Jeksenbi, 16 Mausım 2019
Bilgenge marjan 6751 3 pikir 2 Mamır, 2019 sağat 09:00

Nomofobiya häm wyalı telefonnıñ ğasırlıq tarihı

Otbasıñızben şüyirkelesip, şer tarqatısıp äñgime aytatın kezder kelmeske ketti. Uaqıtımızdı da, jüyke jüyemizdi de wrlaytın elektrondı qwrılğılardıñ payda boluı, ömir ağısın özgertti. Sanamızğa biligin jaqsılap jürgizetin wlıq patşa “telefon” şırmauındamız. Smartfonğa jabısıp alıp, künimizdi beyne bir sätti ötkizgendey küy keşemiz. As işsek de telefon, därethanağa barsaq ta telefon. Ol tipten, büginginiñ senimdi serigine aynaldı.

2013 jılı BWW-nıñ jariyalanğan bayandamasına säykes, wyalı telefondı qoldanuşılardıñ sanı därethanası bar adamdarğa qarağanda köbirek eken. Jeti milliard adamnıñ altı milliardı wyalı telefon wstaydı, tek 4,5 milliard adam ğana sanitarlıq-gigienalıq jağdayda ömir süredi. Japoniyada telefondardıñ 90 payızı su ötpeytin korpusımen şığadı, sebebi japon jastarı juınu bölmesine kirerde de wyalı telefonın tastamaydı.

Älemdi jaulağan indet, Qazaqstandı aynalıp ötsin be? "Telefon quatı öşedi-au" degende küygelektenip, jan wşıra quattağış izdeu sizge de tän is-äreket pe? Qajettilikti tüsingen alpauıt kompaniyalar arağa wzaq uaqıt salmay “Power bank” atı qwtqaruşını oylap taptı. Qazir ol sömkede jürui tiis 5 zattıñ qatarına kiredi. "Power bank" pen quattağış — fanatqa aynalğandardıñ  tınısı tarılıp, aua jetpegende  kömekke keletin jedel järdem ispettes. "Wyalı telefondı joğaltıp alamın" dep nemese "baylanıstan üzilemin" dep qorqu nomofobiya dep ataladı. Bwl termin 2010 jılı qoldanuşılardıñ wyalı baylanısqa degen ädetterine arnalğan zertteude payda boldı. Saualnamağa qatısqandardıñ jartısına juığı wyalı telefonın joğaltsa, quatı bite bastasa nemese balansta qarajat joq bolsa, tipti bolmasa baylanısqa şıqpay twrsa uayımdaytının moyındağan.

Büginde 24 sağat, 365 kün bağası artıp, dizaynı men modeli özgerse de wyalı telefonğa degen swranıs artpasa kemimey otır.

Bäri qalay bastaldı? 1875 jıldıñ 2 mausımında Boston universitetiniñ Şeşendik öner mektebiniñ professorı Grehem Bell eñ alğaş ret baylanıstıruşı sımdardıñ kömegimen öz kömekşisiniñ dausın estidi. Önertapqış şotlandtıqtıñ bwl jañalığı tarih betinde telefon degen atpen qaldı. Bir qızığı, önertapqıştıñ esimi ağılşın tilinen audarğanda, «qoñırau» degen mağına beredi.

Arada bir ğasırğa juıq uaqıt ötkende eñ alğaşqı wyalı telefondar payda boldı. Illinoys tehnologiyalıq institutınıñ tülegi Martin Kuperdiñ önertapqıştıq bwl jañalığın qazir älem halqınıñ jartısına juığı kündelikti qoldanıp otır. Wyalı telefonmen jasalğan alğaşqı nağız baylanıstıñ tarihı 1973 jıldıñ 3 säuirinen bastaladı. Wyalı baylanıs kompaniyasınıñ qızmetkeri Martin Kuperdiñ zertteuler böliminiñ basşısı Bell Labzğa N'yu-York köşelerinde seruendep jürip soqqan qoñırauı wyalı telefonmen alğaşqı baylanıs ornatu sanaladı. Kuperdiñ özi taratqıştan signal jiberu hattamasınıñ negizgi qwrastıruşısı edi. Al ol qoldanğan telefonnıñ salmağı, yağni eñ alğaşqı wyalı telefon 1,15 kilogramm tartatın.

1973-2019. Arada 46 jıl ötken eken. Progresstiñ bayqalatını haq. Baylanıstıruşı köpir, köptegen jastıñ otau qwruına sebepker bolğan sım tetik ekenin de esten şığarmaymız. Desek te, şekten tıs paydalanu paydalılıq koefficentin joyadı. Endigi 46 jılda ne bolmaq? Ot janarı söngen, ayfon 25-ti qwşaqtağan wrpağımızdıñ ğana qalmasına kim kepil?

Sayana Seyitqoja

Abai.kz

3 pikir