sırğa) dep esepteymin.

Erden Qajıbek

Abai.kz

7 pikir