Düysenbi, 25 Mausım 2018
Qaynaydı qanıñ... 1783 6 pikir 13 Mausım, 2018 sağat 10:17

Cağadiev basqaratın ministrlik qazaq tiline nege qarsı?

1997 jıl. Bastauış sınıpta oqimın. Arqalıq qalası Abay atındağı orta mektepte oqıp jürgenimde «Narıq ekonomikası» degen pän boldı. Ata-analar tarapınan «Ekinşi sınıptıñ oquşısı ne tüsinedi? Oğan bwl pän ne kerek?» degen äñgimeniñ aytılıp jatqanı esimde. Al, biz bolsaq, sabaqta aqşanı qalay ünemdeu kerek? Narıq degen ne? Üş teñgege satıp alğan däpterdi altı teñgege qalay satamız? degen swraqtardı talqılap, kädimgidey «biznes-josparımızdı» wsınıp, ulap-şulap jatatınbız. Qazir oylanıp qarasam, sonıñ paydası bolıptı.

Käsipkerlik joldı tañdamasam da, ekonomika salasına barmasam da, kündelikti twrmıstıñ özinde qarjılıq sauattılıq kerek-aq eken. Sol kezdiñ özinde qalıptasqan dağdınıñ pärmeni uaqıt öte bayqaldı. Al, endi naqtı äñgimege köşelik. Soñğı jıldarı elimizdiñ bilim beru oşaqtarı jappay käsipkerlik bilim beruge bet aluda. Joğarı oqu orındarın bılay qoyıp, mektepterdiñ oqu josparına  2019 jıldan bastap «Biznes jäne käsipkerlik negizderi» degen pän engizilmek. Oğan arnayı oqulıq ta jazılıp qoyğanğa wqsaydı. Bwndağı maqsat - qazirgi qazaq qoğamında biznes sananı qalıptastıru deydi. Alayda, qazaq tanımına käsipkerlik tañsıq emes. «Wlı Jibek jolı», Qoyandı järmeñkesi,t.b. sonıñ ayğağı. Qazaq halqında bwrınnan qalıptasqan dästürli ekonomikalıq qarım-qatınas turalı mamandar jazıp ta jür. Tek bügingi zaman swranısına say smart tehnologiyanı damıtu, innovaciyalıq - startap jobalardı qoldau desek, äñgime bölek.

Qazaq tilin biznestiñ tiline aynaldıru üşin...

Kezinde «Smart-besikti» jasağan  Serikbol Şaymerden bizneske qatıstı ädebietterdiñ joqtığın, qazaq tilinde biznes-trening jürgizetin biznes trenerlerdiñ azdığın aytqan edi. Jobanı bayqauğa qatıstıru üşin onıñ biznes-josparın orıs tilinde jazuğa mäjbür bolğanın estip, qınjılğanımız da bar. Arada biraz jıl ötip, bir Serikbol emes, mıñdağan qazaq jastarınıñ osınday jağdayğa tap bolğanın közim kördi. Jo-joq, eşkim «sen orısşa jaz» demeydi, biraq, olay bolmağan jağdayda, ötu-ötpeuiñ ekitalay. Sebebi, seniñ jobañdı tıñdaytın, bağalaytın käsipker, investorlarıñ orıstildi. Bwl bir jekelegen toptar, mekemeler ötkizgen bayqau bolsa, bir jön. Bildey Bilim jäne ğılım ministrligi ötkizip, oğan elimizdegi mektep oquşılarınan bastap ğılımi zertteu instituttarı qızmetkerlerine deyin  wzın ırğası 10 mıñ adam qatısqan auqımdı şara. Biznes ideyaların iske asırğısı kelgen jastar investorlar aldında barın salıp qorğauları tiis. «Startup Bolashak – Meniñ armanım» Wlttıq bayqauınıñ bastı talabı - osı. Aymaqtardağı irikteu qañtardan mamır ayına deyin ötti. Mañğıstau, Oñtüstik Qazaqstan, Qızılorda, Atırau, Jambıl oblıstarında ötken irikteu kezeñderinde-aq tuındağan til mäselesin Bilim ministrligi şeşe almadı. Şeşe almadı emes, şeşuge niet te bildirmedi. Qazaq tilinde aqparat ala almağan, orıs tilindegi treningter köñilin könşitpegen studentter qoldarın bir siltep, şığıp ketip jattı...

Konstituciyalıq qwqığın talap etip tabandap twruğa jastardıñ nege qauqarsız ekeni tüsinikti... Alayda, sol jastarğa aytqım keletini: keşegi bodan bolğan qazaqtıñ qoğamdağı ornın däleldep, halıqaralıq qatınastarğa da tötep bergen tili bolğan. Ol - qazaq tili!  Endeşe bügin qazaq tiliniñ män-mağınası men märtebesi tüse qaldı deymisiñder?! Olay emes! Kerisinşe, tildi paydalana almay jürgen aldımen, özderiñ kinälisiñder! Qanday jağday bolmasın, qay kezde bolmasın talap etu kerek! Qazaq tiline degen swranıstı tudıratın sendersiñder! Mäsele, talaptıñ solqıldaqtığında!

Keşegi jiında ministrliktiñ jauaptı hatşısı qazaq balalarına orıs tilinde: «Biz ekinşi Ilon Masktı» tudıruımız kerek dedi. Iä...qazaq odan da zorın tudıruğa qabiletti. Biraq, ruhı köterilgende ğana! Al, özge wlttıñ tilinde ol ruh köterilmeydi! Sizge ana tili bolıp ketken til qazaq jastarına jansız. Jat til. Sonı tüsiniñiz, Örsariev mırza! 10 payız özge tildi balalar üşin 90 payız qazaqtildilerdiñ qwqığın taptamañız!

«Qazaq tiliniñ qoğamdağı röliniñ artuına orıs tiline degen basımdıq kedergi»

Ğalım Janbolat Ziyatwlınıñ pikirinşe,  birinşiden, bizdiñ qoğamda biznes negizinen orıstildi auditoriyanıñ qolında. Qazaq tili käsiptik tilge aynala almay otır jäne oğan biliktegi belgili bir top ırıq bermey keledi. Ekinşiden, basşılıq qızmette otırğan bizdiñ öz azamattarımızda otanşıldıq, wlttı oylau, sol arqılı memleketti damıtuğa üles qosu äreketteri az. Astanada ötken käsipkerlikti damıtu maqsatındağı bayqau da sonı körsetedi. Tildi däripteu, qwrmetteu, onıñ qoldanıs ayasın keñeytudi nauqanşıldıq jwmıstardıñ formatına salıp tastadıq. Memlekettik bilik tizginin wstap otırğan key basşılar osılayşa, oyına kelgenin istep, qazaq tilindegi aqparatqa zäru auditoriyanıñ qwqığın öreskel bwzuda. Karl Markstiñ sözimen aytsaq,  «Twrıp jatqan memleketiniñ tilinde naqwrıs nemese basqınşılar ğana söylegisi kelmeydi». Aytpaqşı, osı oydı özbek elinen atalmış şarağa kelip, qatısıp ketken (öz tilin däriptey söylegen) özbek ağayındardan estip, jerge qaradıq.

Zarina Ädilbek

Abai.kz

6 pikir