Jwma, 16 Qaraşa 2018
Jalqı swraq 1088 2 pikir 11 Mausım, 2018 sağat 02:33

Otandıq önimder nege qımbat?

Bazarğa barsañız boldı är qazaqtıñ: «kitayskiy me?» degen swrağına, «tureckiy» dep jauap berip jatqanın köresiz. Aq köñil twtınuşı twtılıp, aylasın asırğan satuşı qwtılıp ketedi. Al «otandıq önim aluğa nege barmaysız?» dep swraq qoyıñızşı, «Qoy, qwrısın, bağası uday ğoy» dep şığadı. Dialogtardıñ auısıp ketkenin bayqadıñız ba? Qalay?

Qazaqstan – memleket, respublika, Otan. Endeşe onıñ işki narığı işinde ömir sürip jatqan halıqtıñ jağdayına qaray ömir sürui kerek. Şet elge qanday bağa qoyıp satsañız da öziñiz biliñiz, biraq el işindegi belgili bir bağa nemese jüye boluı kerek.

Memleket otandıq önimdi jasap otırğan käsipkerlerge qoldau jasau kerek. Öytkeni bara-bara wlttıq oyulı önimder men otandıq zattardı tek qaltasında aqşası barlar ğana satıp alatın boladı. Mäselen elimizde brendke aynalıp ülgergen teri bwyımdarın öndiretin dükender, ayaq-kiim önimderi, zergerlik sındı narıq bar. Ol narıqqa kirip ketseñiz, bağası şınımen qımbat. Halıqtıñ jağday kötere bermeydi. Olar zattarı ötui üşin jwldızdarğa aqşa berip olardıñ bağasın arttıradı. «Qayrat Nwrtas tağıp jürgen sağattı nege almasqa?!» degen oy qalıptassa eken deydi. Qwday-au, eldiñ bäri Qayrat sekildi aqşa taba alatın bolsa bayağıda alatın edi ğoy. Biraq jağday oğan jetkizip otırğan joq. Ärine ärbir adam eñbektenip, jaqsı aqşa tabuı kerek. Degenmen jaqsı aqşa tabu mañızdı qwndılıq emes, mañızdısı otandıq önimderdiñ jappay el işine tarap, qoldanısqa enui emes pe?! Ol üşin ne isteu kerek? Memleketten qanday kömek kerek?

Jeke käsibin döñgeletip otırğan käsipker üşin birneşe qiındıq bar:
- Jalğa alıp otırğan ornı şamamen ayına kem degende 200-300 mıñ teñge boladı;

- Material aluğa ketetin aqşasın da esepteu kerek;

- Salıq töleydi: (salıqtıñ türi köp)

- Eger investor arqılı aqşa tauıp otırğan bola, 20/80 payızdıq ülespen oğan beru kerek,

- Eñ aqırında özine de birdeñe qalu kerek;

Mine osı qiındıqtarğa wrına beretin käsipkerler amalsız zattıñ qwnın köteredi. Al «nege qımbat degen swraqqa?» osınıñ bäri sizge aytıp, ağınan jarılıp otırmaydı ğoy. «Sapalı» dep qwtıladı. Sapalı ekeni de ötirik emes, biraq sapalı degen zattıñ de arısı 2-3 jıldıq ğwmırı bar.

Sondıqtan Otandıq önimdi qoldauğa şaqıra beretin memlekettiñ özinen tömendegi kömekter kerek sekildi:

- Käsipkerlerge arnayı orın bölip, ol jerdiñ jalğa alu bağasın arzandatu kerek; (tegin bolsa tipti jaqsı, ayaqtan twrıp ketkenşe).

- Wlttıq önimdi jasap otırğan olardıñ sapalı önimderin jarnamalau arqılı satıp aluşılar auditoiyasın qalıptastırıp beru; (eger satıp alatın twtınuşı köbeyse bağası ärine arzandaydı).

- Memleket retinde wlttıq önimderge arnayı bir twraqtı bağau wsınu; (standarttı bağalar bolsa tipti jaqsı).

- Bastısı käsiker de, satıp aluşı da razı boluı kerek; (nätijesinde wlt ösedi, otandıq önimge degen swranıs kün sayın artatın boladı).

- Otandıq käsipkerlerdi qısıp, olardıñ bügin ğana tapqan aqşasın erteñ qağıp aluğa bastaytın türli salıq türleri men türli jağdayattardıñ aldın-alu kerek; (bir sözben aytqan kezde mümkindik jasau öte mañızdı).

- Payızsız bölip töleu jeñildikterin qarastıru kerek;

Oylap qarasañız, ayına 50-60 mıñ teñge jalaqı alıp otırğan ata-ana balasına qımbat nemese sapalı ayaq-kiim alıp bere almağandıqtan onıñ balası jii auruı mümkin nemese dertke şaldığuı da ğajap emes. Al otandıq önimderdi aluğa şaması jetpeydi. Sonda kim kinäli? 60 mıñ teñge tapqan äke me älde otandıq önimdi qımbatqa satqan käsipker me, älde memleket pe? Jauap bireu-aq, äke kinäli boladı. Sebebi ol 60-aq mıñ teñge tauıp otır. Nege köp tappaydı? Endi aytayın, onsız da jwmıs tapşı äri jwmıs tabu qiın qoğamda 60 mıñ teñgeni şükir körip otırğan otbasına qanday kinärat artasız. Mäsele käsipkerde de, äke de emes. Mäsele memlekettiñ otandıq önimderge bey-jay qaramay, «käsibin aynaldırıp otır ğoy» dep qol siltemey, oñ qabaq tanıtuında.

Memleket eşteñe bitirmeydi dep te aytuğa bolmaydı. Degenmen sausaq wşımen jasalğan kömektiñ paydası az. Bilek sıbanıp kirisip, birigip şeşu kerek. Sol kezde memleket wtadı, käsipker de wtadı, halıq ta razı boladı. Bäri wtıp twrğan, bäri razı bolıp twrğan Otanda kimniñ ömir sürgisi kelmeydi dep oylaysız?!

Bäri tağdırınan baqıttı boluğa jaralmağan bolar, biraq baqıttı ömirdi jasap beruge boladı.

Marğwlan Aqan

Abai.kz

2 pikir