Düysenbi, 19 Tamız 2019
Körşiniñ köleñkesi 2953 21 pikir 7 Qaraşa, 2018 sağat 11:38

Resey qwrdımğa ketse, biz de qosa  batuğa mindetti emespiz...

8-9 qaraşa künderi  Qazaqstan men  Resey basşıları Qızıljarda bas qosıp  ekijaqtı  qarım-qatınastı  ayqındap  almaqşı. Sankciya saldarınan Resey ekonomikası kün sanap  qwrdırağan üstine qwldırauda. Resey Prezidenti  V.Putinniñ kündiz külkiden, tünde wyqıdan qalğanına  biraz uaqıt boldı. Älemde  mañdayınıñ sorı bes eli eki el bolsa, biri  - Qazaqstan, eger  jalğız el bolsa, tap sol el - Qazaqstan. Alla tağala  sorımızğa  orıspen  körşi boludı jazğan eken.

Kezinde Bwqar jırau «Batıstan  keler bir käpir, auzı-bası jün käpir. Sanaqqa  alar  malıñdı, bauızdamay  soyar  qanıñdı, suırıp alar  janıñdı» dep edi. Alaş  Orda ükimetin qwruşılardıñ biri Halel Dosmwhamedwlı  «Qazaqtıñ  batıs  öñiri  250 jıl qanmen  jazıldı. Sol  qandı tökken orıstar» dese, ğwlama Sarışolaq  Boranbaywlı «Bi bolmas, belin jalpaq  buğanmenen, Tazarmas  äsili aram  juğanmenen» degen sözderinen talay dünieni añğaruğa boladı.

Qazir  zaman  özgerdi, özgergendi köz kördi. Biraq, Täuelsizdik alğanımızğa  27 jıl ötse-dağı  sol  Reseydiñ  artınan  süyretilip  jürgenimizdiñ  aqır soñı nege  alıp keletinin  tüsinetin uaqıt  boldı. Basqa  bılay twrsın, bir  emşekti  birge  emgen  Belarus'tıñ  Prezidenti  A. Lukoşen'ko Reseyge  naqtı  talaptardı  orındamaytın  bolsañdar  «24 sağatta  Euraziyalıq  odaqtan şığıp  ketemiz» dep  ses  körsetti.

Biz olay ayta almaymız. AQŞ  tarapınan  Reseyge  salınıp  jatqan  kez  kelgen sankciyanıñ  maqsatı - qarsı  taraptıñ  tınısın  tarıltu, sağın sındıru, ayağına  twsau salu, damuın  tejeu  bolıp  tabıladı. Sankciyanıñ  sorı bes  eli. Ekonomikanı işten  iritip, irgetasın  birjolata   bwzadı. Reseyge salınğan  sankciyaları  birinşiden, twtas  ekonomikağa  emes, jekelegen  twlğalarğa, käsiporındarğa, qarjılıq  qwrılımdarğa  bağıttalıp otır. Bwl tizimge  engenderdiñ qatarı  kün sayın  tolığıp  keledi. Äsirese, Reseylik käsiporındarğa, bankterge, öndiris oşaqtarında bite qaynasıp jwmıs isteytin Qazaqstandıq kompaniyalardı  teñseltip jatır.

Eñ aldımen  Resey  jıldıñ basında  öz önimderin  basqa elderge satıp jiberedi, jıldıñ  soñına qaray  Qazaqstanğa rwqsat etedi. Osığan könip jürgen qazaqtardan  basqa eşkim joq. Resey narığın  «jaulaymız» dep  dämetken bizdiñ  biraz käsipkerler  Mäskeuge deyin barıp «tauımız şağılıp qaldı, ötkizbeydi, ötkizbeudiñ mıñ türli  amalın  meñgergen. Joq jerden ilik izdeydi,   dau şığaradı» dep zarlap otır. Euraziyalıq odaqtıñ  erkin sauda principi mülde  jürmeydi  degen söz.

Öz narığın qorğauğa kelgende Resey  bwl odaqtıñ kez kelgen  zañın  iske  alğısız etuge äzir. Bwlardıñ  öz zañı bar. Bwdan keyin  Resey narığına kirip kör. Qay jerde bolmasın, orıstardıñ şovinizm zañı alda twradı. 2014 jıldıñ  qazan ayında  Reseyde  avtokölikter arzandap  kölik satıp aluğa  kelgen  qanşama qazaqtardı  tonap, birneşeuin  orıstar  öltirip  jibergenin  kökirek közi aşıq  qauım  äli wmıta qoyğan joq. Sondıqtan  törtkül dünie orıstarmen qarım-qatınasqa  tüskisi kelmeydi. Tauarları  mıñ jerden  sapalı äri arzan bolğanına qaramastan, basqa elderden  aluğa tırısadı.

Özge  älemnen  irgesin  sögiltken  eldiñ  qanday  küyge  tüsetini  beseneden belgili. Sırt  közge  mwnday sayasat jaña jwmıs  orındarın  qwrıp, otandıq  öndiristi qoldaytın  sekildi  köringenimen, is jüzinde bäsekelestikti  besiginde  twnşıqtırıp  öltiredi. Resey  özge älemnen oqşaulana tüsse, sonşalıqtı  sorın  tartatın  boladı. Mwnıñ  kesirin  sözsiz  Qazaqstan da tartadı. Öytkeni, sayqımazaq  Euraziyalıq odaq  degen  wyımnıñ  bir müşesimiz. Bilik «Resey-Qazaqstannıñ  eñ iri sayasi  häm  ekonomikalıq  teñ äriptesiniñ  biri» deydi. Eger de rasında teñ  äriptesi bolsa, Qazaqstan nege Kedendik odaqtan 15 milliard, Euraziyalıq odaqtan  20 milliard  zardap  şegedi?

Resey - Belarus' - Qazaqstan «barlığı  teñ» degen qağidanıñ  şeñberinde qalıp qoydı. Älemdik ekonomikasınıñ  sipatı jıl  sanap özgerip  jatqanın sanatqa  almadı bizdiñ  bilik. Sonıñ saldarınan  memleket  tarapınan  qoldaudı qajet etetin salalar  kenjelep qaldı. Bastapqı  kezeñde  bwlar  memleket  kömegine  zäru-twğın. Memleket  män bermegen soñ, Qazaqstandağı mwnay öndiretin  tört zauıt äli küni iske qosılmadı,  IT salası, kölik qwrastıru, turizm jäne sport, injeneriya  damımay qaldı.

«Qazaqstanda jasalğan» degen  jobalardıñ  özindik  qwnı  tım qımbat. Öytkeni, şın mäninde  «özimizdiki» emes. Solardı qwrastıruğa qajetti  tauardıñ bärin  sırttan  aldırtamız. Basqanı bılay qoyğanda, 18 million  halıqtıñ  işer tamağı  men  kier kiimi  95%  basqa elderden keledi. Öz  işimizde  tük öndirmeymiz. Qazaqşa aytatın bolsaq  «taza nan soğarmız».

Bizdiñ eldiñ narığı Euraziyalıq  odaqtan  basqa eşkimge keregi joq. Sebebi Reseydiñ esil-derti  ortaq  ekonomika qwrıp, ortaqtasıp örkendeu emes, Qazaqstandı  aşsa alaqanında, jwmsa  jwdırığında  wstağısı keletin sayasi müdde ğana. Qazaqta  «Juas  tüye jündeuge jaqsı» demekşi, orıstar  jıldar boyı  bizdi  paydalanğannan basqa eşteñe  istemeydi. Batıstıñ maqsatı ayqın - äperbaqan  wrda jıqtan basqa bilmeytin  Reseydi birjolata twqırtıp tınu. Ayaq astınan  özgeris bolmasa, AQŞ ta, Batıs ta bwl  maqsatınan tayınbaydı.

Sondıqtan  jartı  älemnen jıraqtanu  tüptiñ tübinde  memlekettiñ ıdırauına  alıp  keledi  KSRO  tap osılay   küyrep edi. Resey  AQŞ-pen arazdassa da, basqalardan bölektenbeytin  sayasi oyın erejesin  oylap tabuı kerek. Äytpese, osılay  sorlağanı sorlağan. Resey qwrdımğa ketse, onımen birge  biz de qosa  batuğa mindetti  emespiz. Öz-özimizdi oylaytın, öz ekonomikamızğa  köñil  böletin  kez  äldeqaşan  kelgen. Kedendik  pen  Euraziyalıq  odaqtan bas tartıp, «Ortaq ögizden  oñaşa bwzau artıq» degendey, öz aldımızğa  otau  tigip, basqaşa  sauda  narığına kirudi qarastırğan abzal.

Jwmamwrat Şämşi

Abai.kz

 

21 pikir