Särsenbi, 14 Qaraşa 2018
Ağaş at 1594 17 pikir 12 Tamız, 2018 sağat 23:25

Äzimbay Ğali. AQŞ-tıñ bügingi sayasatı Qazaq handığınıñ sayasatına wqsaydı

Şeteldik BAQ, äsirese, Resey baspasözi Tramptı "aqımaq, äumeser, qojanasır" retinde körsetedi. Tramp – millioner emes, milliarder. Öte äkki jäne aqıldı adam. AQŞ qwqıqtıq keñistiginde Tramp sekildi mıqtı adam ğana milliarder bola aladı.

Tramp zañğa säykes jolmen bayıdı, basqa jağdayda sottalıp ketetin edi. "Tramptıñ biznestegi talantı şamalı, ol birneşe ret bankrottıqtıñ aldında bolğan" deydi jwrt. Bwl ras, biraq ol - osınday köp sın men qiınşılıqtan ötken nağız  biznesmen. "Beker adam taz bolmas" degendey, qasqa basınıñ şaşı beker ağırıp tüspegen.Tramptıñ sayasat pen biznestegi baqtalastarı: "AQŞ saylauşıları ülken qatelik jasadı" dep jazıp jür. Bwnıñ bäri beker söz.

Batıs älemi  ärbir 7-12 jılda bir ret ekonomikalıq dağdarısqa wşırap otıradı. Tramp AQŞ-tıñ är merzimdi dağdarısınan aman şığıp, däuletin ösirip otırdı.

Iä, el aytqanday, Tramp qız qwmar, seri, keyde äumeser. Keyde asa ädepsiz qılıq körsetedi. Keybir wzın etekti näzikjandı bikeşter bäle şığarıp, Tramptan aqşa talap etken. Birinşi äyelimen ülken qarjı berip, ajırasqan. YAğni, Tramp otbasılıq ömirde pälendey ülgili jigit emes. Oğan qosa Tramp para alatın jigit boluı da ıqtimal, biraq izine tüsetin qwrılımdar äzirşe eşteñe däleldegen emes.

Tramp Prezident bolıp birden saylandı. Tramptıñ biznes täjiribesi mol bolğanımen, onıñ sayasi täjiribesi tım az bolatın, biraq basqa ümitkerlerden ol oq boyı ozıq bolıp şıqtı. AQŞ baspasöziniñ jartısına juığı ol el tizginin qolına alğannan bastap Tramptı jamandauda bir kün tınım alğan emes.

Osılay "jappay jamandağan Tramp AQŞ üşin ne bitirdi, qanday nätijege jetti?" degen saualğa jauap bereyin. Tramp - Respublikalıq partiyanıñ ökili. Respublikalıq partiya oñşıl liberaldıq qanatta. Olardıñ wğımında memleket jeke azamattıñ isi men ekonomikalıq tirşiligine aralaspaydı, biraq makroekonomikalıq zañnamalıq negiz jasaydı. AQŞ-ta zañ däuirleydi. AQŞ-tıñ sayasi jüyesi üş taraptan twradı: zañ şığaruşı, sot biligi, atqaruşı bilik. AQŞ - prezidenttik respublika. AQŞ prezidentiniñ qwzıreti biik, ol atqaruşı biliktiñ basşısı. Sonımen birge AQŞ sayasi jüyesinde Zañ şığaruşı bilik AQŞ Prezidentiniñ är qadamın qadağalaydı. Sot biligi de - derbes.

Bügingi AQŞ-tıñ sayasi qwrılımı men sayasatı bayağı Qazaq handığınıñ wstanımına säykes keledi. Qazaq handığın men konsensustıq demokratiyalıq monarhiya dep atap jürmin. Qazaq handığı Orıshan wrpağınan han saylağan. Han bolıp saylanu qwzırı belgili swltandardıñ saylau räsiminiñ nätijesinen tuındağan. Han saylau erejesi boyınşa bes qaruı say, at twrmandı, jetektegi atı tağı bar twlğa ğana saylanu därejesine jetken. Sondıqtan han saylau räsimine "deklassirovannıy elementter" (tabı tömen) qatısa almağan. Han atqaru isine jaramsız bolıp şıqsa, qazaqtıñ üş bas zañı - “Qasım hannıñ qasqa zañı”, “Esim hannıñ eski zañı” jäne “Täuke hannıñ “Jeti Jarğısı” negizinde bilik auısıp otırğan. Osı üş konstituciyağa säykes Qazaq handığında impiçment räsimi (uäkildiginen ayıru) bolğanın bayqaymız. Qazaqtıñ eki hanınıñ biligi sätsiz bolıp, impiçmentke (uäkildiginen ayıru) wşırağan. Qazaq hanınıñ bileu qwzıreti - qolbasşılıq. Bizde hannıñ absolyuttik monarhiyalıq qwzıreti bolmağan. Han äsker bası retinde şayqasta basqa taraptıñ basqaruşısımen jekpe-jekke şığuı jii kezdesip, han ölimi bolıp twrğan. Sondıqtan da biler sotınıñ baylamı - mızğımas şeşim sanalatın.

Biz äñgimeni Tramptıñ baspasözde kelemejdeluinen bastağanbız. Tramp – mıqtı Prezident. Mağan onıñ iri derjavalarmen kelissöz jürgizu taktikası men strategiyası wnaydı. Mäselen Europalıq Odaq müşeleri NATO-ğa müşelik jarna retinde tım az qarjı jwmsaydı dep, olay bolsa NATO kerek emes dep, twjırımdadı. Germaniya basşıları Reseyden Batıs Europağa gaz qwbırın tartuğa Resey rwqsat berip, Reseydiñ byudjetin toltırıp jatır. Söyte twra Germaniya NATO äskeri byudjetin 4  payızğa jetkizudi dwrıs dep eseptemeydi. Şındıqtı betke aytuda äsirelik joq. AQŞ NATO-nıñ negizgi şığındarın özi öteude. Ärine bwnday şığındarda AQŞ-tıñ ekonomikalıq Europamen bäsekede kemşin tüsui äbden tüsinikti. Tramptıñ qoyğan talabınan keyin Europalıq Odaqtıñ elitalıq twlğaları tereñ oylanuda.

Tramptıñ Reseymen sayasi ädisi da öte tereñ. AQŞ Reseyge sankciyalardı jaudırtadı. YAğni, bir qolımen auır sankciyalarğa qol qoyadı da, ekinşi qolın dostıq nietpen Reseyge sozadı. "Men Reseyge qattı senemin" deydi sosın. Osılayşa Reseydiñ qoğamdıq pikiri üşin "Tramp - Resey men Putinniñ jan dosı, janaşırı" bola qaladı. Bärin büldirip otırğan AQŞ Senatı bolıp şığa keledi. Orıs baspasözi: “Özimiz qalap alğan Trampımız -Trampuşka” dep erkeletip esirkep jatadı.

Bwl sayasi ädistiñ ötimdiligi Tramp Reseydiñ aşuın pälendey şaqırmaydı, kerisinşe dürdarazdıqtı basıp otıradı. YAğni älemdik qırği-qabaq soğısqa, qırğın apatqa jol bermey otır. Al Reseydiñ ekonomikası qwrdımğa ketip baradı. Resey ekonomikasınıñ İşki Jiıntıq Önimi kölemi 1990 jılı älemde törtinşi orında bolsa, 2018 jılı - 12-13 orınğa deyin qwldıradı. Endi bwl qwldırau birazğa deyin jalğasa berse, Resey üşinşi älemniñ izgoy (alastalğan), süykimsiz memleketine aynaladı.

Batıs elderi Reseydi ıdıratuğa dayın otır. Qıtaydıñ da sol dağdarıstan aları bar. HİH ğasırdıñ ortasında Resey dağdarısqa wşırağan Qıtaydıñ Amur özeniniñ sağasındağı eki oblısın tartıp alğan. Sol twsta Qıtaydıñ jerin talağan Wlıbritaniya men Portugaliya Qıtay jerin qaytarıp berdi. Resey äli qaytarmay otırğan ol ölkelerdi Qıtay qaytaruğa dämeli. Sol sebepten Qıtay şın nietpen Reseydiñ dosı bolğısı kelmeydi.

Äñgimeni Tramptıñ añğaldığı emes tereñdiginen bastadım: Putinniñ aşuın baspasöz aldında basuğa tırısıp, jalğan dostığımen Putinniñ köñilin aulaydı, al Resey ekonomikası qwrdımğa birjola batıp, joq boladı. Putin şamasına qaramay AQŞ-qa qarsı kontrsankciya eñgizgen boladı. Ol kontrsankciyalar Reseydiñ öz ekonomikasına auır soqqı bolıp tiip jatır.

Abai.kz

17 pikir