Senbi, 2 Mamyr 2026
Janalyqtar 2528 0 pikir 14 Mausym, 2009 saghat 19:07

El tarihyndaghy qayghyly belester úmyt qalmasyn

Juyrda “Qazaqstan “Ádilet” tarihi-aghartu qoghamynyng 20 jyldyghyna arnalghan “Ádilet” qoghamy:  totalitarlyq tarihtan – demokratiyalyq bolashaqqa” ghyly¬miy-praktikalyq konferensiyasyna qatysushylar júrtshylyqqa ýndeu qabyldap, totalitarlyq biylik jyldary Qazaqstanda 340 mynnan astam adam jazyqsyz sayacy qughyn-sýrginge úshyraghanyn, tek “ýlken terror” kezinde 120 mynnan astam adam repressiyalanyp, 25 mynday bozdaq oqqa baylanghanyn, al proletariat diktaturasyn jeleu etip jýrgizgen “bolishevikterding ashtyq sayasaty” (M.Shoqay)  nauqandarynda – 1917-18 jj. 1 millionnan, 1921-23 jj. taghy  1 millionnan astam adam kóshpendi, al 30-jj. tәrkileu, rejimge qarsylyq kór¬setken kóterilisshilerdi әskery kýshpen basu, materialdyq qoldau kórsetpey otyryqshylandyru, zorlyqpen újymdastyru kezenderinde 2 millionday adam – sol kezgi qazaq halqynyng jartysyna juyghy asharshylyq qúrbany bolghanyn atap kórsetedi. Qazaq jerine jalpy sany 1,5 millionday  nemis, korey, cheshen, ingush, balqar, kýrdi, mes¬hettik týrik, bolgar, grek, qyrym tatarlary, qalmaq jәne basqa da halyqtar ókilderi kýshtep kóshirip әkelindi. Osynau qa¬sirettermen as¬tastyra jýr¬gizilgen industriyalan¬dyru, tyng kóteru nauqandarynda qa¬zaq jerine Kenes Odaghynyng or¬¬ta¬lyq audandarynan miyl¬lion¬daghan qonys audarushylar  keldi. Múnyng bәri jergilikti ha¬lyq¬tyng últtyq mýddeleri shek¬telui¬ne janama týrde bol¬sa da әser etti.

Juyrda “Qazaqstan “Ádilet” tarihi-aghartu qoghamynyng 20 jyldyghyna arnalghan “Ádilet” qoghamy:  totalitarlyq tarihtan – demokratiyalyq bolashaqqa” ghyly¬miy-praktikalyq konferensiyasyna qatysushylar júrtshylyqqa ýndeu qabyldap, totalitarlyq biylik jyldary Qazaqstanda 340 mynnan astam adam jazyqsyz sayacy qughyn-sýrginge úshyraghanyn, tek “ýlken terror” kezinde 120 mynnan astam adam repressiyalanyp, 25 mynday bozdaq oqqa baylanghanyn, al proletariat diktaturasyn jeleu etip jýrgizgen “bolishevikterding ashtyq sayasaty” (M.Shoqay)  nauqandarynda – 1917-18 jj. 1 millionnan, 1921-23 jj. taghy  1 millionnan astam adam kóshpendi, al 30-jj. tәrkileu, rejimge qarsylyq kór¬setken kóterilisshilerdi әskery kýshpen basu, materialdyq qoldau kórsetpey otyryqshylandyru, zorlyqpen újymdastyru kezenderinde 2 millionday adam – sol kezgi qazaq halqynyng jartysyna juyghy asharshylyq qúrbany bolghanyn atap kórsetedi. Qazaq jerine jalpy sany 1,5 millionday  nemis, korey, cheshen, ingush, balqar, kýrdi, mes¬hettik týrik, bolgar, grek, qyrym tatarlary, qalmaq jәne basqa da halyqtar ókilderi kýshtep kóshirip әkelindi. Osynau qa¬sirettermen as¬tastyra jýr¬gizilgen industriyalan¬dyru, tyng kóteru nauqandarynda qa¬zaq jerine Kenes Odaghynyng or¬¬ta¬lyq audandarynan miyl¬lion¬daghan qonys audarushylar  keldi. Múnyng bәri jergilikti ha¬lyq¬tyng últtyq mýddeleri shek¬telui¬ne janama týrde bol¬sa da әser etti.
Býgingi úrpaq búlardy bi¬lu¬ge tiyis, qazirgi tanda ótke¬nimizde kýn¬girt¬tik qalmaghanda ghana halqymyz¬dyng birligin bekem ete týsip, mey¬linshe art¬t¬yryp, bolashaqqa senim¬men bara alatyn bolamyz.  Son¬dyqtan da atalmysh konfe¬rensiyagha qatysushylar júrtshylyqty eli¬miz¬ding damu tarihyndaghy qayghyly beles¬ter¬di úmyt qaldyrmaugha, olar¬dy barsha azamatty, jas úr¬paqty tarihpen tәrbiyeleu isinde tiyimdi paydalana biluge shaqyrady.
Búl orayda  qughyn-sýrgin jәne asharshylyq qúrbandary jerlengen oryndardy anyq¬tap, bastaryna estelik belgiler qoy isin jalghas¬ty¬ra beru, jergilikti ólketanu múra¬jay¬larynda tiyisti kórneki eks¬po¬¬ziy¬siyalar, bólimder ashu, bar¬lyq úiym¬darda, oqu orynda¬ryn¬da eske alu sharalaryn jap¬pay úiymdas¬tyrudy dәs¬týrge ainal¬dy¬ru lәzim. Jer-jerdegi ólke¬tanu¬shylar, zert¬teushiler, sheji¬re¬shiler ashtan sheyit bolghan¬dar¬dy otbasylyq ata-baba  shejire¬lerin týgendeu arqyly anyqtay alar edi. Saya¬sy qughyn-sýr¬gin qúr¬bandaryn eske alu kýni jәne onyng qar¬sanyndaghy júma sayyn bar¬lyq úiymdarda, mekemelerde, oqu oryndarynda asharshylyq qúr¬bandaryn eske alyp, me¬shit¬terde, shirkeulerde, ózge de ghiy¬ba¬dathana¬larda olargha arnap ar¬nayy dúgha oqudy úiymdas¬tyrghan jón. Ýndeu¬de bylay delingen: biylik Janalyq¬taghy eskertkish ai¬nalasyndaghy au¬maqty memle¬ket¬ting óz halqyna ja¬saghan qiya¬nat¬taryn, qyzyl terrory men jasandy ashar¬shylyq zúlma¬tyn  endi eshqa¬shan qaytalanbastay etip mәngi eske salyp túratyn bel¬¬giler qoyylatyn ormandy alqapqa ainal¬dyrugha, ishine qúrbandar esim¬deri qa¬shalghan tas taqta-stellalar ornatugha múryndyq bolar dep senemiz.

 

«Egemen» Qazaqstan» gazeti 12 mausym 2009 jyl

0 pikir

Ýzdik materialdar

Ádebiyet

Ólgen kitaptar

Túrdyhan Aydarhanúly 496
Abay múrasy

Ghylymgha qiyanat emes, ghylymgha ýles qajet aghayyn!

Gýlsim Ótepova 484
Áne, kórding be?

Amerikanyng qarjylyq jýiesin kimder ústap túr?

Beysenghazy Úlyqbek 479