Senbi, 23 Aqpan 2019
Bw ne mazaq? 1939 16 pikir 19 Jeltoqsan, 2018 sağat 12:23

Qazaq hristiannıñ jaña jılın bir jılda üş toylaydı

Osı küngi qazaqtardıñ ötkerip jatqan ğwmır-tirşiligine qarap otırğanda «ah-au kerim, bwrañ belim, künde oyın künde toy jürgen jeriñ-ay» degen eki jol mätini eske tüsedi. Bwrañ bel deuine qarağanda öleñ oyın-sauıqtı, ırdu-dırdudı jaqsı köretin, minezi jeñiltek äldebir boyjetkenge arnalğan. Al qazirgi qazaqtıñ ülken-kişisine, kärisi men jasına, qatını men erkegine ne bolğan? Älde bükil qazaq oyın-sauıqtan basqağa köp asa bas auırtpaytın älgi bwrañbel jeñiltek boyjetkenge aynalıp ketken be dep tağı qayğırasıñ.

Äytpese, öziniñ älmisaqtan beri ata-babası toylap körmegen 31-şi jeltoqsannıñ saqıldağan sarı ayazdı nemese qızılşwnaq qasqa boran tüninde hristian dinindegiler ulap-şulap jarısa araq işetin Jaña jıl dep atalatın meyramdı qazaqtarğa wqsap ölgen äkesi tirilip kelgendey toylaytın el bükil Aziyada da, Afrikada da joq. Toylağanda da üş ayday toylaydı ğoy, qazekeñ! Jäne bwl Jaña jıl degeni islamnıñ emes hristiannıñ dini meyramı ekenin de jaqsı biledi. Onımen qoymay, bwl Jaña Jıldı düniejüzi toylaydı dep ötirik aytatının qaytersiñ.

Qoy, ötirik aytpa! Eki milliard qıtaydıñ, sonıñ arjaq-berjağındağı Ündistannıñ (1,5 milliardtay), Japoniyanıñ, eki Koreyanıñ, V'etnam, Laos, Kambodje, Indoneziyanıñ, Afrikadağı memleketterdiñ, arabtardıñ öz Jaña Jılı bar degende ğana betiñe bajıraya qarap twradı da: –A nam po hrenu, Qazaqstanda demokratiya. Biz Rossiyamen dospız. Ne nado wltaralıq ot tastauğa,-dep öziñe şüyligedi. İşiñ-bauırıñ uıljıp, jüregiñ sızdap qala beresiñ. Sosın «e-e, bwl beyşara qazaqta ne kinä bar? Anau ğoy, solardıñ jürgizip jatqan alaq-jwlaq etken jügirmeköz sasıq sayasatı ğoy» deysiñ işiñnen ğana.

Bwl Jaña Jıldı qarsı aluğa dayarlıq audan, oblıs ortalıqtarında, qalalarda Astana men Almatıda bir jarım ay bwrın, yağni qaraşanıñ 14-15-terinen-aq bastalıp ketedi. Qala, audan, oblıs äkimşilikteri sol kezde mekemelerge köşelerdi bezendiruge tapsırma beredi. Äueli köşedegi sımdarğa, ağaştarğa ülkendigi tırnaqtay-tırnaqtay mayda elektr şamşaları iline bastaydı. Sosın alañqaylarğa bağası pälenbay milliondıq şırşalar tigiledi. Teledidardan «Jaña Jıl kele jatır!», «Aldağı Jaña jılğa qaray» öytemiz de büytemiz köbirek aytıla bastaydı. Bwl meyram eski küntizbe boyınşa bir, jaña küntizbe boyınşa ekinşi, sosın «Rojdestvo Hristova» dep üş märte toylanıp sol qaraşanıñ 14-15-nen bastap aqpannıñ ortasına şeyin sozıladı.

Söytip jürgende Wlıstıñ wlı küni, qasietti Naurız meyramı da jaqındap qaladı. Biraq ol turalı ne läm, ne mim joq. Telearnalar da ünsiz. Köşelerde Naurız qwttı bolsın degen bir auız söz ilinbegen. Aqırı naurız ayınıñ 20-21-şi jwldızı da keledi. Mine, sol kezde ğana telearnalar älgi eki ay toydan bası endi jazılğan adamşa auızdarına Naurız meyramı degen sözderdi ala bastaydı. Qazaqstan basşıları kimge jağınğısı keletinin, kimnen qorqatının qaydam osı Naurız kezinde «bwl – dini meyram emes», « bwl – köktem meyramı» degendi jii qaytalay beredi. Al osınıñ aldındağı Jaña Jıl Hristostıñ tuğan küni, yağni, hristian dini meyram ekeni aşıqtan-aşıq jariyalanıp otıradı. Qazaqta ne köp wltına paydası joq oqımıstı köp. Sol oqımıstılar bwl jäy aldau ekenin, Hristostıñ tuğan küni degen rimdikterdiñ oydan şığarğan ötirigi ekenin de biledi. Biraq aytuğa jürek joq.

Naurız meyramı körşiles Äzirbayjan, Özbekstan, Türkimenstan, Täjikstan siyaqtı mwsılman elderiniñ eñ bastı meyramı. Aytpaqşı, halqınıñ 80% mwsılmandar bolıp sanalatın Qazaqstan basşıları «Qazaqstan mwsılman memleketi emes» dep alaq-jwlaq etedi, äldekimderge qarap. Bwl elderde 31-şi jeltoqsannıñ tüni ortasında qazaqtıñ kempir-şaldarınşa qolına araq qwyğan ryumka wstap «sol üşin alıp qoyayıq» dep balaları men nemerelerin qwttıqtap twrudan ötken masqara joq. Olar bwl Jaña Jıldı Naurız siyaqtı dürkiretip toylamaydı. Tipti, köpşiligi atap ta ötpeydi. Onıñ esesine Naurız kezinde bükil respublika nağız wlı merekeniñ sän-saltanatına bölenedi. Onı aytıp ta, surettep te tügel jetkizip beru mümkin emes. Prezidentteri wzınnan-şwbaq orısşa qwttıqtau aytpaydı.
Al Qazaqstanda şe? Ötken jılı Almatı köşelerinen «Wlıstıñ wlı küni qwttı bolsın!», «Naurız qwttı bolsın!» nemese tağı basqaşa jazılğan wran izdep tabanımızdan tausıldıq. Birsıpıra audan äkimşilikteriniñ (äkimdik emes!) ğimaratında sonday jazu bar degendi estidik. Ras, keybir aşıq alañqaylarda Naurız bastalğasın barıp birneşe kiiz üy tigilip, janında palau, kapron stakanmen şay, koka-kola satılıp jatadı. Birneşe änşi şığıp, ärqaysısı bir-eki än aytıp «tayıp twradı». Al men naurızdıñ 21-22-şi jwldızında köşege şığıp qazaqtar üş ay hristian meyramın sosın qasietti Naurızdı qalay toylaytının salıstırıp, işim uday aşıp üyge kelemin de:
Alladan namıs tiledim,
Wyıqtasa wltım küressiz,
Bireuler soğan küledi
Mırzan-Qayğı dep bwl essiz,- dep mwñayamın. Biraq tez wmıtıp ketemin. Öytkeni, qazaqpın ğoy! Keşiriñiz, qazaq hristian Jaña Jılın bir jılda üş märte toylamaydı dep dau aytarsız. Senbeseñiz, Qazaqstandağı keybir telearnalardı qaraşanıñ 14-15-nen aqpannıñ ortasına şeyin baqılap köriñiz.

Mırzan KENJEBAY

Abai.kz

16 pikir