Düysenbi, 22 Qazan 2018
Tamır 1475 12 pikir 13 Şilde, 2018 sağat 03:46

27 jıldan beri qazaq özin-özi izdeumen keledi

Egemendik alğan 27 jıldan beri qazaq özin - özi taba almay, izdeumen keledi. Köp qazaq köz aldındağı kinodan izdep, ondağı keypkerdiñ atın wl-qızdarına qoyıp, solarşa kün keşkisi keldi. Şaştarın san tüske boyadı. Mwrnın tesip, qwlağın kesti. Közildirik taqtı. Wzın twmsıq qızıl pwşpaq kiip, moynına it tağatın juan şınjır taqtı.

«Ringo, Renzo, Ninty one, Orda, Keş'yu»  tağı basqa toptarğa eliktegen jastar men jasamıstar basqa mädenietten qazaqtı izdedi.

Besik tayanğan ana esti än men essiz ändi, er men äyeldiñ, jas pen käriniñ änin ayırmay,  säbiine sonı ayttı. Balapan bala küydim-süydim dep än salıp qazaqtı özinşe izdedi. Bireuler teatrdağı äyelge aynalğan erkekterge eliktese, tağı bireuler as üyde tamaq jasap jüretin erkek änşilerge eliktep, as üyden äyelin quıp şıqtı.

Üyinde it wstap, köşede töbeti qalay bastasa solay ketip bara jatqan, öz bağıtı joq qazaq kelinşekteri de Almatı köşelerinde kezdesedi. Tün balası jatpay, qazaqtı tüngi klubtan izdegenderdi «işiñ bilsin» dep aytpay-aq qoyalıq. Solay san mädeniettiñ işinen qazaqtı izdep jür.

Diplomı bar student qazaqtıqtı qaladan tört jıl boyı tappay, auılğa keldi. Salt-dästürden tappadı. Ata dininen, ğılımınan tappadı, şarşadı...

Ükimetten alğan aqşanı tauısıp, üyin satıp, qalğa qaytuğa jügin buıp-tüydi.  Auılda eki qolğa bir kürek tappağan, diplomı joq boz bala, qaladan auılğa jwmıs izdep kelgen studentke, tañğala qalağa ketti. Seyfulin köşesiniñ boyınan izdegenin tappay, «yutup, vatsap, feysbuk» t.b ğalamtordıñ işinen izdep kezip ketti. Auıldıñ qara domalağı özin joğaltıp tozañğa aynalıp ketti... jerge tüsken bir künderi köşe sıprğış onı qoqısqa jiberdi...

Dinnen izdegender arab qoğamına egemendik alğan alğaşqı jıldardan ketip, aqidadan adasıp, dästürli türki imannan alıstap, ata-babası wstanğan taqualıq joldı «sopılıq» dep, «taza, päk, taqualıq» degen mağına beretin, ilimge suarılğan, iman ruhına siñgen qazaqtıqtan qorqıp, Buddist sopıları men Hristian sopılarına öz ataların wqsattı.

Qazaq dalasında kesenesi aspandap twrğan äulie-abızdarğa ürke qaraytın, tipti olardıñ kesenelerin qwlatıp, sonıñ astınan qazaqtı izdegisi keledi, kieli sanalğan jerlerdiñ kiesin qaşıruğa tırıstı, jolı bolmadı.

Qazaq ädebietindegi «keşegi ötken zamanda, din mwsılman amanda» dep bastalatın epostıq qisa-dastandardı öz aldarınşa özgertip, jır joldarında kezdesetin «Äulie qoymay qıdırıp, etegin şeñgel sıdırıp, jeti pirge tanısqan, Äuliege at qoyıp, qorasanğa qoy aytıp, qabıl bolğan tilegi, jarılğanday tilegi» /1,4/

«Järdem bolsın Qwdayım, medet tilep pirlerden, Jaratqannan swrayın, Ğayıp eren,  qırıq şilten  adassa jolğa salıp jür, sırtınan qorğap bağıp jür, Jaratqan Iem qoldasın, jolbarıs bolsın joldasıñ»./2/ degen jerlerdi tügelimen alıp tastau arqılı qazaqtıqtı izdedi, adastı...

Payğambarımızdıñ «mwsılmen işimen de, sırtımen de ädemi» degenine kerağar jwmıs jasap, şolaq şalbar kigen,  jabayı saqalı bar, mwrtı joq ürkerdey top payda boldı, tipti olar qoğamda «bauırlar» degen termindi basqaşa jañarttı, qandıq tuısqandıq emes, ruhani tuıstar şoğırın qalıptastırıp, namazda, tağı basqa qwlşılığı joq, bılayğı jwrttı käpir dedi. Kelinge sälem salğan, Allağa şirik qosqan men teñ, adam tek bir Allağa bas iip säjde jasauı kerek, basqa närsege bas iu qate dep eldi ürkitse, äruaqtarğa Qwran oqığan dwrıs emes, Qwran-Kärim tirilerge ğana tüsken dep Qwrannıñ dausı şıqsa, ajalı kelip qalğanday,  bastarına jabatın birdeñe izdep abır-sabır küy keşetin qara halıqtıñ dästürli tüsinigin bıt-şıt etti.

Qwran tek öli adamdardı eske alğanda, qabir basına barğanda ğana oqidı dep ölim şıqpağan üyde Qwran oqımaytın, nemese jas otauda Qwran oqıuğa qatañ tiim salğan qazaqtı wyqısınan şoşıttı. Meşitte namaz oqudı uäjip deytin olar namazdan soñ äruaqtarğa Qwran bağıştaudan bwrın dalağa at tondarın ala qaşatın boldı. Olar  üşin Qazaqtıñ barlıq sal-dastüri bidağat boldı, qazaqtıqtan äbden jerindi. Tipti payğambar jası 63 degen qazaqi tüsinikti 40 jaspen auıstırdı.

Al baylardıñ qazaqtı izdeui öz aldına bölek bir älem, wşaqtarın altınğa toltırıp, şetel asıp ketken eks şeneulikter düniede elikteytin kim bar solardıñ bäriniñ aldına älde qaşan tüsip ketken, Europalıqtardıñ özi bizdiñ qazaqtarğa eliktep jür.

Paydalanğan ädebietter:

  1. Batırlar jırı.1-tom.-Almatı:Jazuşı,2007.-256 bet
  2. Gasyr mediya ortalığı. Audio jazbası.2018 j

Nwrhalıq Abdıraqın

Abai.kz

12 pikir