Düysenbi, 21 Qazan 2019
Ädebiet 2719 4 pikir 26 Qazan, 2018 sağat 09:59

Aq köke

(äñgime)

Nağaşımnıñ azan şaqırıp qoyğan  atı – Toqtar, nege ekenin bilmeymin ol kisiniñ öñi qayıstay qara bolsa da, biz es bilgeli beri «Aq köke» dep ataytınbız. Onıñ qwrdastarı  bolsa auız toltırıp «Aq Toqtar» desetin. Ondayda «Aq kökem» tämpiş tanauın kökke köterip, qwddı bäkene boyı kök  tirep twrğanday-aq  jatıp kep şirenetin.

Auıldıñ eli kün köre almay qalağa ağılğan äneu  bir jıldarı Aq kökeme qwdaydıñ zarın qıldım  qalağa taman kel dep. «Ketpeymin auıldan! Ata-babamnıñ süyegi jatqan  atajwrtın tastap eşqayda barmaymın!» degen. Nesine qızığatının it bilsin, suı  borsığan, topırağınan sor wşqan, ne toğayı, ne özeni joq kün qaqtağan qu medien dalanı da  kisi östip qimaydı eken-au! Tau tügili töbesi joq sortañdı qızılasıqtan keşip jürgen Aq kökem jöbişöñki kisige keudesin bastırmaydı. Attan tüsse de üzeñgiden tüspeytin özine jeterlik qiyas minezi  bar. Onı da qoydıq, qwdanıñ qwdıreti – işten oqıp tuğanday tehnikanıñ tiline jettik bäle, döñgelegimen jüretin ne bauırımen jorğalaytın sınğan temir-tersekke  emşi-täuip bolatın. Şarapqa sılqiya toyıp alğanda bolmasa «äu» degendi bilmeytin, dombıra tıñqıldatıp körmegen Aq kökemdi  jwrttan qadirli körsetetin öneri jansız temirdiñ tilin suırıp alatını. Sodan bireuden bir qap wn, bireuden tışqaq laq aqı alıp jürip,  el qoñız terip ketkende bwl kün köriske jeterlik däulettiñ basın qwrap alğan. Qwyarğa benzin tappay, bwtartarğa jarata almay esik közine qañtarıp qoyğan Şäñgereydiñ  kök mäskeuişine qwda tüsip, bir  isek qoy berip aldı da, qanttay ğıp qatırıp, mersedes aydağanday jüytkip jürdi. Oqta-tekte esik aldınan şañdatıp ötken Aq Toqtardı körgende Şäñgereydiñ işi qız-qız qaynap, kök mäskeuişiniñ qarası üzilgenşe soñınan qarap twrar edi. Kök mäskeuiş te Aq kökemdi qayda süyremedi deysiñ, tauğa da, tasqa da, oyğa da, qırğa da aparğan. Künderdiñ küninde kök Mäskeuiştiñ tübine bwl da jetken, mwnıñ tübine de kök mäskeuiş talay jete jazdağan. Ömir de jansebil mäskeuiş sekildi eken birde zımırap, birde toñqalañ asatın. Kütpegen jerden Aq kökemniñ  qoñırqay ömiri kürt özgergen...

Nağaşı jeñgem Külpan auırmay, sırqamay ayaqastı qaytıs boldı. Aq kökem qabırğası qaqırap, jünjip keter dep oylağanbız. Öytpedi. Tipti közinen bir tamşı  jas şığarmadı. Şiettey bes balanıñ aldında ünjırğamdı tüsirmeyin dedi me eken, boyın tiktep, üy tirliginiñ tizginin öz qolına aldı. Eki söziniñ birinde: «Sıbolış qatınnan osılay op-oñay qwtılamın dep oyladım ba! Aq Toqtar endi ayına bir qatın aladı» dep otıratın. Bos söz eken, sodan qaytıp üylenbedi. Kelin tüsirdi, qız wzattı. Eşkimniñ qolına qarağan joq, qolğanatsız bir özi twrıp jattı. Äneu jılı ülken wlı Amangeldi bir jolıqqanda jön swradım «Aq kökem qalay?» dep. Ünsiz basın izegen.

– «Sıbolış qatınnan qwtıldım» dep börkin aspanğa atıp otıruşı edi nağaşım, bas qwramay  ma? – dedim äzildep. Amangeldi tereñ kürsindi.

– Ağa, men bilsem Aq kökeñ  endi qaytıp  üylenbes...

– Qoy-ey!

– Şın aytam. Bwrınğıday emes, «Külpan tüsimnen şıqpaydı» degendi jii aytatındı şığardı. Bir küni keşte üyine barsam, esik şalqasınan aşıq jatır, üy işi tas qarañğı, äkey  joq. Zärem wşıp şegine bergenim sol edi, bir bwrışta  äkemniñ  jürelep otırğanın  bayqadım. «Sıbolış, Külpan, meni tastap ketip o düniede ne qızıq körip jürsiñ! Qu molada qu tizemdi qwşaqtap qaşanğı jatayın. Balalardı jetkizdim, ayaqtandırdım, ne sen kel mwnda, ne men barayın anda...» dep tügesilip, küyinip  otır eken... Ayağımnıñ wşımen basıp tısqa şıqtım. Közimnen aqqan jastı tiya alsamşı! Äkemdi,qu tomarday  qara şaldı qattı ayadım. Şeşemdi äli künge esinen şığarmay  jürgen kisiñ  qalay üylensin, ağa!?

Odan beri de talay  zaman ötken.

Bwrnağı jılı köktemde  auılğa jol tüsti. Astımdağı qara  volganı tebitip Aq kökemniñ jwpını laşığın süze kelip toqtadım.Üydiñ esigin bastırıqpen tirep ketipti, tiri jan joq. Körşi üydegi  Zada apa şığıp, amandıq swrastıq.

– Aq kökeñ qayda ketedi deysiñ, molanıñ basında jürgen şığar! – dedi Zada  swraqtan bwrın jauap berip.

Boyım mwzdap ketti.

– Onda ne isteydi? -  dedim jorta.

– Meniñ şalım men Aq Toqtardıñ  Külpanı qatar jatqan soñ kempirin qızğanadı da...

Zada apa öz sözine özi razı. Äñgimeni arıdan bastaytın ıñğay tanıttı.

– Äy, mına nağaşıñ, Aq kökeñ bar ğoy, nağız Qojanasır, qwtırıq! Bıltır jazdıñ bir küni  tağı östip ayaqastı joq bolıp ketti. «Bwğan ne boldı? Auırıp qalğan joq pa eken» dep esigin wrsam, adam joq. Qaydan adam bolsın, ol üyde Aq kökeñ, bwl üyde men ğanamız ğoy. «Bireulerdikine qıdırıp ketken şığar» dep otırğam. Bir kezde kep twr, qabaq degen salbırap, öñi qaşıp,  ünjırğası tüsip  ketken. «Sağan ne jetti-ey!?» demeymin be.

– Oybay, Zada, bir swmdıqtı kördim...Masqara! Masqara!!!

– Ne deysiñ, şal!

– Bağana kempirimniñ molasınıñ basına barğam. Barsam, beyittiñ  jartısı aşıq, işi üñireyip bos twr. «Oy, Alla, bwğan ne boldı?» dep tañdanıp, ayat oqıp otırğam. Bireu iığımnan qağadı. Qarasam, bıltır küzde qaytıs  bolğan «Soqır Maqan». Ana köşeniñ basındağı oñ közi soqır, sol ayağı aqsaq, taz bar ğoy... şaş degeniñ kömirdey qap-qara,bwp-bwyra bolıp ösip ketipti, ayaq sap-sau , köz jaynap twr...Üstinde appaq kebin. Toba!

– Ne istep otırsıñ, qwrdas? – deydi mağan.

– Ne istegeni nesi, kempirime bağıştap qwran oqıp otırmın.

– Qwran tıñdaytın kempiriñ  joq mwnda, äneu «Sorkölşikte» şomılıp jür.

– Ölgen adam suda şomıladı degendi estisem kereñ bolayın!

– Kereñ bolğanşa, öz köziñmen kör, – dep meni jeteley jönelsin.

«Sorkölşikke»  barğanda, Qwday-au, öz közime özim sensemşi! Anadan jaña tuğanday tır jalañaş meniñ kempirim men seniñ şalıñ tizeden keletin şalşıq suda jüzip jür. Kempirime qarasam  jap-jas qız bayağı, laqşa oynaqtaydı. Seniñ şalıñ da jas jigittey özgerip ketipti, bizdiñ kempirdi balaşa köterip, suğa alıp wradı. Anau kelip seniñ şalıñnıñ moynına asıladı...It jınım wstap ayqay salayın: «äy, qatın, äy, esek!» dep baqırayın. Estimeydi. Ekeuin qosaqtap twrıp öltireyin dep qasımdağı kördiñ  jeñdibilektey ağaşın jwlıp ap, twra wmtıldım. Mañdayım birdemege tars etip soğılıp, közimnen ot jarq ete tüsti. Ortada äynek pe, plastik pe, közge körinbeytin bir qabırğa  bar. Olar meni körip te, estip te twrğan joq. Arı ayqayladım, beri ayqayladım, boqtadım, qarğap-siledim, äy, qorlıq-ay, itsiñ be, kisisiñ be, elep te qoymaydı, käpirler!.. «Soqır Maqan» işegi qatqanşa külip twr,tabalağan türi de. Bwdan asqan ne mazaq bolsın, taltüste lıpasız tır jalañaş sayran salğan ekeuin körgende jarılıp kete jazdap, jılap jiberdim. Zığırım qaynadı.Ne deyin, ne isteyin, öle qalayın ba!?... Sol aşumen sağan kelgen betim, Zada...Biz jürmiz jwma sayın  jeti şelpek pisirip, qwran oqıp, osılar razı bolsın dep. Bwlar kördiñ tübinde äldeqaşan  topıraqqa aynalğan şığar dep oylauşı em, şıqqır közim ne körmedi bügin!  Sen jürsiñ mañqiıp, auzıñ aşılıp. Biz ğoy tiri pändemiz, o düniedegileriñ siqın kördiñ, Qoy! Eki jartı qosılıp bir qareket jasamasaq, mına  qorlıqtarına şıdamay jazım bop  ketermiz...

Qattı sastım. Şınımdı aytsam aytqanına  senip qappın.

– Äy, Aq Toqtar, Qwdayı tapsın olardı! Qwdayı tapsın! –deppin.

Qarasam, Aq kökeñ işek-silesi qatıp külip otır. Äzil ekenin bilip, jınım qozıp «joğal albastı,közime körinbey!» dep qolıma ilingen zattı laqtırayın kep, Aq kökeñ  qoranı aynalıp, qarasın körsetpey ketti, tü-üyt jındı!..

Zada apanıñ äñgimesine işek-silem qatıp otırğanda Aq kökem anadayda kele jattı. Bwrınğığa qarağanda bäkene boyı şögip, jauırını quşiıp, qartayıp qalğanday körindi mağan. Biik taudıñ da alasaratın kezi boladı eken.

Tünimen äñgime-düken qwrıp, sırlasıp tañ atırdıq. «Bas qwra» dedim. «Atama!» dedi. «Balalardıñ biriniñ qolında twr» dedim. «Kelinge jautañdatpa!»  dedi. «Tım bolmasa irgeñde twrğan Zadanı  kirgizip al». «Qaqpasqa künim tüspesin!» dedi. «Qalağa köş»  dedim. «Süyegim osı üyden şığadı!»  dedi. Osımen söz tämam.

Ertesi ketip bara jatıp «oylan, Aq köke, meniki şın  janaşırlıq» dedim ağımnan jarılıp. «Menen de jamandıq kütpe!» dep qolın bir siltedi.Ne degen qırsıq, qiyañqı  adam! Jalğızdıq kimge jarassın, ien üyde aram ölip qala ma degen qorqınış qoy bizdiki. Maşinanıñ aynasınan artıma qarap kelem, Aq kökem bwrılğan da joq, esik aldındağı jalpaq orındıqqa qwyrığın basıp, temekisin twtatıp jattı...

Keñes zamanında kartada ornı joq «Aqtöbe» deytin kişkentay  auıl  öz aldına şağın  memleket sekildi bolatın. Osı ölkeniñ astı şılqığan mwnay desetin. Ol kezde eñbekke jaraytındardan jwmıssız adam bolmaytın. Tañ ata domalaq sarı avtobusqa er-äyel tizerlese otıratın. Eki sağatta mwnay qwdığınıñ basına jetken jwrt tiesili şaruaların tındırıp, qarañğı tüspey üylerine oralatın. Sodan keyin äyteuir bir üyde otırıs-toy boladı: tuğan kün be, şildehana ma, twsaukeser me... sıltaudıñ san türi tabılatın. Tün ortası auğanşa toy tarqamaytın. Aq kökem aqsaqaldardıñ qatarınan orın alatın, sarı avtobustıñ iesi, şopır degen darday atı bar, ülken bedeldiñ adamı. Künde osınday qızıq-duman jalğasa beretin  edi  ayaqastı Säbet ükimeti jalp etip qwlamağanda. Sarı avtobus ta ketti, sayran da bitti. Qarap otırsa, Aq kökemniñ ömiriniñ köbi sarı avtobus pen kök mäskeuiştiñ rölinde ötken eken.

Arada üş-tört ay  ötkende, tosınnan mınaday bir oy keldi: Aq kökem jetim şal bop jüre beretin sekildi. Jasında qañğıbas, Qwdaydan nesin jasırayın, jındısuğa  äues bolıp edi, jası keldi, säjdege bas qoyatın mezgil jetti. Jağdayım barda aldımdağı jalğız nağaşımdı Mekkege bir aparıp keleyin. Bwl da bir Aq kökem aldındağı  parızım bolsın, qalğan ömirinde qwlşılıq qıp öter dedim. Osını Aq kökeme aytıp edim, şorşıp tüsti: «käri orıs mwsılman bolmaydı» degendi bilesiñ be, menen taqua  jasap şarşamay-aq qoy. Aqşañdı şığındama. Bası säjdege timedi  dep, men ölgende  janazasız-aq  köme salıñdar. Ana düniede jauabın özim beremin. Ömiri orısşağa kelmegen til arabşağa sınadı deysiñ be, qaltaña simay jürgen aqşaña balalarıñdı oqıt, qatınıñdı kiindir onan da...

Men de aytqanınan qayta qoyatın kisi emespin. Aq kökeme tölqwjat jasattım, viza aştırttım tu sırtınan. Jolğa şığardan bir kün bwrın  auılğa qwyındatıp bardım da, Aq kökemdi qoyarda qoymay kiindirip, dedektetip maşinağa mingizdim. Esikti bastırıqpen jauıp jatqan Aq kökem:

– Ittiñ küşigi! Kimge tartıp qırsıq bolğan nemesiñ!? – dedi şadırayıp.

– Nağaşıma!

... Qağıbanıñ qara tasın aynalıp jürmiz. Miliondağan adam Aq kökem ekeuimizdi qaqpaqıl ğıp qağıp, kieli tasqa jaqındatar türi joq. Aq kökemdi qolınan tas qıp wstap dedektetip qayta süyreymin, adamdar tolqını   bir taban jaqındatsa, eki taban artqa laqtıradı... Ölip ketsem de qasietti tasqa qol tigizbey ketpespin dep iştey  qasarısamın. Östip jürgende Aq kökem qolımnan  şığıp ketsin, kimelegen jwrt meni alğa süyrep äketti. Qarğa boylı qayran kökem özenniñ kök iirimine şım batqanday joq. Zärem wşıp  janwşıra artqa qayttım, Aq kökem señ soqqan balıqtay  anda bir, mında bir teñselip jür eken, äzer degende jettim-au. Öñ-siıq joq, beti-jüzin ter basıp ketipti, ökpesi qabınıp, salğan jerden ayğayğa bassın:

– Äy, Uaqit, kettik bwl jerden!  Büytken qajılığıñ bar bolsın! Mekkeñ de qwrısın, äne twrğan qara tasıñ da qwrısın!!!

– Oybay, Aq köke, auzıña ie bol!...

Wyalğanımnan jerge kirip kete jazdadım. Bir täuiri töñiregimizde  bizdiñ tilimizdi tüsinetin bir kisi joq,qazaqşanı qwlaqqa qıstırmay, qara tasqa qaray omıraulay  wmtılıp baradı el.

– Kettik, Aq köke!

Qolınan jetelep qayta süyredim... Es ketip, jan şıqqanda Qağıbanıñ qara tasına iek artıp, sausağımızdıñ wşın tigizdik, äyteuir. «Iä, Alla! Osı körsetkeniñe de mıñ şükir!» dep men twrmın jüregim örekpip. «Müyiziñ şıqtı ma?!» dep Aq kökem twr. Mwndayda ne küleriñdi, ne jılarıñdı  bilmeydi ekensiñ...

Qajılıqqa  attanarda Nasiridin degen özbek körşim Mekkede twratın tuısınıñ atı-jönin, meken-jayın  jazıp, sälem-sauqat berip jibergen. Imdap jürip qalanıñ jartısın kezip, jartı künde  äzer taptıq. Qarama-qarsı esiktes , bölmeleri köp jer üy, aulası şağın bolğanımen,jap-jasıl baq eken barğan üyimiz. Otağası bala küninde bizdiñ elden ketken Nizami attı jigit eken, oraşolaq orısşası bar, birdeme ğıp tüsinistik. Bes qızı, äyeli, jesir enesi barın ayttı. Salttarı qızıq : özi şäy qwyıp otır, älgi aytqan köp äyeldiñ biri  dastarqan basına jaqındamaydı. Nizamimen şüldirlesip otırğanımda Aq kökem temeki tartatın bolıp tısqa şığıp ketken, şäy qaynatım  uaqıttan soñ bir-aq  oraldı. Betine barlay qarasam, aqırın ğana közin qısadı. Däude bolsa birdemeni büldirgen şığarsıñ dep topşıladım iştey.

Nizamimen qoştasıp, bılay şığa:

– Al, Aq köke,söyle! – dedim.

– Älginde temeki tartayın dep  şığıp kettim ğoy, kireberis küñgirt eken, sırtqı esikti taba almay, ana esikti bir aşam,qap-qara kiingen bir qatın otıradı, mına esikti bir aşam, onda da bir qap-qara qatın...üşinşisin, odan törtinşisin aşam... tağı sol qap-qara kiingen qatındar... Közim küñgirttikke üyirleskendey bolğan soñ bir esiktiñ twtqasına jarmasa bergenim sol, bosağada qap-qara kiingen jastau bir kempir otır eken, älginiñ enesi bolu kerek. Eki közi ğana jıltıraydı. «Esik qayda?» desem, qaydan tüsinsin, tömen qarap, janarın menen taydırıp äketedi. Bir esikti körsetip osı ma degendey ımdasam, közimen «sol ğoy» degendey işara jasaydı. «Qaydan şıqsa odan şıqsın» dedim de kempirge közimdi qısıp, ernimdi şürşitip, «süyiseyik» degendey belgi berip edim, kempir baj ete tüskeni. Dalağa atıp şıqtım. «Ölgen jerim osı-au» dep  tısta arı twrdım, beri twrdım, sen şıqpağan soñ qayta kirsem, kempir de joq, saytan da joq. «Üh!» dedim...

Qajılıq saparğa kelgen kisiniñ siqı. «Mınauıñız wyat emes pe!» dedim öñimdi suıtıp. «Qatını joq adamğa nesi wyat» deydi miz baqpay.

Mekke şärisin  şır aynalıp, äbden diñkeleppiz. Basım jastıqqa tier-timesten şwr ete tüstim. Qanşa wyıqtağanım esimde joq, kübirlegen, qıstığıp jılağan oqıs dauıs estilgendey boldı. Öñim ekenin, tüsim ekenin ayıra almay közimdi aştım. Baqsam, Aq kökem tösek basındağı jwmırtqaday  şıraqtı jağıp qoyıp bir suretke telmirip jılap otır, söylep otır.

Moynımdı sozıp aqırın qarasam apamnıñ sureti! Aq kimeşek kigen, közi şüñireygen, jağı sualğan apam otır surette. Apam degenim  Aq kökemniñ şeşesi. Oy, Alla-ay, mwndayda boladı eken-au! Bayağıda süyegine qına bitken şeşesiniñ jalğız suretin Mekkege  alıp kelipti Aq kökem! «Tiri keziñde öziñdi Qwdaydıñ üyine arqalap apara almasam da, suretiñdi aparayın» dep niet etip saparğa şıqqan eken ğoy meniñ Aq kökem.

– Men sağan ne körsettim, apa?! Ömir boyı renjittim seni, tım qwrığanda üstiñe iletin jibi tüzu bir köylek alıp beruge jaramağan men sorlını keşir, apa... Öziñ körmeseñ de suretiñ körsin, ruhıñ sezsin degen oy ğoy meniki...

Bwdan arğı sözdi estuge jüregim daualamadı, közimnen aqqan jas jastığımdı juıp, teris qarağan beti ötirik wyıqtağan bolıp jata berdim. O,asıl kökem-ay! Qay qazaqtıñ balası qay ğasırda şeşesiniñ suretin Mekkege köterip äkeldi deysiñ! Anağa degen qwrmetti däl sendey jasağan kiside arman bar ma, däl osı tirligiñ  üşin qanday bir auır künäñ  bolsa da meyirimdi Alla qalayda keşetin şığar!  Jası jetpisten assa da  jındılığın qoymağan  aljığan qara şal dep men seni işimnen bolsa da beker küstänalap jürippin. Üyde omalıp, qitığıp Mekkeñe barmaymın degeniñ ber jağıñ eken-au. Jüregiñe iman wyalap, qıbılağa betiñdi  bwrıp, isi  mwsılmannıñ astanasına tekke  kelmegen  ekensiñ, Aq köke...

Jwrt qatarlı parızımızdı ötep, artınıp-tartınıp aman-esen elge de jettik.

– Osı saparğa razısız ba, Aq köke? – dedim bizdiñ üydiñ bosağasın attay bere söz tartıp.

– O ne degeniñ, Uaqit... eki düniede de razımın sağan, menen qaytpağanı Alladan qaytsın! Tübi bir ötermin qarızıñdı...

– Bwl qarız emes, jieniñizdiñ parızı.

– Solay ma? Endeşe, qajılığımızdı jaqsılap bir juayıq ta...

– Ket, arı! – deppin.

Aq kökem  eki közin sığıraytıp külip twr. Meni mazaq qılğanı.

– Auılğa jetkesin jesir kempirleriñizge juarsız.

– Tapqan ekensiñ juatın kisileriñdi. Men ğoy qajıdan kelgen kisimin, ol kempirlerdiñ bäri haram...

...Qaladağı  küyki küybiñmen janwşırıp jürip Aq kökeme habarlaspağanıma da jıldıñ jüzi bolıptı. Tüs äletinde şäyimdi aldıma ala bergenim sol edi, telefon şır ete  tüsti. Aman-sälem joq, telefonnıñ arğı jağınan Aq kökem  dürse qoya bersin:

– Sen meniñ janazama  keleyin dep jürsiñ be?!

Jöpeldemede auzıma jöndi söz tüspey «jwmıs qoy...tirlik qoy...» dep miñgirley berippin.

– Senen basqa kiside jwmıs, senen basqa kiside tirlik joq pa!?

Oñbay sürindim.

– Osı jeksenbide auılğa keletin bol!

Sebebin swray almay, «ne bop qaldı eken-ä?...» dep berekem qaşsın. Endi şeginetin  jer joq.

Aytqan küni Aq kökemniñ auılına tüske taman  jettim. Üydiñ mañı qaraqorım adam, jeroşaqtıñ  tütini aspanğa şapşıp, kölikter qaptap ketipti. Jüregim tas töbeme şıqtı: «Aq kökem alay-bılay bop ketpesin!»...

Joq, mına jiınnıñ beti basqa körinedi. Esik aldında Aq kökem twr bayqasam. Saqal-mwrttı basqan. Üstinde äppaq kostyum-şalbar, ayaqta aq tufli, basında aq taqiya. On-on bes jasqa jasarıp ketkendey körindi mağan. Qasında tura Aq kökemdey äppaq kiingen jas äyel. Aq kökem kelgen qonaqtardı bauırına basıp, bäyek bolıp amandıq-saulıq swrasıp, qonaqtar jağı «qwsıñız qwttı bolsın,bärekeldi!»  aytısıp jatır. Mässağan! Däl toydıñ üstinen tüsippin...

Osındayda qaydağı eske tüsedi. Aq kökem Külpan jeñgemmen üylenetin jılı, toy künin belgilep  qoyğanbız. Toyğa üş kün qalğanşa kökem joq. Eki kün qaldı, jäne joq. Bir kün qaldı, tağı joq. Qoyşı, qonaq şaqırılıp, mal soyılıp, alıs-jaqındağılar tügel tüsel tüsip jatqan. Küyeu joq, küyeuden habar joq. Söytse, Aq kökemniñ qaladan bir jan  dostarı keledi, Aq kökem olardı ertip jaylauğa tartadı. Es-aqıldan ayırılğanşa dürildeydi, qısqası , toy bolatın kündi wmıtadı bwlar. Toy kökemsiz ötti. Imandı bolğır Külpan jeñgem osı üşin bir de bir  ret şu şığarmadı, qayta Aq kökem bolsa «keşir, keşir» deumen jartı ömirin ötkizdi... Ondayınıñ qay birin aytayın, bes bala tuılğanda da kökemiz körşi auılda, qalada, jaylauda, küzeude...  toylap jürdi. Kökemiz dumandatıp, sauıq-sayran qwrıp tüzde jürgende, balalar ret-retimen ömirge kelip jatatın. Qabaq şıtqan jeñgeydi körmeysiñ, küyeuiniñ jamanın jasırıp, jaqsısın asırıp: «oybay-au, bala-şağanı asırau oñay deysiñ be, erkektiñ tirligi  tüzde ğoy» dep jaybaraqat otıratın. «Külpannıñ mineziniñ keñin-ay» desetin biletinder.

Toy dürkirep ötti. Aq kökemniñ üylengenine naq bir özim üylenip jatqanday qabağat  quandım. Jeñgey de minezdi, aqılına kelbeti say janday körindi. Äyel adam kelgen soñ üydiñ  öñi kirip qaldı. Qazan köterilip, oşaqtan şäynek tüspeytin, bosağadan qonaq üzilmeytin  boldı...

Qırıq jıldı qalada ötkizgende şıqqan müyiz, jiğan dünie bolmaptı. Jasım zeynetke tolğan küni qızmetten birjola qısqarttı. Ne üyge, ne qalağa simaymın. Deni sau, tamağı toq adamğa tañ atsa, keş batpaydı eken, sendeldim de qaldım. Bala-şağa demesem, auılğa ketip-aq qalar edim, auılğa barğanda kimge kerekpin?!... östip sandalıp jürgende bir küni Äbil degen sınıptasım kezdese ketsin. Mektepte jürgende qoy auzınan şöp almas momın edi. Üyinde on ba, on eki me, bir qora bala bar edi. Qaşan körseñ jamau-jırtıq kiinip jüretin Äbil...  Mektepten keyin  körip twrğanım osı. Kigen kiimin, astındağı maşinasın körseñ, öziñ wyalasıñ... Jaqın mañdağı meyramhanağa kirip söylestik. Jasap jatqan tirligin swrama, qısqası, şirigen bay. «Mamandığıñ zañger ğoy dedi. Är oblısta kompaniyam bar, är kompaniyadan jalaqı töleymin,  mağan sen siyaqtı senimdi adam kerek» dedi. İştey  barmaqtı bügip eseptep körsem jalaqıdan  milionnıñ qwlağı qıltiıp twr, jığıla jabıstım.

Söytip bası bar da, ayağı joq şıtırman tirlikke qaytadan küp berdim. Bayağı bos künderim közden bwlbwl wşqan. Nağaşıma barmaq tügili, habarlasuğa mwrşa tappaymın. «Auılğa aparşı» dep nemerelerim jılaydı, «keler jılı apalarıñ bar, ağa-täteleriñ, men bar, tügel baramız» dep alday salam. Odan beri de talay «keler jıl» ötti, nemereler de ösip keledi, wyat-ay deşi...

Auıldan kelgen wzınqwlaqtardan  Aq kökemniñ amandığın swrap twramın.  Qazir atağınan at ürketin ülken molda deydi. Jamağattan pitir-sadaqa jinap, şağın meşit saldırıptı deydi. Özi sol meşittiñ imamı deydi. Tañ atqannan kün batqanşa  meşit pen üydiñ arasında  şauıp jüredi deydi...

Ğalım Qalibekwlı

Abai.kz

 

4 pikir