Jeksenbi, 16 Mausım 2019
Sayasi portret 25503 53 pikir 1 Qaraşa, 2018 sağat 14:12

Komsomol toyın toylaudı alğaş bolıp kötergen Quanış Swltanov

2018 jıldıñ 4 säuirinde «Komsomol'skaya pravda Kazahstan» deytin gazet «Komsomol'cı provedut forum v çest' 100-letiya organizacii» attı maqala jariyalaptı.

Säuirde QR Wlttıq ğılım akademiyasınıñ filiosofiya jäne politologiya Institutında bwrınğı komsomoldar bas qosıp, 100 jıldıqtı atap ötu turalı aqıldasqan eken.

Sol jiında dili bölek, dini jat basqa bireu emes, Qazaqstan Parlamenti Mäjilisiniñ egde jastağı deputatı Quanış Swltanov söz söylepti. Komsomoldıñ 100 jıldığın atap ötu üşin Prezidenttiñ atına hat joldanğanın aytıptı. Bwrmaladı demeñizder, gazette sözbe-söz bılay dep jazılğan:

«Kuanış Sultanov, eks deputat, pervıy sekretar' CK LKSM Kazahstana v konce 70 h godov proşlogo veka, rasskazal prisutstvuyuşim, çto bılo napisano pis'mo prezidentu Nursultanu Nazarbaevu s pros'boy dat' dobro na provedenie torjestva v çest' yubileynoy datı. Dobro bılo poluçeno, forum planiruetsya provesti 20 oktyabrya v Almatı, v GATOB imeni Abaya, tam je, gde v svoe vremya provodilis' vse s'ezdı VLKSM».

Endi osını qazaqşağa qotarıp bereyik.

«70-jıldardıñ ayağında Qazaqstannıñ LKJO OK birinşi hatşısı bolğan, eks-deputat Quanış Swltanov jiınğa qatısuşılarğa Prezident Nwrswltan Nazarbaevtıñ atına hat joldanğanın habarladı. Ol hatta mereytoy datasın saltanattı türde atap ötu üşin rwqsat beruin swralğan. Rwqsat berilgen. Forum 20 qazanda Almatıdağı Abay atındağı Opera jäne balet teatrında ötedi. Ol jerde bwrın Bükilodaqtıq lenindik-kommunistik jastar odağınıñ barlıq s'ezderi ötetin», - dep jazılğan.  http://www.kp.kz/8681-komsomoltsy-provedut-forum-v-chest-100-letiya-organizatsii

Özderiñiz bilesizder, komsomoldıñ 100 jıldığın Almatıda dürkiretip toylağan öli komsomoldıñ ölmegen ökilderi bwl toydı Qazaqstannıñ öñirlerinde de atap ötudi bastap ketti.

Soraqı bolğanda Qazaqstannıñ negizgi zañ şığaruşı organı sanalatın Mäjiliste deputattar bir-birin qwttıqtap, eski odaqtı köksedi. Ol jiınğa kimder barğanın bwğan deyin de jazdıq. «Qızıldardıñ qwyırşıqtarı mem-qızmetten ketsin» dedik, Täuelsizdikti tärk etken şendileri Täuelsizdik wrpaqtarınan keşirim swrasın dedik. «Läm-mim» degen deputat tabılmadı. Bılq etken bireu bolğan joq. Kerisinşe, «jastar tarihtı wmıtpauı kerek» dep kölgirsidi. Jä, ol turalı qaytalap jatpayıq, mine silteme: https://abai.kz/post/79906

Sonımen komsomol jırı qaydan şıqqanı belgili bolğanday. «Komsomol toyın» atap ötude alğaşqılardıñ biri bolıp bastama kötergen basqa-basqa emes özimizdiñ Quanış Swltanov eken. Tipti Elbasınıñ atına hat ta jazıptı. Komsomoldıñ 100 jıldığın el köleminde toylauğa Prezidenttiñ rwqsatın da alıptı.

Swltanovtıñ aqtalu sözi

 «Komsomol sayasi wyım retinde jwmısın toqtatqanımen, kezinde sol wyımnıñ jwmısın adal atqarğan mıñdağan adam barmız. 15 jılğa juıq uaqıtım tikeley komsomolmen baylanıstı. Sondıqtan men komsomoldağı qızmetim üşin wyalatın, qısılatın, qızaratın eş närsem joq, kerisinşe, östim öz qatalarımdı, adamdardı jeteley jürip, özim üyrendim. Keñes odağınıñ twsında aşarşılıq boldı. Oğan komsomol kinäli emes. Olar jas balalar sizder siyaqtı. Äke şeşeleriñizdey adamdar tapsırma berdi, zaman solay boldı. Sondıqtan tarihtı betaldı küstanalay beruge bolmaydı», - dep söylegen edi Swltanovtıñ özi.

Qızıl jüyedegi qızmeti

73 jastağa komsomol Quanış Swltanovtıñ eñbek jolına köz jügirteyik. Swltanov eski odaqtıñ tiri kezinde birsıpıra qızmette atqarğanın bilemiz.

- 1967-1976 jıldarı Panfilov audandıq komsomol komitetinde nwsqauşı, bölim meñgeruşisi, Taldıqorğan oblıstıq komsomol komitetiniñ birinşi hatşısı bolıp saylandı.

-  1976-1981 jıldarı Qazaqstan Komsomolı Ortalıq Komitetiniñ hatşısı, birinşi hatşısı bolıp saylanıp, qızmet etti.

- 1981-1983 jıldarı Qazaqstan Kompartiyası Ortalıq Komitetiniñ Mädeniet böliminiñ meñgeruşisi,

- 1983-1987 jıldarı Qazaqstan Kompartiyası Ortalıq Komitetiniñ Wyımdastıru-partiya jwmısı böliminiñ meñgeruşisi,

- 1987-1990 jıldarı Qarağandı Oblıstıq partiya komitetiniñ hatşısı,

- 1990-1991 jıldarı Qazaqstan Kompartiyası Ideologiya böliminiñ meñgeruşisi qızmetterin atqardı.

- Qazaq SSR-i Joğarğı Keñesiniñ 9-13 şaqırılımdarınıñ deputatı bolıp saylandı.

- 1981 jılı «Qazaqstan komsomolı» degen kitap jazğan.

Özi aytpaqşı, ömiriniñ 14 jılın komsomolğa, 10 jılın kompartiyağa adal arnağan Kuanış Swltanov Täuelsizdik alğannan keyin de taqtan tüspey, türli därejedegi memlekettik qızmetterdi atqardı.

Aytpaqşı, komsomoldıñ toyın ötkizu üşin Prezidentten rwqsat alğan Swltanov, sol jiında Prezidentke rahmetin aytıp jatqanın birli-ekili beyne jazbalardan körip qaldıq.

Quanış Swltanov degende «ol «jağımpazdıq jarısında» şaşasına şañ juıtpaytın jeke düldil» deydi älemjeliniñ aytaşıları. Bwlay deulerine birneşe sebep bar.

«Qazaqta memleket bolmağan»

2016 jıldıñ qırküyegi. 5 qırküyek küni deputat Swltanov Qazaqstan wlttıq telearnasınıñ «G20 cammitine» baylanıstı arnayı şığarılımında swhbat bergen.

Sol swhbatında Quanış Swltanov mırza tilşiniñ öñmeninen ötkizip twrıp bılay dedi:

«Qıtay özi dästürli halıq. Dästürine köp süyenedi. Bwrın-soñdı olar Qazaqstandı eşqaşan memleket dep moyındağan emes. Kezindegi şekara bölisteri 1880 jılğı(?), 1860 jılğı(?) şekara bölisteriniñ bäri Qıtay men Reseydiñ arasında bolğan. Bizdiñ qazaqtıñ jerin bölgende qazaq qatınaspağan. Nege qatınaspağan? Memleket bolmağanbız. Biz Reseydiñ qwramında bolğanbız. Osını biz qadirley biluimiz kerek.  Osını biz bağalay biluimiz kerek...»

Osını estip betimizden tay tepkendey otırıp qalğan edik. Keyin Swltanov özin aqtap bılay dedi:

«Bwl jerde söz bılay aytılğan. Bizdi, qazaq jerin Resey men Qıtay kezinde bölgen. Söytip, şekara ötken. Biraq qazaq qatınaspağan. Nege qatınaspağan? Oğan qatınaspağan sebebi memleket bolmağandıqtan degen söz aytıldı. Ol jerde jalpı memlekettiñ tarihı turalı äñgime bolğan joq. Konteksten jwlıp alıp bergen».

Al endi eki mätindi özderiñiz saralap, qorıtındısın da özderiñiz şığarıñızdar.

«Astanağa Nazarbaev atın beru kerek»

2016 jıldıñ qaraşası. Astanağa Nwrswltan Nazarbaevtıñ esimin berudi wsındı.

«Biz Konstituciyada Astana atauına qatıstı özgertu engizudi wsındıq. Ata Zañda özgerister boluı mümkin. Osı swraqtar jöninde äli aqıldasatın bolamız. Bas qalanıñ atauın «Nwrswltan» nemese «Nazarbaev» dep atauğa boladı. Bwl halıqtıñ wsınısı», - dedi deputat.

Äriptesteri onı qoldadı. Äleumet qoldağan joq. Külki etti. Küldi. Swltanovtıñ özine de, sözine de küldi. Jwrttıñ külgeni onıñ köñiline tigen eken. Keyin «pikirge qarsı argument aytuğa boladı, jeke basqa tiiskeni nesi», dep jwrttıñ qılığın «mädenietsizdikke» teñedi. Hoşında Swltanovtıñ soñğı sözi bwl emes edi.

«Elbasınıñ eñbegi Konstituciyağa enui kerek»

2016 jıldıñ qaraşası. Quanış Swltanov Konstituciyada Elbasınıñ esimin erekşe atap körsetu kerektigin aytıp, wsınıs jasadı. Täuelsiz Qazaqstannıñ twñğış Prezidenti äm onıñ memleketimizdi, sonıñ işinde Elordanı saluğa qosqan ülesi üşin Kosntituciyada atı ataluı kerek degendi ayttı.

«Äuejayğa Nazarbaev atauı berilgeni tarihi ädildik»

2017 jıldıñ mausımı. Quanış Swltanov Astanadağı äuejayğa Nazarbaev atınıñ berilgenin tarihi ädildik dep bağaladı.

«Stambwlda Atatüriktiñ äuejayı bar, N'yu-Yorkta Kennedidiñ Parijde, Şarl de Gol'diñ äuejayı bar. Nwrswltan Nazarbaevtıñ eñbegi olardan qanday kem dep aytasız?», dep ağınan jarılğan edi, sol kezde.

«Quanış Swltanovtı sıylaymın da, ayaymın da»

Aytpaqşı, Swltanovtıñ 2016 jılğı wsınısına qatıstı belgili qoğam qayratkeri, filosofiya ğılımdarınıñ doktorı Amengeldi Aytalı pikir aytıp bılay degen:

«Francuz filosofı Klod Gel'veciydiñ köregen sözderi esime tüsti: «Öz bileuşilerin betine basıp sınauğa hwqı joq halıqtardıñ, maqtauğa da qwqı joq. Qwldardıñ maqtauı eşteñeni de bildirmeydi». Bizdiñ osı parlament prezidentti sınap körgen emes, onı demek onı maqtauğa da qwqı joq. Sebebi, ädil sın bardı «bar» dep, joqtı «joq» dep saralap bağa beredi.

Men Quanış Swltanovtı sıylaymın da, ayaymın da. Ol D.Qonaevtı taqta otırğanda maqtap, taqtan tüskende Kolbinge wnaymın dep sınağandardıñ biri. Qazaqstan Kompartiyası Ortalıq komitetiniñ Vİİİ (1987j.) Plenumında is pen sözdiñ alşaqtığın, sayasi senimniñ tömendigi, sayasi täkäparlıq, menmendik, qwr madaq biliktiñ bedelin tüsiretindigin ayta kelip, Q.Swltanov bılay degen edi:

«Osı twsta meniñ oyıma mınaday swraq oraladı: birinşi basşılıqtıñ atağın aspanğa kötergen kim? Köptegen belgili basşılar, özderi Ortalıq komitettiñ müşeleri, jıldan jılğa üdete tüsti, äueli «qwrmettiden» bastap, sonan soñ ne sebepti «asa qwrmettige», odan keyin «körnekti qayratkerge» aynaldırdı? Halıqtıñ arasında qanday pikir tuğızdı, jastarğa qanday ülgi körsetti?». («Socialistik Qazaqstan», 17 mart, 1987 jıl.)

Al prezidentti jarısa maqtağan deputattar bügin jastarğa qanday ülgi körsetip otır? Qwldardıñ maqtağanı eşteñeni de bildirmeydi» degen osı emes pe? Qazaqstandıqtar Nwrswltan Äbişwlınıñ eñbegine şın bağasın beredi, biraq jaramsaqtardıñ maqtauın halıq qabıldamaydı».

Osı pikirden keyin Quanış Swltanov ta söz söylegen.

«Men ol Amangeldiniñ pikirine eşteñe de aytpaymın. Aytatın äñgimeni sol kisiden swrañız. Onıñ sözderi mağan jasalğan ülken qiyanat», - degen edi Swltanov.

Sonımen, komsomoldıñ 100 jıldığın atap ötudi özine ar sanamay, parız etken, qızıl jüyeniñ adal sarbazı, bälkim generalı,  Swltanovtıñ sayasi swlbası osı boldı.

Quanış Swltanovtıñ deputattıq jolı:

2001 jıldıñ 21 mamırında Prezident pärmenimen QR Parlamenti Senatınıñ deputatı boldı.

2001-2011 jıldar aralığında Senatta otırdı.

2001-2007 jıldarı Senattıñ Äleumettik-mädeni damu komitetin basqardı.

2007-2011 jıldar aralığında Halıqaralıq qatınastar, qorğanıs jäne qauipsizdik komitetine törağa boldı.

2012 jıldıñ 15 qañtarında «Nwr Otannıñ» atınan Mäjilis deputatı bolıp saylandı.

2012-2016 jıldar aralığında Mäjilistiñ Halıqaralıq ister, qorğanıs jäne qauipsizdik komitetiniñ müşesi boldı.

2016 jıldıñ 24 naurızında Mäjilis deputatı bolıp qayta saylandı. Tağı da «Nwr Otannıñ» tizimi arqılı ötti. Öz qızmetin sol bayağı Halıqaralıq ister, qorğanıs jäne qauipsizdik komitetiniñ müşesi retinde jalğadı.

3 orden, 12 medal'men marapattalğan. Temir-tersek, sölkebayları men ataq-mansaptarı bir basına jetip artıladı. Birneşe qayratkerlik atağı tağı bar.

Tüyin

Quanış Swltanov biıl 73 jasta. Ol zeynetker. Ol 17 jıl boyı deputat bolıp keledi.

Keñestik jüye bilep-töstegen 100 jılda qazaq qoldan jasalğan eki aşarşılıqtı, repressiyanı, düniejüzilik soğıstı ötkerdi. Keñestik jüye qazaqtıñ 3/1-in qasqana öltirdi. Keñestik jüyeniñ kez kelgen elementin wlıqtau – Täuelsizdikti moyındamaumen teñ.

Al sol jüyeni jan-tänimen qorğap, wlıqtap, 100 jıldığın toylap, onı Täuelsiz wrpaq sanasına küştep siñiruge qızmet etip jürgen Swltanovtıñ sayasi kar'erasına nükte qoyılar kez keldi dep bilemiz.

17 jılda oñdırıp eşteñe bitirmegen deputat Quanış Swltanovtıñ otstavkağa ketui, özi aytpaqşı «tarihi ädildik» bolar edi.

Nwrgeldi Äbdiğaniwlı

Abai.kz

53 pikir