Särsenbi, 14 Qaraşa 2018
Ädebiet 3888 0 pikir 7 Mausım, 2018 sağat 12:39

Quanış Jienbay. Jauapsız swraqtar

 

äñgime

Eski saraydağı ağaş kereuettiñ ayaq jağında eki tizesin qwşaqtap, bürisip otırğan şınaşaqtay kisi körşi üyden şıqqan kişkentay balanıñ şırıldağan dauısın anıq estidi. Estigende qanday, jügirip barıp bauırıma  qısa salsam qayter edi dep te oqtaldı. Jılağanı sap basılmasa mwnımen sonda söylesiñiz, jılı qwşaq äldebir qwdiretimen säbi boyındağı keseldi jwlıp tüsirmese sälemdespey-aq qoyıñız. Mülde renjimeydi jäne sizdiñ auız wşımen aytılatın qwrğaq raqmetiñizdi kerek qılsa ne deysiz. Bwl emes, ondaydı şottıñ tasına salıp, eseptep, işterinen küñkildep jüretin özgeler ğoy.

Ou, osı twrğanda onı oylaytın şama qayda. Qırsıqqanda bir aulanıñ işindegi sän-saltanatı kelisken üş qabattı kottedjge de  rwqsatsız kire almaydı. Jeti qarañğı tünde qarmanıp jürip, äldebir tetikke sürinip ketse tabanda dünieniñ astañ-kesteñi şığadı. Jwldızdı aspan astındağı tamıljığan tirşilik pärşe-pärşe; şartaqtıñ basına ilingen qızıldı-jasıldı şamdar bir janıp-bir sönip, töñirekti topan su alıp jatqanday üsti-üstine dabıldaydı. Qoranıñ arğı bwrışında qannen-qarersiz, kerilip-sozılıp wyıqtap jatqan eki ovçarka qarğı bauın üzerdey öre türegelip, üzdiksiz şabalañdaydı. Sonıñ äserimen tağı bir jerlerde tötenşe mazasızdıq tuındaydı-mıs. Kenet kottejdiñ sırtqı esigi sırt etip aşıladı da, qolına fonar wstağan küyeubalası mäyke-türesişeñ jügire şığıp, töñirekti tügel tintkileydi. Arı-beri jügiredi, säkimen şatırğa şığadı, tömen tüsedi. Aqır soñında tük tappağan soñ şırt tükiredi de, qalta telefonımen äldekimderge şwğıl habar beredi: – Signalizaciyağa jabayı mısıqtar tiisken bolar. Bäri aman, alañdaytın eşnärse joq. Wyıqtay beriñder, gud bay!..

Apır-ay, jabayı mısıqtıñ päleli jerge twmsıq tığıp nesi bar edi. Aş qwlaqtan-tınış qwlaq. Dese de bala bayğwstıñ şırıldağanına şıdamay, boyın äldebir älsizdik biledi. Şöl qısqanday tamağı qaqsıp, äzer jwtındı. Tuğan qızı bolsa qaytsin, Bibiajarğa da azdağan ökpesi bar. Bala jağdayın biletin ol qaybir wsınaqtı adam. Onıñ erteñdi-keş oylaytını  baydıñ babı. Wyattarı da şamalı, üyde ülken kisi jür-au dep te ayıldarın jimaydı. Üsterindegi kiimderi de alqam-salqam, aşıq-tesik. Küyeubalası Salqımbay... Meyli, mıñ jerden şirene bersin... osındayda aytıp-aytıp tastasa işi bosap, azdap jeñildenip qalmas pa. Al ne isteysiñ, jaqtırmaydı. Jürgen-twrğanı esep. Tıstağı tirligin kim bilipti, mäşineden tüsip tabaldırıqtan beri attadı ma, şirenip kisi bola qaladı. Janındağılarğa töbeden qaraydı. Sol qoldan jasalğan it minez tura özine bağıştalğanday mwnıñ qabağı da kirjiñ ete tüsedi. Sosın kottedjde küybeñdep  köp jürip almay, onı-mwnı sıltauratadı da esik aldındağı eski sarayğa kiredi de ketedi. Saraydağı jağdayı jaqsı, tiri jannan quıstanbaydı. Jata ma, twra ma, atamzamanğı patefonnıñ qwlağın bwrap, dästürli änderdiñ plastinkasın tıñday ma, televizor köre me – erki. Bir qinalatını, küz erte tüspese... Jazdıñ mınaday may toñğısız künderi twra bere me jadırap. Qaraşanıñ alğaşqı jwmasında töpelep jauın jauadı da, artı qarğa aynaladı. Bitti. Şamşagüldiñ qızıq däureni osımen tämäm. Amalsız kottedjdiñ tömengi qabatındağı auızğı bölmege köşip aladı. Eski saraydı jılu jüyesine qosu – bwlar üşin artıq şığın. Onıñ üstine jalğız kempirdiñ ıbırsığan qaybir düniesi bar, kez kelgen quısqa siyadı da ketedi.

Oy-hoy, sondağı jien nemereleriniñ quanışın körseñ! Qwday köpsinbesin, eki-üş qara domalaq qaşan es jiğanşa jasırın türde Şamşagüldiñ şandır emşeginiñ dämin tatıp, ösip-jetildi ğoy. Sirä, olar sonı wmıtpaytın bolar. Şüykedey kempir qwddı kurorttan kelgendey, birine-biri jımıñ-jımıñ ımdasıp, aynalsoqtap janınan şıqpas edi; ärneni aytıp, Şamşagüldiñ köñilin kötergensip, biri şay qoyıp, biri ayağına jılı şwlıq kigizip, astı-üstine tüser edi. Bala nemeniñ bilmeytini jerdiñ astında, ene men küyeubala arasındağı közge körinbes salqındıqtı seze me qaydam,  äkesi kelgende olar da jım bola qaladı. Biri sabağına dayındalğansıp, biri oynağansıp, tws-twsqa jügiredi de joğaladı. Älgi äserdiñ tüpki törkinin jäne tüsinbeydi, äkelerinen swrauğa da batpaydı. Şamşagül äjesi: «... jağdayım hanğa sälem bergendey» dep juıp-şayğanımen bäribir kişkene reniştiñ salqının sezdirip qoyadı. Rasında ol qanday reniş?! Erteñ ölmese kottedjge qayta köşedi ğoy. Basqa jaqqa baratınday mümkindigi bolsa, bir kün tüner me. Keter edi basınıñ auğan jağına. Kete almaydı. On bir qwrsaq kötergeniniñ paydası qaysı, bärin swm ajal jalmağan, qalğanı Bibiajar ğana. Barı da, narı da osı. Jalğız qızdıñ köleñkesinde kün körip keledi itinip-swğınıp.

Kirpigine ilikken ıstıq tamşını sausaq wşımen sılıp tastadı. Minekey, bwl da bir ğajap dünie. Jalğızdıqtı bireuler jer-jebirine jetkize jamandaydı, nebir keleñsizdikti sonıñ basına üyip-tögedi. Pah, al  tün jabılıp otır ğoy, Şamşagülge onıñ keri äseri şamalı. Jalğızdan-jalğız jılap alu da jetistik. Jetistik bop qaybir jarılqar, öz-özin östip jwbatqısı da keletin şığar, bilkim.

Tünniñ qay uağı bolğanı belgisiz. Tañ atıp qaldı ma, älde... Jeldiñ äserimen bağana basındağı döñgelek şamdar ärli-berli ätkenşek tepkendey terbetiledi. Kirşeñdeu terezege tüsken solğın säule kempirdiñ şınaşaqtay denesin sılağı tüsken sızdı qabırğağa birde ülkeytip, birde kişireytip köleñke tüsiredi. Onı elep jatqan kim bar. Qorqınış ataulıdan maqwrım. Säbidiñ qoldı-ayaqqa twrmay şırıldau sebebin de bal aşqanday sezedi.  Em-domı da kökireginde sayrap twr. Barmağımen isingen tamaqtı eki-üş märte basıp-basıp jiberse qwday da tınış, qwdaği da tınış. Ekinşi emi asa qwpiya, onı özinen basqa tiri jan bayqamaydı. Balanı bauırına basıp, şandır emşekti eki-üş märte sorğızsın. O jarıqtıqtan jarıtıp süt şıqpaytını da belgili. Ne qwdiretiniñ barın qaydam, odan soñ bayğws balanıñ balğın jüzi jadırap, arı-arasında esinep qoyıp, tätti wyqınıñ qwşağına kümp berer edi. Sodan tüske tayau bir-aq oyanadı.

Äne, aytqanı ayday keldi. Bibiajardıñ odan basqa taban tireytin amalı qaysı?! Dereu «jedel järdem» şaqırtadı. Knopkamen aşılıp jabılatın auır esiktiñ şiıq etip «ändetkeni» sol, üsterine aq halat kigen eki medbike asay-müseylerin arqalap jetip keldi. Odan soñğısın nesine ejikteydi. Äljuäz denege ayausız ine swqqılaydı, uday aşı däri jwtqızadı. Osı zamannıñ däri-därmegimen sırqattıñ betin qaytaru qayda? Uaqıtşa aldarqatu änşeyin. Üy irgesinde osılardıñ tileuin tilep, tün balasına kirpik ilmey qalqayıp otırğan «balger» kempirdiñ bar-joğın elemegen soñ, olardan ne ümit, ne qayır?!..

                                               HH

– Sender ülken jigit boldıñdar ğoy tüge! Bwlarıñ ne, a, bwlarıñ ne?! – Şamşagül eski sarayğa entige kirgen üyelmeli-süyelmeli eki nemeresine swraulı keyippen nazar jıqtı: – Mektepte tazalıq jöninde eşnärse oqıtpay ma? İlgeride arnayı sabaq jüruşi edi ğoy, – dep söziniñ ayağın ekiwştılau ayaqtadı. Ayaqtağanı bar bolsın, birtürli... jazıqsızdan-jazıqsız balalardıñ betin qaytarıp tastağanday, eki qolın qayda siğızarın bilmey, abdıradı da qaldı. Körşi otırsa da äke-şeşesiniñ tirliginen beyhabar kisişe ködi-södi birnärselerdi türtpektep swrağan boldı.

– Bwl aranıñ toy-dumanı taqiyalarına tar kelip, körşi oblısqa qıdırıstap ketti deñder. Al qaşan keledi? Äkeleriñniñ jüyrik mäşinesi üyde ğoy.

– Arnaulı wşaq jaldaptı.

– Bäli, sen onı qaydan bilesiñ?

– Ayttı ğoy... – Jetinşi sınıptağı Qarlığaş äjesiniñ bekerge uaqıt öltirgenine riza bolmağanday, jeñil krassovkasınıñ twmsığımen ağaş kereuettiñ ayaq jağın türtkiledi. Besinşige biıl barğan Sanduğaşı oğan qarağanda pısıq. Eti tiri, äjesin janınday jaqsı köredi. Jaqsı körgendigin ispen de däleldey biledi. Şeşesi Bibiajarmen de tonnıñ işki bauınday ämpey-jämpey sırlaspaydı. Salqın. Köñili qalamağan iske juımaytındığı bılay twrsın, mıñ märte aynalıp-tolğansañ da moyın bwrmaydı. Onday da wzın kirpikterin qağıp-qağıp, qolın bir silteydi de ornınan twrıp jüre beredi. Sodan jwlqınıp sırtqa şığıp ketedi, ne bölmesin işten bekitip, tiri janmen tildespey tım-tırıs jatıp aladı. Ana jolı äkesi pwlınıñ az-köptigine qaramay, arnayı adam jaldap, bi üyirmesine qatısasıñ dep ügittegen eken. Köñil üşin eki märte bardı ma, barmadı ma, sosın «ataqtı bişimen» wrıs-kerissiz qoştasqan. Mülde jolamadı. Aqşa şirkin közdiñ qwrtı, «wstazı» aptasına üş kün üyiñizge özim-aq barıp twrayın dep jalınğanımen odan da ondı nätije şığara almaptı. Sol, solay, Sanduğaştıñ bölmesi işinen kiltteuli. Dıbıs  bilinbeydi. Äke-şeşesiniñ közderi atızday, şekten şıqqan ünsizdik, tomağa twyıqtıqtıñ ayağı qayğılı oqiğağa wlaspasa... Onıñ jasındağılar psihologiyalıq auıtqularğa beyim, terezeden sekirip jazım bop jatqandar az ba?! Bii bar bolsın, bisiz de ömir sürer. Aqırı Sanduğaştıñ degeni boldı. Keyin... birnärseniñ aq-qarasın tüsinetindey, ara-twra köñildengen sätinde äri üyde küyeui joqta «körşisin» şayğa şaqırğan Bibiajar şeşesine qaljıñdağansidı kädimgi: – Osı qızdıñ kimge tartqanına tañım bar. Balanı kim auızdandırsa soğan wqsaydı deuşi edi bwrıñğılar. Bärin emizgen özim...

«Öziñ emes!» dep ayta saluğa säl-aq qaldı Şamşagül. Orınsız jerge pışaq  wrıp nesi bar. Jabulı qazan jabulı küyinde qalsın. Ol «wrlıqtı» özimen birge ala ketedi ana jaqqa. Oypır-ay, şandır emşektiñ qwdiret-küşine bas imey köriñiz! Tüptep kelgende bwl jariyağa jar salatın da maqtanış emes, ärkimniñ jürek tükpirinde  saqtalatın qwpiya ğoy. Nesin jasıradı. Ülken üydiñ berekeli dastarhanınan jılı-jwmsaqtı asa eptilikpen eski sarayğa jıp etkizetin de osı Sanduğaş. Sonısın arağa tıqpalağanday, äjesine tik qarap söyleytin de osı Sanduğaş.

– Eger onı äke-şeşelerin sezip qoysa, osı künime de zar bolıp qalarmın. – Ädeyi qitığadı. Küyeubalası men qızınıñ artınıp-tartınıp, körşi oblıstağı kädeli qonaqqa ketkendiginen Şamşagül de habardar:    – Sender meni jaman jolğa nege itermeleysiñder, a?

– Ol qanday jaman jol? – Sanduğaş tağı da şap te qaldı.

– Erteñ päle bop, ol bala auırıp qalsa, äkeleriñ barlığın menen körer. Onsız da köşirip jiberuge dımı qwrıp jür.

– Qoyıñızşı, – dep iştey ayanış bildiredi Qarlığaş. – Bäri şeşilgen.

– Şeşilgeni qalay?

– Onı bizden basqa tiri jan bilmeydi. Dükenşi äyeldi dükenge jwmsadıq süt äkeluge.

– Iä,  jospar qwrıp qoyğan ekensiñder ğoy aldın ala. Endeşe, biraq... uäde – uäde. Osı jerde qalsın barlığı.

– Kelistik.

Saraydan biri qalmastan jügirip sırtqa şıqtı. Eki-üş jasar Äbdiğappar da Şamşagüldi körgende jılağanın qoya sap, qwyrığımen alğa jıljidı. Köter dep qoldarın erbeñdetedi.

Äbden sabındap juındı. Bireu körip qalatınday tereze perdesin bürkemeledi.

– Älgi äyeli bar bolğır alqın-jwlqın jetip kelmesin.

– Odan qorıqpañız.

– Jaraydı, sendik senderge.

Mwnı estiyar nemerelerine qaytip tüsindiredi jazğan-au, tipti aqılğa sıymaytın jağday! Säbidiñ äljuaz sausaqtarı şandır emşekke tigende bası aynalıp, esinen tanıp, qwlap qala jazdaydı. Twla boyınan atoylağan qan qısımı aynalıp kelip, miın jarıp jeberetinnen äri-tin. Älde,  şınımen... bitim-bolmısı isinip, bayağıda... sonau bayağıda, eptep esten wmıtıla bastağan analıq sezimdi oyğa qayta tüsirgennen sau ma?! Şamşagüldiñ köz aldınan jandı suretter elesi jügirip ötti. Kişkentay jien nemeresiniñ emşekti bir-eki märte sorğan soñ tolayım düniege rizaşılığın  bildirgendey, jüzinen şuaq tögilip, jımiğan sekildi bop, tätti wyqığa şomğan türin qarañız! Ou, mwnda ne qwdiret bar, bilseñizder aytsañızdarşı?! On bir qwrsaq kötergeni ras. Jauday tigen qızılşadan aman qalğanı Bibiajar ğana. Köbisi qwşağında jatıp jan tapsırdı. Betin tırnap, tağdırğa mıñ-million lağnet jaudırğannan ne payda. Öz-özine kele almay, qara sudan basqa tamaqqa täbeti şappay, äbden silesi qatıp, jılap-sıqtaumen talay aylardı artqa tastağan. Ülkenderdiñ demeui – birde qwlaqqa kirip, birde kirmeytin, wzaq sonar  köñil jwbatu. Al süt tolı jwdırıqtay emşek janıñdı köziñe körsetip sızdağanda osı beynetti körgenşe asılıp ölgenim artıq dep, jan-jağıña alaqtap bir qwlaş arqan izdeysiñ. Sonıñ özi közge tüspey qor qıladı ğoy kisini. Ölmeysiñ, tura kelmegen ajal seni sırt aynalıp, jönin tabadı. Endi qaytip jolamaydı.

Sol süt tolı sızdağan emşektiñ sondağı obal-sauabın mına jaman nemeler aqtap, ese qaytarıp jatpasın! Bwl aralıqtı da anıq ajırata almadı. Jetpistegi kempirdiñ kökiregin kerip bara jatqan qaydağı süt. Su tatır mıqtasa. Al bwlar bolsa osı üydegi ağıl-tegil tättilerge nazar jıqpastan birden Şamşagüldiñ şandır emşegine jarmasadı. Ülkeni de, kişisi de.

– Kelistik qoy, tisteriñnen şığarmañdar,– dep tağı eskertti kenje nemeresin tösegine jatqızıp jatıp.

– Äje?

– Au...

– Siz meni de östip emizdiñiz be? – Sanduğaştıñ swramaytını bolsayşı.

– Emizbegende, sen tipti şaqar ediñ. Süt şıqpağan soñ doldanıp, emşekti qırşıp, tistep alatınsıñ.

– Qoyıñızşı.

– Ne qoyatını bar. Bwl – şındıq.

Dükennen onı-mwnısın arqalap, üyge diñkelep jetken kütuşi kelinşek tabaldırıq aldında qannen-qapersiz  entige demalıp otır.

                                                HHH

Şamşagüldiñ qaşannan wyqısı sergek. Keyde tün balasına köz ilmey şığatını da bar. Tañ biline esik aldına oqıs toqtağan mäşineden domalap tüsip jatqandardıñ kimder ekeni onsızda belgili edi. İşi bir jamandıqtı sezgendey, qaraptan-qarap sañırau bolğan kisişe tük estimey, tas bürenip jatayınşı-aq degen-di. Saraydıñ esigi ärkez aşıq qoy, äkesiniñ öşi qalğanday nemenege wrğılaydı, a?! Jau quıp kele me. Köz üyrengen tanıs tirşilik. Küyeubalasınıñ  ölgenşe mastığına kimdi kuäge tartadı, sirä, tältirektep ayağına äzer minip twrğan bolar. Erteñ eñgegerdey kisi eki üydiñ ortasında sereyip jatsa, estiyar qızdarınan wyat emes pe. Öytip-büytip üyge kirgizip alarmız dep tüydi soñğı oyın.

– Sen, sen swmpayı... jat osında! Bälkim, şeşeñniñ emşegin de sağınğan bolarsıñ! Kimniñ arqasında kisi bop jürgenderiñdi nege wmıtasıñdar, a?! Öy, öñşeñ azğındar!..

Bibiajar jelkeden tigen auır soqqıdan eseñkirep barıp, işke kirgen soñ ğana äzer esin jidı. Mas adamnıñ dauısı barıldap barıp  basılğan. Meyli, azğın desin, swmıray desin, äyteuir aman-esen tösegine barıp qisaysa, qalğanın sosın-aq körip alar. Wrıs-keristiñ neden twtanuı mümkin, a? Jat jerde qızı oğaş qılıq tanıtıp, qu araqtıñ buımen äldekimdermen jırtıñdap biledi me; ortağı şığıp än saldı ma; älde ne işem, ne kiem demeytin jağdayğa jettik, üş qabattı kottedjde twramız dep bögde közderdiñ aldında bösip ketti me?! Eger jağday soğan tirelse, qızğanıştıñ qızıl iti töske şauıp, işken-jegeni keñirdegine tirelgen kisini aqıl-esinen ayırıp, alıp wrmasın-ay! Küyeubalasın äli de jamandıqqa qiğısı joq. Dwrıs onıki, sonıñ arqasında qalt-qwlttap ömir sürip kele jatqandarı ras. Sonı aytqızuğa sebepşi bolğan qızı aqımaq.

Bibiajardıñ it-terisin basına qaptağısı kelip, bir oqtaldı. Körpeden basın qıltitıp, esik jaqqa köz tastadı. Tilden ayırılğan  qızı wyattan qara jerdiñ tesigi tabılsa kirip ketuge dayın twrğan-dı. Ağaş säkidegi suıqqa wrınğan torğayday bop bürisip otırğanı tım ayanıştı edi. Eki iığı selkeldep jılay ma, şeşeme mına betimmen ne aytamın dep, özin-özi iştey kinälap, dünieden tüñilgendey, älem-tapırıq küy keşe me. Şamşagül qayratına minip, eki büyirin tayanıp, kidimgi sot zalındağı tergeuşidey  «aydıñ-künniñ amanında bastarıña ne kün tudı, tügeler!» dep tiksinip şığa kelmekşi edi. Rayınan qayttı. Äytse de «azğındı» bwl jalğanda wmıtpas. Eki-üş künnen soñ üyrenşikti tirşilik öz arnasına tüser ğoy. Bibiajardıñ nwsqauımen be, älde qwday iterip öziniñ aqılımen be, keyeubalası da Şamşagüldiñ aldında kinäli kisidey wyalşaqtap, jürip-jürip, orayı kelgende ant suın işip, artıq ketkendigin  araqtıñ moynına jüktep, «jazdım, jañıldım, bir rizaşılığıñızdı bere köriñiz» dep, ayağına jığılıp, keşirim swrar ğoy. Dämesiniñ zorın. Al «körgen-baqqanım osı şüykedey kempir me edi, oğan meniñ qaşan künim tüsip edi, qayta östip ömir sürgenderine raqmet aytsın; kez-kelgenge bas iip müläyimsigendi jek körem, men öz biigimnen tömendemeytin adammın» dep, tanauın odan beter kökke köterip, oqtau jwtqanday siresip, köz aldında qazdañ-qazdañ jürip alsa...

«Jä-jä, degenderi bolsın-aq. Eşkimdi ayıptamaymın, jerleri keñisin; tınıstarın tarıltıp  bärine men kedergi bop jürsem qaramdı batırayın. Erli-zayıptılar birde wrısar, birde tatulasar – qaşannan et üyrengen jağday; büldirşinderi aman, özderiniñ üyrenşikti tirlikterin jalğastıra bersin; ayttım-bitti, meni izdep te äuire bolmañdar jäne azğın adamnan qaybir meyirim kütesiñder» dep,  tastay bekingen Şamşagül kelesi küni aq pen qızıldıñ arasında eşkimge bildirmesten, asığıs-üsigis üyden şığıp ketti.

                                        HHH

Aradan bir apta ötti me, ötpedi me, üyine keştete oralğan Salqımbay aldınan nendey oqiğa tosıp twrğandığın müldem sezgen joq-tı. Jaybaraqat,  jağası jaylauda. Biraq ä degenşe Bibiajardıñ jüzinen äldebir jaysızdıqtıñ izin añğarıp qaldı.

– Amanşılıq pa?

– Amanşılıq... – Säl bögeldi de dauısı dirildep, küyeuine tiktelip qaradı: – Qızdarıñ joq!

– Ne?! Joğı qalay?

– Solay.

– Mektepte qosımşa sabaq bop, soğan keşigip jatpasın.

– Büytip keşikpeytin.

–Mektepke habarlastıñ ba?

– Habarlastım, bügin sabaqqa qatıspağan.

– Qalayşa?

– Men qaydan bileyin. Üyde omalıp otırğan beyşara ne biluşi edi?!

Salqımbay sırt kiimderin şeşpesten joğarı qabatqa köterildi. «Üyde omalıp otırğan beyşara ne biluşi edi!» Tiliniñ süyreñdeuin. İştegi belgisiz biteu jaranıñ ornı janın közine körsetip, qinaydı-au şaması. Bwrın-soñdı mwnday minezi joq-tı. Älde qızdarınıñ mektepten oralmağanına uäyim jep, jüykesi jündey tütilip, boldırıp jürmesin terisine äreñ ilinip. «Omalıp otırğanşa kirpik qaqpastan balalardıñ jürgen-twrğanın baqılamay ma; bos uaqıttarı käkir-şükirge räsuä bolmas üşin basqan izderin añdımay ma; mağan qabaq şıtqanşa bar  mümkindigin bala tärbiesine bağıştamay ma?! Jalğız özim qay jaqtarıña qorğan bolamın, mwrattarıña jetseñder jan-jaqtan talap, quırıp jeñder meni!» Äyeldiñ eki ayağın bir etikke tığıp, ünin öşirip, silkip-silkip alatın oñtaylı sättiñ körer közge qoldan susıp bara jatqanın qarañızşı, ätteñ! Tisteri qışırladı, jaq etteri jıbırladı. «Qaltasına aqşanı molıraq salıp, selteñdetip qoysa bwlardı. Pah! Seni bir adam sıylasa, mendey-aq sıylasın! Al köñiliñniñ mağan degen kiri bolsa tartınba, ayt, aytıp qal! Bayqaymın, oyda-joqta öner şığaruğa şeberlenip kelesiñ».

Bala neme oyın qızığına berilip, körşi-qolañnıñ jügirmekterimen äke-şeşesiniñ uäyimdaytındığın wmıtıp, äldebir kafede balmwzdaq jep otırmasın. Şığadı olardan onday-onday qızıqtar. Boy tüzep kele jatqan Qarlığaşı bolmasa, Sanduğaşı äli şip-şiki bala ğoy. Kafe nelerin alğan, mwrındarın sürtip alsın aldımen.

– Körşilerdiñ  balaları üylerinde me? – Bibiajarğa degen ökpe-renişin wmıtqansıp, sabırlı qalpımen bayau ğana ün qattı.

– Üylerinde! – dedi ol da jwlıp alğanday.

– Swrastırdıñ ba? – Üyrenşikti ırğaqtı üzip almauğa tırıstı.

– Swrastırdıq, kördik-bildik degen tiri jan joq.

– Jer jwtıp ketti me olardı! – Dauısı qatqıldana tüsti. Tereze aldına barıp, köşe boyındağı tas jolğa üzdige qaradı. Kelip qalar degen ümitti öltirgisi joq. Osıdan aman-esen qolğa bir tüsti bar ma, keşigudiñ kökesin sonda körseter! Qayda jürgeni, qayda twrğanı qalta telefonı arqılı tek özine ğana habarlanadı. Äyelge senip  jetisti. «Qıdırıspa, sauıq-sayranmen şekeñ şılqısa körermin!»

Kütuşi äyeldiñ keşki asqa şaqırğanı ünsizdikpen ayaqtaldı. Mınaday jağdayda tamaqtan öli su ötse, käni! Bibiajar telefonnıñ qwlağında. Tanıs-bilisterimen mıñ qaytara söylesken. «Policiyağa ötiniş bildirdiñder me?» dep özderinşe qamqorsidı. Policiyağa habarlaudı kim bilmeydi. Biraq onıñ artı qalay bolar eken dep sodan qaymığadı. Policiyağa habarlassa mine, twr ğoy äkesi! Özi oğan bata almadı. Qaladağı beldi biznesmenniñ qızdarı eki keştiñ arasında joğalıp ketedi eken, Salqımbaydıñ janaşırları men iştey jaulasıp jüretin baqtalastarı jerden jeti qoyan tapqanday öre türegelmey me; äyelderi wl tapqanday, ne jırtıq-tesikteri bütindelgendey  ösek degen jarıqtıqtı guletip kep jibermey me taban astınan?!. «Özine de sol kerek!» dep şirenedi bir dauıs; ekinşileri balalardıñ amandığın tilep, ayranday wyığan otbasınıñ berekesi bwzılmasa dep, boyamasız igi nietterin jetkizer. Qoldan keler kömekterin ayamas. «Jañalıq bar ma?» dep soñğıları üsti-üstine qoñırau tüsiredi.

Salqımbaydıñ da janı tırnaq wşında. Jwmır basına naualap qwyılıp jatqan jağımdı-jağımsız oylardı sanap tauısa almay äuire. Aqırında qayırı bolğay dep täubesine jüginedi. Jarlı-jaqıbaylarğa kömek qolın sozğanı kölbeñdep köz aldına keledi. İşinen bolsa da jaularım bar dep te, joq dep te aşıq ayta almaydı. Bar boluı da, joq boluı da bek mümkin. Eger Salqımbaydıñ sağın sındırğısı keletinder tabılsa, besikten belderi şıqpağan balalarda neleri bar, özimen betpe-bet jüzdessin. Älde şeteldik kinolarda kezigetindey, balanı wrlap, ayırbas jasaymız dese, kezdesetin jerin aytsın. Salqımbay qanday şarağa da tas-tüyin dayın. Qız balanıñ bas amandığı – bastı baylıq. Policiyanıñ is-äreketterine de kisiniñ köñili tola ma; ayqay-wyqay, attandağan alaökpe jügiris. Äne-mine degenşe, özderi de habarlasıp qalar. Qızdarı qoy auzınan şöp almaytın asa jasıq, asa ınjıq emes-ti. Äsirese, Sanduğaşınıñ jöni bölek.  Bibiajardıñ qalta telefonı zıñ etti bir kezde. Qarlığaş.

– Ou, qaydasıñdar, tirimisiñder?! Bizdi ana düniege tiriley attandırıp jibermekpisiñder?! Äkeñ ekeumiz ölip ketudiñ arjaq-ber jağındamız. Älde bizden ala almay jürgen öşteriñ bar ma?!  Barmısıñdar?! – Bibiajar tükirigine şaşalıp, bir söylemniñ basın, ekinşisiniñ ayağın aytıp, äzer söylesti.

– Amanbız, auılda, äjemizdiñ qasındamız. – Qarılğaştıñ dauısı nıq.

Salqımbay äyeliniñ qolınan telefondı jwlıp aldı: – Al-lo, al-lo, men senderdiñ äkeleriñ...

– Iä, estip twrmın, ayta beriñiz.

– Sen kimsiñ?!

– Men, men Qarlığaş Salqımbayqızımın.

– Büytkenşe Salqımbayqızı bolmay ket, bildiñ be, bolmay ket! Salqımbaydan sadağa! Biz mwnda... Auılğa baruğa senderge kim rwqsat berdi, a?! «Äjemizdiñ qasındamız!» Nemene, äjeleriñniñ emşegin emesiñder me, tüyedey bolğanşa! Odan eñbek qaytsa... Bar bolğırlar-au, jürgen-twrğandarıñdı aytıp ketseñder qaytedi eñ bolmasa?! Biz jürmiz mwnda dünieni dürliktirip... Al bwlar äjeleriniñ emşegin emu üşin ün-tünsiz auılğa ketip qaladı. Toysañdar, keşki avtobuspen keri qaytıñdar! Älde mäşine jibereyin be?!..

– Keregi joq.

– Nemene, tünep qalmaqsıñdar ma äjeleriñniñ qasında?

– Erteñ demalıs qoy.

– Bäli, bälkim auıl mektebine birjola köşip alarsıñdar?!

– Oğan da qarsı emespiz.

– Ne-e?! Bastırıñdı dualap qoyğannan sau ma sol kempir?!  Emşek beremin dep aldap... Al-lo, Al-lo, nege ündemey qaldıñ?! Sen şınımen Qarlığaşpısıñ?! Älde periniñ qızı sekildi...

– Aytıp boldıñız ba?

– Aytıp bolğam joq, mınau qaytedi-ey, auzıma qaqpaq qoyıp!..

– Äke, bir närse swrasam ayıpqa bwyırmassız?!

– Swra, aspandağı aydı äper demeytin şığarsıñ, äyteuir...

– Siz jetim östiñiz, ä?!

– Ou, meniñ jetim öskendigimniñ qajeti qanşa bwl arağa? Kerek bolsa, tağı mınanı qosaqtayın. Tuğan anam bir jasımda jaman aurudan qaytıs boldı. Ana sütiniñ dämin sezbey östim. Ögey şeşem emizgen joq... Tağı neni bilgileriñ keledi, swrañdar!..

– E, sol eken ğoy...

– Äy, qarğam, mwnımen ne aytpaqsıñ, a?! Jwmbaqtamay aytsañdarşı, tağı neni bilgileriñ keledi?!.. Äñgimeniñ toq eteri bılay, äjeleriñniñ emşegin emip bolsañdar, dereu keri qaytıñdar! Estip twrmısıñ?!. Keri qaytıñdar!..

Telefon  kilt üzilip ketti.

Abai.kz

 

0 pikir