Senbi, 20 Säuir 2019
El işi... 1834 14 pikir 19 Naurız, 2019 sağat 16:00

Äli qwrılmağan partiya halıqtıñ 10 payız dauısınan dämeli

Oljas aqsaqal partiya qwrğalı jatır. Anau-mınau emes, sayasi partiya. Partiyanıñ atauı – «Jasıl älem». Ekologiyalıq problemalardı köteretin partiya. Bwl turalı «Forbes.kz» jazıp habarladı. Bügin sol turalı jazamız.

Juırda «Baytaq – Bolaşaq» ekologiyalıq birlestigi Almatıda jiın ötkizbek körinedi. Söytip, sol jiında su jaña partiyanıñ qwrılatını habarlanbaq bolğan. Wyımdastıru komiteti men onıñ müşeleri de sol jiında aytılmaq edi.

Partiya qwru ideyasınıñ avtorı aqın – Oljas Süleymenov. Äli qwrılmağan partiyanıñ jarğısı men aldağı jwmıstarınıñ strategiyası da dayın körinedi. Alayda 18-naurızğa belgilengen jiın turalı twşımdı aqparat taba almadıq. Jiınnıñ ötken, ötpegendigi tağı belgisiz. Partiya qwrıladı degen aqparat tağı joq.

Sodan biz aqparattıñ anıq-qanığın bilmek üşin belgili ekolog Azamathan Ämirtayğa habarlastıq. Partiya qwrıla ma, joq pa, täptiştep swrap bildik.

Azamathan Ämirtay, «Baytaq – Bolaşaq» ekobirlestiginiñ jetekşisi:

- Keşegi jiındı biz säuirge qaldırdıq. Säuir ayında negizgi forum ötedi. Osı jolı aymaqtardan adamdar kelui kerek edi. Tolıq kelmey qaldı. Ol jerde protokol tüzilip, ädilet basqarmasına ötkizilui kerek qoy. Soğan baylanıstı, biz keşegi jiındı keyinge şegerdik. Onıñ üstine qazir meyramdar bastalıp ketti.

Partiyanı qwru – jalpı ekologtardıñ ideyası. Ekologiya salasında eñ bedeldi kisilerdiñ biri – Oljas Omarwlı. Osı uaqıtqa deyin ekologiyalıq problemalar turalı ülken minberlerde aytıp jür. Özi aqın. Sondıqtan, ol kisiniñ bedeli, ol kisiniñ ekologiyağa siñirgen eñbegin eskersek, ol kisi de bastama köterdi dep ayta alamız.

Partiyanıñ qwrıluına qatıstı  ärtürli pikirler aytıladı. Ayta bersin.  Bizdiñ negizgi maqsatımız – Qazaqstannıñ ekologiyalıq problemaların şeşu. 

Öziñiz bilesiz, keşegi anau Jayıqtağı balıqtardıñ qırıluı bar, qalalardağı auanıñ lastanuı bar, tamaq önimderiniñ tabiği emestigi bar, januarlar äleminiñ apatqa wşırauı bar, ayta bersiñ mısal köp... Biz osılarmen aynalısamız.

Mısalı, qazir soltüstik oblıstarda qasqır joğalıp ketti. Bwl problema ma - problema. Ayta berseñ köp. Sondıqtan, negizgi aynalısatın kontenimiz – ekologiyalıq problemalar.

Ärine, partiya bolğan soñ, Parlamentke, Mäslihatqa baruımız kerek. Mäslihatqa saylauğa qatısuımız kerek. Qazir ol jaqqa partiyalıq jüyemen ğana baruğa boladı. Al bizdiñ Qazaqstanğa ekologiyalıq mäselelerde lobbi bolatın partiya  kerek. Onsız ekologiyanı qalay qorğaysıñ?! Odan basqa jol da joq. Parlamentte ekologiyalıq mäselelerdiñ lobbiin küşeytu kerek. 

Sol bolatın saylauda biz, ekologtar keminde 10 payız dauıs jinaymız dep oylaymız.

Ärine, partiyanı tirkeu üşin 40 mıñ qol kerek. Şındap kelsek, onı jinay salu tükke twrmaydı. Bizde «Semey-Nevada» qozğalısı bar, bizde ekologiyalıq alyans bar, bizde barlıq jerlerde filialdar bar, bizde infraqwrılım bar. Sondıqtan ol 40-50 mıñ qoldı jinau bizge qiındıq tudırmaydı.

Bwl jerde eñ bastısı tirkeuden ötu kerek. Tirkelmegen partiya bolmaydı. Bireuler jür ğoy «tirkelmegen partiya» dep alaulatıp-jalaulatıp. Tirkelmedi me, demek ol partiya emes. Ol – qoğamdıq wyım. Bizge zañdı jwmıs jasau üşin tirkelu kerek. Sol kezde biz saylauğa, tağı basqağa qatısa alamız.

Feysbukte jalau wstap şığa kelgenderdi söz etudiñ özi artıq.

Bwl jerde ğoy, Nwrgeldi bauırım, zañ bar. Zañnamanı alsañız, sayasi partiya türleri degen bar. Sonda partiya qwrudıñ barlıq etaptarı jazılğan. Onda naqtı talaptar bar. Sonı orındau kerek. Birinşiden, aymaqtarda bastama kötergen wyımdar men toptar boluı kerek. Odan keyin wyımdastıru komiteti qwrıluı kerek. Ol komitettiñ barlıq qwjattarı, protokoldar ädilet basqarmasına ötkizilui kerek. Olar ärbir adamdı tekseredi. Onda da talaptar bar. Basqa partiyağa müşe bolmauı kerek, jası 18-den asuı kerek, t.b. Osınıñ barlığınan ötkennen keyin 40 mıñ qol jinau üşin 2 ay uaqıt beredi. Äri qaray s'ez ötuki kerek. Är aymaqta jiındar ötui kerek. Ol ülken jwmıs. Al endi feysbukke şığıp söyley bergennen partiya qwrılmaydı. Ol piar ğana.

Şınında jwmıs jasauıñ kerek. Eger şındap jwmıs istemeseñ, onda müldem isteme.

Bizde qazir 1000 adamnıñ tizimi bar. Bwlar delegattar. Biz onıñ barlığın jasap qoydıq.

Men sizge ekolog retinde aytayın, Bayqoñırdıñ ekologiyalıq probleması – ol eñ bastı problema emes. Odan da ülken problemalar jetip jatır. Almatı qalasınıñ auasın alıp qarañız. Aua joq qoy. Almatıdağı ärbir ekinşi bala allergiyalıq aurumen tuılıp jatır. Mısalı Aqtaudıñ tap qasında 500 mln tonnalıq himiyalıq qaldıq tögiletin qoyma bar. Ol keñes odağı kezinen beri twr. Älemdegi eñ ülken qaldıq qoyması. Kezinde japondar  swrağan. Osınday problemalarmen aynalısu kerek.

Bir ğana Bayqoñır ayta bermeuimiz kerek. Bayqoñır 1 jıldıñ işinde jabıladı. Qazirdiñ özinde ol jerden ketip jatır. Adamdardıñ oyın sol jaqqa bağıttau üşin ädeyi manipulyaciya jasaydı. Siz qay jerde twrıp jatsız, sol jerdiñ ekologiyalıq problemaların alıp qarañız. Onıñ zardabın siz, sizdiñ bala-şağañız körip otır. Bwl öte ülken mäsele.  Aydaladağını nege ayta beremiz...

Ärine, geptildi aytu kerek.  Ol radiociyalıq mäsele. Ol ülken mäsele. Auızben söylep qoya salmau kerek. Jwmıs jasau kerek. Aymaqtaremn jwmıs jasau kerek. Tirkeuden ötkize me, joq pa ol da mäsele. Köre jatarmız...

Osıdan bir ay bwrın, men Mels ağağa barıp, osınday partiya qwrayıq dep jatqanımızdı ayttım. Bizben birge boluğa şaqırdım. 1 aptadan soñ, özi baspasöz jiının ötkizip, partiya qwratının mälimdedi. Ertesinde habarlasıp, aytıp jatır. «Jaqsı bolğan eken, ağa» dedim. Bärimiz ekologpız ğoy. Barlığımız jwmıs jasay bereyik. Ol kisi 25 jıl boyı aytıp kele jatır ğoy. Äli qwrğan joq. Eñbek etu kerek.  Bizde telefonmen pikir aytıp, ekspert bolıp otırğan adamdar jetedi.

Taqırıpqa twzdıq.

Bile jüriñiz. Qazirgi uaqta bizdiñ elde 6 sayasi partiya zañdı tirkeuden ötken. Olar – Nwr Otan HDP, Aq jol HDP, Birlik partiyası, Auıl partiyası, QHKP, JSDP.

Qazirgi uaqta Parlament Mäjilisiniñ altınşı şaqırılımı jwmıs jasauda. Aldıñğı saylau 2016 jılı ötken edi. Nätijesinde Mäjiliske 3 partiya «dopusk» aldı. Al bizdegi kesip-pişilgen meje – 7 payız.

Biliktegi dominattı partiya sanalatın Nwr Otan sol saylauda 84 payız dauıs aldı. Al Aq jol men QHKP ärqaysısı 7 payızdan bölisti.

Jalpı «Jasıl älem» soñğı jıldarı qwrılayın dep jatqan alğaşqı partiya emes. Osığan deyin de partiya qwruğa talpınıs jasağan azamattar boldı. Endi solardıñ birazın eske tüsirip köreyik. Soñğı 5 jıldı alayıqşı...

2015 jıl. «Birlesken köp wlttı «Ädilet» partiyası» (Spravedlivost'). Qwruşılardıñ biri – Olesya Halabuzar'. Tirkelgen joq. Tipti qwrılğan da joq.

2015 jıl. «Jasıldar» partiyası. Qwruşı – Mels Eleusizov. Partiya qwrılğan joq.

2015 jıl. Qazaqstannıñ agrarlıq partiyası. Qazaqstannıñ fermerler odağı osınday bastama kötergen edi. Bwl bastama da ayaqsız qaldı.

2018 jıl. «Jaña Qazaqstan qozğalısı». Qwruşılar – Ämirjan Qosanov, Aydos Sarım, Rasul Jwmalı, Serikjan Mambetalin, Ermwrat Bapi, Dos Köşim. Qazirgi uaqta tirkelu processi jalğasuda.

2018 jıl. «Alaş» partiyası. Sırım Äbdirahmanov degen belsendi azamat osınday ataumen partiya qwrmaqqa bekindi. Bwl jolı da jaña partiya qwrılğan joq.

2019 jıl. «Naşe pravo» partiyası. Qwruşı – Sanavar Zakirova. Tirkelmegen partiyanıñ ötpey qalğan qwrıltayı turalı da aqparat tarağan edi.

2019 jıl. Baqıtjan Köpbaevtıñ «Internacionalister» partiyası. Belgili bloger Baqıtjan Köpbaev degen adamnıñ da partiya qwrmaq oyı turalı aytıldı.

2019 jıl. «Jasıldar» partiyası. 68 jastağı Mels Eleusizov bwrın qwra almağan partiyasın qayta qwru turalı mälimdedi.

Jalpı Qazaqstanınñ qazirgi sayasi ömirinde partiya qwru mümkin be?

Qazirgi uaqta 6 sayasi partiya resmi tirkelgenin joğarıda ayttıq. Sol sekildi 11 partiyanıñ jwmısın toqtatqan.

Olar – Qazaqstannıñ agrarlıq partiyası, Qazaqstannıñ kommunistik partiyası, Ädilet partiyası, Qazaqstannıñ azamattıq partiyası, Qazaqstannıñ halıq kongressi partiyası, Patriottar partiyası, Respublikalıq-halıqtıq partiya, Asar partiyası, Respublikalıq partiya, Socialister partiyası men Ruhaniyat partiyası.

Bwğan qosa – Hizb-ut-tahir-äl-Islami partiyası men Alğa partiyasına Qazaqstanda zañ jüzinde tıyım salınğan.

Tüyin. Joğarıdağı aqparattardı kördiñiz. Eldegi sayasi ahual osınday. Jıl sayın eki-üş belsendi top şığıp, partiya qwrmaq bolğanımen, olardıñ eşbiri äli zañdı tirkelmegen.

Tirkelgen - altı-au. Olardıñ üşeui parlamentte. Al qalğan üşeui saylau nauqanı bastalğanda ğana tirilip tirşilik etken tür jasağanımen, qalğan uaqıtta qalıñ wyqıda.

Oljas Süleymenov aqsaqal da aynalasına ekologtardı jinap, jaña partiya qwrmaq körinedi.

Nwrgeldi Äbdiğaniwlı

Abai.kz

14 pikir