Särsenbi, 21 Tamız 2019
Ädebiet 3070 11 pikir 30 Mamır, 2019 sağat 13:16

Slujak (äñgime)

Qırımbek Köşerbaevqa

 

Ümbeke?!

– ?

– Äu, Ümbeke?!

Bilte şamnıñ sığırayğan jarığımen tañğı orazasın aşqan beti sol edi Ümbettiñ. Aynalası qamıstan qorşalğan qora jaqtan bireulerdiñ «Ümbekelep» üzdikken dausı estildi.

– Bwl kim eken tañsäriden tağatsızdanğan?! Mana Aqmaylaq ürip edi. Sen de qwyrığıñdı kötermediñ, – dep äyeli Twrsın jılanday jiırıla qaldı.

– Jä, kim bolsa da sır berme. Wyat bolar. Eşkim esik aşpastay qu molada otırğan joqpız ğoy. Tipti wrı-qarı bolsa da qay jiğanıñdı jaypar deysiñ, – dep Ümbet äldene jaqsılıqtı sezgendey jaybaraqat otıra berdi. Sol-aq eken tasqarañğı auız üyge wzındı-qısqalı ekeu sau etip kirip keldi.

– Ümbeke?! Äu, Ümbeke?! Qaydasıñ? – dedi bireui emeşegi üzilip.

– Mine, mine, men mwndamın, – dedi Ümbet te jardı
jağalap, sipalağan qonaqtardan qısılıp. – Sırttan kirgende qarañğı bolğanmen, senderdi körip twrmın.

– Oypırmay, soqırteke oynağan baladay boldıq qoy. Assalamağaleyküm, Ümbeke?

– Uağaleykümassalam!

Qatqan qazıqtay qaqşiıp qarsı aldında twrğan ekeui Ümbetke qwlaştay qoldarın qatar sozıp, jan-tänderi qalmay amandastı.

– Bw qaysıñ? Öñderiñdi şıramıtqanmen, tanımay twrmın. Qane, joğarı şığıñdar, – dedi Ümbet qazaqı salt-dästürmen.

– Jiembet ağay ğoy, auıl äkimi. Al men Tastay qarttıñ kenje balasımın. Äkimniñ kömekşisi, – dep sumañ etti boyı täştigeni.

– İ, jön eken. Qane, törletiñder.

Kökten tüskendey oyda-joqta kep qalğan ekeudi Ümbet törgi bölmege qaray alıp jürdi.

– Jeñeşe, bizge tösekşeniñ qajeti joq. Azaptanbañız. Biz köp otırmaymız. Asığıspız. Tek bir bäjnıy şaruamen keldik, – dedi Jiembet bayağı ädetimen qoyırtpaqtay söylep. – Sizderge ülken habar alıp...

– O, ne habar? Jayşılıq pa bayğws?! Zäremdi wşırmay ne bolsa da tezirek ayt. Ötim jarılıp ketpes! – dep Twrsın dız etti.

Eki közi törtbwrıştanğan Ümbette ün joq. Tizesin bügip otıra qaldı.

– Üm...be..ke...– dedi Jiembet bayau ändetip qana.– Üm...beke... sizge sonau alıstan märtebeli bir meyman kele jatır!

– ?

– Qoy, bayğws? Ol kim tağı?! İşer asqa jarımay otırğanda! Müyizi sınıq eşki men qotır qoydan basqa soyatın mal da qalmadı. Endi olarğa nemdi beremin? – dep Twrsın bezildey ketti.

– Tüu, jeñeşe-ay! Äueli sabır saqtap, sözge qwlaq türseñizşi, – dep Jiembet wrtın tompayttı.

– Menen ne sabırın swrap twrsıñ. Aytarıñdı ayt jwmbaqtamay. Bäse, biz bayğwsqa neğıp köziñ tüsti desem. Qonağıñnıñ osal bolmağanı-au şaması?! Küninde osı Ümbetten sovhozdıñ  qirağan träktirin qızğanıp, tartıp tınıp eñ. Soğan bwl da qorsınıp, keñseni köruden qaldı. Anau twrğan auılğa barıp qaytuğa da betinen basadı. Esektey jegip-jegip, qısqartıp tastağan senderde tük ädildik joq!

– Ökpeñiz orındı, jeñeşe. Dwrıs aytasız. Bizden bir qatelik ketti endi. Sol ayıbımızdı büginnen bastap juamız, – dep Jiembet ağınan jarıldı.

Osımen sözdi doğar degendey Ümbet te äyeline qarap, qabağın şıttı.

– Jiembet ağanı jerge qaratpañız. Ol sizderden süyinşi swray keldi, – dedi işinen tınğan kömekşisi tili tıqıldap.

– Ne süyinşi? Manadan süyinşiñe köşseñşi, – dep Twrsın da qwlağın türe qaldı.

– Süyinşi! Süyinşi, Ümbeke!

Jiembet jerden jeti qoyan tapqanday basın şalt köterdi.

– Süyinşi! Sizdi  izdep äkim, äkim kele jatır, Ümbeke!

– A? Ne deysiñ? Qaydağı äkim aytıp otırğanıñ? Bizdiñ äkim sen emessiñ be? – dedi Ümbet tükke tüsinbey.

– Meni qoyşı. Sonau oblıs ortalığınan ülken kisi
kele jatır!

– Mässağan, ülken kisiñ kim ol? Bastıqtardıñ ülkeni, kişisi bola ma?

– Nege bolmasın, boladı!

– Bizge bäriñ birdey bolğan soñ qaydan bileyik.

– Şeneunikterdi şatıstırmañız, Ümbeke. Sizge anau-mınau emes, bildey oblıs basşısı kele jatır!

– Oblıs äkimi me?

– Iä, o..o.. oblıs äkimi kele jatır! Kädimgi Qanatbek Quanwlı!

– Ne deydi, ne deydi bayğws?!

Tosın jañalıqtı Jiembet äri qaray jalğap äketti.

– Ümbeke, mına biz bilmey jürsek, oblıs basşısı sizdiñ slujagıñız eken ğoy. Sizben ärmiyadä birge slujit etipti. Bayağıda aytsañız qaytedi jasırmay. Mana tañğı törtte İzimbek Säuiroviç zbondap, ayağımızdan tik twrğızdı. Solay da, solay... İssaparmen ülken bastıq bizdiñ jaqqa kelgeli jatır. «Bayağı da ärmiyadä ordalıq Ümbet degen jigitpen dämdes bolıp edim. Eger aman-sau bolsa sol slujagıma jolşıbay soğıp, körisip şığamın», – dedi. Al endi abırjımay  iske kirisiñder, – dep audan äkimi bizge tapsırmanı üyip-tökti. Bastıqtıñ bwyrığın estigen boyda atqa qondıq. Qazirden bastap iske kirisuimiz kerek. Şarua şaş-etek-
ten, – dep  Jiembet şabaq balıqtay maylı alaqanın ısqılap-ısqılap jiberdi.

Manadan tilin tıqqılağan Twrsında es joq. Ötirigi me, älde şını ma degendey Jiembetke jwtına qarap qalğan. Ümbet bolsa eki oqtı küyde. Sener-senbesin bilmeydi. Qaydağı ärmiä, qaydağı slujäk, qaydağı äkim ekenin esine tüsirmek tügil, öz atın özi wmıtıp qalğanday.

– Ümbeke, sizge ne boldı? Qanekeñniñ bizdiñ oblısqa äkim bolğanın estigen joqsız ba? Tizgindi wstağanına az uaqıt bolsa da, atı auızğa erte ilikti. Kelgen boyda qıruar şaruanı japırdı. Qauırt jwmısına qaramastan sizdi de köruge asıq. Nağız azamat dep, mine, sonı ayt, nağız azamat! – dep Jiembet maqtauın asırdı.

– İ, biluin bilem ğoy, äkimniñ auısqanın. Biraq däl mına menimen ärmiädä slujäk bolğanına kümändanıp otırğanım. Ol qayda, mına men qayda?! Ekeumizdiñ aramız jer men köktey emes pe? – dep Ümbet äldeneden qısılıp-qımsınğanday arıq moynın işine tartıp, mıqşiya tüsti.

– Siz şatıssañız da, Qanekeñ şatıspas, Ümbeke. Pämiti mıqtı bop twr ğoy ol kisiniñ. Bilimi de küşti körinedi. Bälenbay til biledi deydi qasında jürgen jigitter. Özin qırağı, alğır, jwmısker dep estidik.

– Eptiligi bolmasa ekiniñ biri el basqara ma, şıraqta-
rım-au. Degenmen, wyqılı-oyau jürip şala estigen şığarsıñdar. Bizdi bosqa äurege sap daurıqtırmay, anığın swrap bilşi audannan! – dep Twrsın qaytadan «tirildi». – Jwrtqa boşqa külkige qalmayıq. Dosıñ da qasqırdıñ terisin jamılğan mına zamanda öz basım eki iığımnan basqağa senbeymin. Meñireu dalada melşiip otırğan mına bizdi sämölötpen wşıp-qonıp jürgen äkimder qaytsin?! Tipten aqılğa sıymaydı! Ümbet ärmiyadän kelgende qıldırıqtay qız edim. Qazir qara qatın boldım. Sodan beri qay zaman?!..

– Aypırmay, jeñeşe-ay, ne aytsam da ilanbadıñız-au. Mağan senbeseñiz osı qazir İzimbek Säuiroviçpen qayta söyleseyin, – dep janı közine köringen Jiembet şalbarınıñ ışqırınan tışqanday qara telefondı suırıp aldı.

Äñgimeniñ jay-japsarın endi wqqan Twrsın rayınan qayttı. «Alla, dünie-ay! Jüytkip jıldar ötse de meni wmıtpağan Qanekem-ay! Kökte jürse de közi jerge tüsken
netken jan edi. Ol äkim emes, Äulie ğoy, Äulie!» – dep
köñili şalqıp-tasığan Ümbet te quanıştan janarına ıstıq jas aldı.

– Äulie adam bolğan soñ da seni izdep kele jatqan şı-
ğar. Äytpese, auzın qwr şöppen sürtken bizdi qaytsin?
Slujäk tügili, osı küni sürinseñ ağayınıñ da qayırılmaydı. Qap, oybay-ay, qıstaqtan-qıstaqqa köşip-qonıp jürgende älgi eski älbömniñ de qayda qalğanın bilmeymin. Eñ bolmasa jigit küngi türinen tanır ma ediñ? Qap! – dep Twrsın siñiri şıqqan arıq sanın bir soqtı.

– Osı üyde sarğayğan suretten basqa köp närse joq edi ğoy. İzdep körseñşi. Mümkin tabılıp qalar. Qanatbek deysiñder me, ä, Qanatbek. Qan...a.t..bek...

Arada süt pisirim uaqıt ötkende barıp Ümbet wzaq oydan oyandı.

– Taptım! Eger sol bolsa, taptım! Eki beti döñgelengen, qaratorı, orta boylı, eti tiri jigit kämänderimiz bolıp edi. Qazaqşağa da, orısşağa da ağıp twrğan pısıq edi. Maqal-dap-mäteldep söylegende pälkövnikterge de des bermeytin. Keşkisin bükil säldat sol jigittiñ auzına qarap otıruşı ek. Äñgimeni de kösiltip, mayın tamızıp, twzdığın qwyıp aytatın. Äl-qissa, dastandardı jatqa soğatın. Eşkimdi jatırqamay, qasına üyirip alatın. Bos uaqıtında kitaptan da bas almaytın. Köbine keşkisin dombıramen än salatın. Qoñır dausı da tım jaqsı edi. Orıs demeydi, wyğır demeydi, özbekpen de, türikpen de til tabısa ketetin. Ineniñ közinen ötken pısıq edi. Äy, meniñşe sol, sol jigit! Odan basqa ärmiyadä aramızda janıp twrğan slujäk joq edi.

Janar otı jıltırağan Ümbet tım alıstap ketken
ottay ıstıq on segiz ben jiırma jasın emis-emis esine ala tüsti...

 

*  *  *

 

– Jigitter, qane, tezdetiñder! Batıldau qimıldayıq!

– Jäke, mına sımdı endi qayda tartamız?

– Üyge jarıq kirdi me?

– Ärine. Auladan bastap anau şetki qorağa deyin jarqıratıp qoydıq.

– Mälädes!

– Jäke, tüs aua eki «KamAZ» şiırşıq tas keletin boldı. Onı qayda töseymiz?

– Jazğı saraydan bastap, üyge deyin jayıp tastañdar! Bizdiñ Ümbekeñ qorağa da asfal't jolmen barsın bwdan bılay baptanıp!

– Äy, bärekeldi! Bärimizden Ümbet ozdı-au! Äkimmen birge meniñ de slujit etpeuimdi qaraşı. Osı auıldan ärmiyağa Ümbetpen birge attanıp edim. Poyızben basqa qalağa alıp ketti meni. Äytpese, – dep Amantay ötken künge ökingendey sıñay tanıttı.

– Qane, bos sözdi doğarayıq. Basqa da tapsırmalar ne bop jatır? – dep Jiembet kömekşisine qaradı.

– Äkeledi. Bärin bügin äkeledi. Jaña bir äzirde habarlastım, – dep elip ete qaldı kömekşi jigit.

Änşeyinde wşqan qwstan basqa tiri jan körinbeytin mınau japandağı jalğız üyge auıl-aymaq taylı-tayağımen tügel köşip kelgendey. Qwmırsqaday qıbırlap, jıbırlap, jantalasıp Ümbettiñ bar şaruasın istep jatqan bir jan. Bayağıdan jöndeu körmey irip-şirip, azıp-tozğan üydiñ wsqınınan ürkip, ilkide Jiembet biesauım uaqıttıñ işinde Ümbetti köşirip äketpek boldı. Onı estip Ümbet er-toqımın alıp tuladı. Twrsın bolsa siriñkedey twtana ketti. «Kökten Qwday jetip kelse de, qwttı qonısımdı attap eşqayğa ketpeymin. Osı bosağada toqpaqtay üş wldı doğdırsız özim tuıp, kindigin özim kestim. Barımen bazar, joqtı qaydan qazar», – dedi nığızdap.

– Degeniñe qwldıq, jeñeşe. Eşkimdi azapqa salmay, salulı twrğan su jaña üydiñ qızıl jibin äkimderge qiğızıp, «Ümbekeñe slujägi tört bölmeli üydiñ kiltin beripti» degizgim kelip edi. Sizge bir üy bayağıdan tiesili bolatın,– dep Jiembet jalpılday jöneldi.

Qwbılmalı auıl äkimine qwlaq aspay-aq, «qalauın tapsa qar janadı» degendi is-qimıldarımen däleldegen jwmısşılar şaruanı döñgelentip tastadı. Erterekte qara sımalamen qaptalğan üydiñ töbesine kün nwrımen şağılısqan aq şatırdı twrğızıp ta tastadı. Şarbağınıñ aynalasın qızıl topıraqtan arılttı. Tauıq qoranıñ ornın qırıp jiberip, qızıl tastan örilgen keremet monşa salıp berdi. Maldıñ japası men saz balşıqtan qosıp sılanğan üydiñ tört qabırğasın äp-sätte joq qılğan saydıñ tasınday jigitter kirpiş tastan qaytadan ördi. Ümbettiñ eski qonısı közben körseñ senbestey, tilmen jetkize almastay ädemi türge enip, jañarıp şığa keldi. Üydiñ işin de, sırtın da aynaday jarqırattı. Qas-qağım sätte sırı wşqan ıdıs-ayaqtan bastap, tışqan tesip, müjilgen sandıq ta, qisıq şkaf ta, şiqıldağan kereuet te, ayağı aqsaq üstel de endi kelmeske ketti. Baybalam salğan Twrsınnıñ da salaqwlaş güldi kilemdi körgende közi ottay jaynadı. Qaytsin-ay endi? Han sarayınday öz üyinen özi ürikken Ümbet te ökpesin sırtqa şığarıp, küñkildedi. «Bir şegesin de jwlmañdar degenim qayda?! Qanekeñ meniñ dünie-mülkimdi tügendeuge kele jatpağan şığar. Oğan dünie tañsıq deymisiñder» – dep keyidi.

– Ümbeke-au, Qwdekeñ berse jeldetkişten de beredi degen osı, mine. Körmeysiñ be, jırtıq üydiñ de Qwdayı barına köziñ jetip twrğanın. Bosqa nalıp qaytesiñ. Sovhoz tarağanda seni it jemge aldımen tastap edi kök böldözirdiñ şirigen boltına deyin tügendep. Kördiñ be endi ayıptarın juıp-şayıp, aldıñda qwrday jorğalauın bwlardıñ. Slujägıñ aman bolsa, bwlar seni aq kiizge köteredi äli. Dıbısıñdı şığarmay, bwyırğan nesibeñdi alıp qal, – dep bayağı klastası Amantay aq nietin bildirip bäyek.

– Degenmen jwrttan wyat qoy. Qoñır tirligimniñ qayı-
rın körsem de jarar. Osı jaqsılıqtı bayağıda jasasa
qayda qalıptı. Bireu qoldarın qağıp pa. Eger Qanekeñ slujägim bolmağanda  bw  dünieniñ ırızdığınan qwr qala-
dı ekenmin, – dep Ümbet ieginiñ astınan küñkildedi. Bärinen qısılatını erteñ sıylı qonağı kelgende öziniñ qoyan jürektigin şäu tartqan jüzinen añğartıp qoyatın tärizdi. Osı qılığın bayqağan Jiembet te buı bwrqırağan ıstıq monşağa kirgizip, saqal-mwrtın qırğızıp, şaşın jwqartıp, äyeli ekeuin mwzday kiindirip qoydı. Köñili de jaylanıp:

– Jaraysıñdar, jigitter! «Ala qoydı böle qırıqqan
jünge jarımaydı» degen, sözge qaldırmay, şaruanı jayğastırıp tastadıñdar. Ümbekeñniñ üyinde birinşi ret televizir söylep twr, toñazıtqış gürildep twr. Jeñeşem endi qwdıqqa ayran-sütin baylamaytın boldı. Äzirge mına gaz balonın jağa twrıñız. Tausılsa äkelip twramın. Audanğa kögildir otın kelgen boyda aldımen osı keñşarğa tartqızamın. Sonımen, mal soyıldı. Bas üytildi. Endi jemis-jidek kelse, dastarqannıñ da mäziri äzir, – dep auıl äkimi ädettegidey  qos alaqanın ısqıladı.

 

*   *   *

«Toydıñ bolğanınan boladısı qızıq» degen osı eken. Äne-mine degenşe, Ümbettiñ «slujagı» keletin kezde
tayaldı. Sol küni qoñır küzdiñ şapağatı aynalağa altınday arayın şaştı. Änşeyinde janarıñdı jasauratıp, berekeñdi bes tiın qılatın qızıl topıraq ta sap tıyıldı. Beseñeden biik qarağaylar bwtağına qızday näzik erkelegen qws bitkendi qondırıp, samal jelmen sızıltıp än sap twrdı. Äuelden körikti de körkem Qwm-Narın aynalağa erekşe nwr sıylay tüsti. Otız tisten şıqqan söz otız rulı elge tarap, alakeuim şaqtan at-arbasın qamşılap saydıñ tasasınan, qwmnıñ bökterinen ağayın-tuıs, jaqın-jwrağat töbelerin qıltitıp, asığıp-aptığıp kele bas-
tadı. Ümbettiñ taqtayday tegis tas töselgen aulasına tilderi salaqtağan öñkey qara it pen swr it tolıp ketkende Jiembettiñ wsqını bwzılıp, şäyit bolıp kete jazdadı. Kömekşi jigitke «dereu közderin qwrt!» dep jekidi.

– Şırağım, Jiembet, atam qazaq jaqsını körmekke degen. Auılğa bes jasar bala kelse, qaltırağan qariya da tältirektep kep sälem bermey me. Sırttay bolsa da äkimniñ türin körip qalayıq, – dep eti tiri bireui toqtattı qayta.

– Endeşe, jwmğan auızdarıñdı aşpañdar. Eşteñe swramañdar. Ol kisi üyge kiredi de şığadı, – dep auıl basşısı jinalğan jwrtqa şarbaqtıñ sırtınan qarap twruğa rwqsat etti. Özi qasına beşpetiniñ tösine eki-üş tüyir jıltır temir qadağan tört-bes şaldı alıp, oñ jağına Ümbetti äyelimen birge twrğızdı. Alıstan jıbırlay köringen kölik bitkenge közin süzgen Ümbettiñ degbiri qaştı. Qılğınıp, ıstıqtağan soñ moynındağı juan galstukti de şeşip tastadı. Erdiñ qwnın, nardıñ pwlın swramağanmen, Jiembet bastağan komandanı bidayıqtay quırıp, bälen jılğı ökpesiniñ kegin jaqsılap bir alğan Twrsında tap qazir ün joq. Sapta twrğan sarbazday sazarıp qalıptı.

Sonımen bergen sert te, aytqan uäde de orındaldı. Keşikpey türi de, äynegi de jıltır qara kölikter bäygeden oza şapqan säygüliktey zır etip aulanıñ aldına toqtay qaldı. Sol-aq eken, eşkimniñ jetip kelip qoşemet bildiruin kütpesten köliktiñ artqı esiginen orta boylı, tığız deneli, döñgelek jüzi jılı äri süykimdi jigit ağası şığa keldi. Qimılı şapşañ, jürisi şalt, köñili sergek jan eken. İle-şala «Assalamağaleyküm» dep qalt-qwlt etken qariyalarğa qos qolın sozıp, emen-jarqın köristi. Jan-jağınan enteley qarap twrğan köpşilikke de külimsirey amandastı. Sosın sol jaq şekesine ağı sirekteu qalıñ şaşın tolqındata qayırıp tastap, aynalağa nwrlana qarap,
köp..t...en körisuge asıqqan slujagın izdey bastadı. Osı sätte manadan imenşektenip, top arasına boyın tasalağan Ümbet te şıday almay, şiderinen bosağan asau atay alğa wmtıldı.

– Slujäk?! – dedi Qanatbek Quanwlı qıran qwstay keñ jayğan qwşağına jiırma bes jılday körisip, bilispegen eski dosın emin-erkin sıydırıp. – Slujäk! Slujägım meniñ! Öziñdi köretin kün bar eken-au...

Qaumalay qarağan el-jwrtta es joq. Añ-tañ. Körgen tüs deyin dese tüske, äl-qissağa, ertegi-dastanğa müldem wqsamaytın mına bir şınayı köriniske bäri iştey qayran! Ümbet te jerden jeti atası tirilip kelgendey öz qwlağına, sığırayğan eki közine sener emes.

Märe-säre bolıp amandıq-saulıq swrasqan soñ qadirli qonaqtar törge ozdı. Qazaqı ırımmen tizesin bügip, keñ dastarqannan bauırsaq auız tigen Qanatbek Quanwlı uaqıtınıñ tığız ekenin, osı oblıstıñ tizginin wstağalı audan jaqqa issaparmen kelip-ketkenin, biraq qanşa jol tüsse de slujägımen kezdesudiñ säti endi tüsip otırğanın aytıp, az-mwz şerin tarqattı. Sälden soñ qabırğağa süyeuli twrğan dombıranı qolına alıp: – Kieli mekenge kelip twrıp, Qwm-Narınğa tabanım tiip twrıp, kezinde qara nandı böle jegen slujägımdı körip twrıp bir küy tartıp bermesem bolmas dedi. Söytti de Qwrmanğazınıñ «Balbırauın» kümbirlete jöneldi.

– Äy, bärekeldi! Arda tuğan alaştıñ azamatı ekensiñ, şırağım. Sen kelgeli Jayıq öñiri özgerip, jağdayı äbden tüzeldi. Müyizi qarağayday mıqtı aqın-jazuşını da elge äkele bastadıñ. Mädeniettiñ märtebesin ösirip jatırsıñ. Eñbegiñ Alladan qaytıp, til-közden aman jür, aynalayın, – dep aqsaqaldar jağı qol jayıp batasın berdi.

– Rahmet. Sizderge de jaratqan iem jar bolsın. Al endi slujäk, qısılmay jağdayıñdı ayta otır. Jer ayağı keñigende qalağa qıdırıp keliñder. Bwdan bılay mına otırğan atalarıma, Ümbekeñe közderiñniñ qırın sala jüriñder, – dep Qañekeñ äzil-şının aralastıra söyledi.

– Ärine, Qaneke, ärine. Mına biz Ümbekeñniñ sizben ärmiäda birge slujit etkenin jaqında bildik. Estigen boyda tikeley öz qamqorlığıma aldım, – dep audan äkimi İzimbek Säuiroviç til alğış baladay basın şwlğıdı.

Tabaldırıqqa taman otırğan Jiembettiñ keudesinen şıbın janı mana wşıp ketkendey. Auzın buğan ögizdey
ün joq.

– Qanatbek Quanoviç, qızmet aytıñız. Biz osı barğa äzir. Joğımız jay jandarmız, – dep Twrsın ölimsirey til
qattı. Manadan dıbısı şıqpap edi. Qayta, oblıs basşısınıñ imanjüzdi jan ekenine közi jetip, tirile bastağanı. Ara-kidik basındağı susıldağan aq jibek oramalın wşınan tartıp-tartıp qoyadı.

– Meniñ atı-jönimdi tüstep qaytesiz. Sizderge qızmet sala kelgem joq. Ümbetti bir köru bayağıdan oyımda edi. Däm bwyırayın dese osı. Tirlik bolsa äli talay tildesermiz. Jüzdesermiz. Qarğa tamırlı halıqpız ğoy. Bizdi osı birligimizden ayırmasın, – dep sütpisirim uaqıttıñ işinde jwrttı ayranday wyıtqan Qanekeñ ketuge ıñğaylandı.

– Ätteñ, slujäk, – dedi sosın Ümbettiñ süyegi şodırayğan iığınan qapsıra-qapsıra qwşaqtap. – Öziñmen qwmğa aunap, qarağaydıñ tübinde jwpar auanı jwtıp jatar ma edim. Biraq uaqıt tapşı. Şaruañ oqsamay jatsa, habarlas. Mınada bäri jazılğan, – dep atı-jöni körsetilgen vizitkanı qolına wstattı.

Sälden soñ dıbıssız twtanğan jeñil kölikter Narınnıñ betegeden biik jusan dalasımen boy tasalap bara jattı...

 

*   *   *

– Aypırmay, Qanatbek degen osı eken ğoy. Jürseñ köre beresiñ degen, eldi auzına qaratqan äkimdi de kördik-au?!

– Özi aq söylep, adal kületin, jaqsımen joldas bola biletin azamat eken!

– Kisiligiñ aytsañşı. Äkimmin dep keudesin wrıp twrğan joq. Tüu Oraldan slujägın izdep keludiñ özi nege twradı?

– Arıstannıñ auzındağısın alatın nağız azamat eken! Er eken! Balday tätti tili qanday, özi qanday!

– Pay-pay şirkin, äkim bitkenniñ bäri Qanekeñdey bolsaşı?!

– Jaradıñ, Ümbeke! Irızdığıñ mol eken. Slujägıñ şınımen er eken!

Ümbetti ortağa alıp, aulanıñ işin basına kötergen bir adam.

– Anau-mınau emes, «Oblıs äkimi kele jatır!» degende janımızdı qoyarğa jer tappap ek. Bäri de körgen tüstey öte şıqtı, – dep Jiembet bastağan auıldıñ atqaminerleri bar, basqası bar ulap-şulap üyge kirdi.

– Qanekeñ auız tigen bas qayda, bas? Miın jep, közin alayıq. Bir közdi Ümbetke, bir közdi Jiembetke bereyik. Äkim tapsırıp ketti ğoy. Bwdan bılay Ümbetke ğana emes, bärimizge köz bolıp jürsin, – dep qağıttı qu şaldıñ bireui.

– Qane, mına tösenişke nemeremdi aunatıp-aunatıp alayınşı. Jaqsı adamnıñ otırğan ornı säbiime jwğıstı bolsın. Qanatbek ağasınday öskende aqıldı azamat bolsın, äkim bolsa halqına jaqın bolsın, – dep körşi kempir qwrdas şalın törden ısırdı. Sol boyda jas kelinder de äjeydiñ ırımın säbilerine jasap, märe-säre bolıstı.

Ne kerek äyteuir, oyda-joqta slujägı kelip-ketkeli Ümbettiñ üyinde otız kün oyın, qırıq kün toy boldı. Qazan-qazan et asıp, bauırsaq pisiruden Twrsın da qajımadı. Tım-tırıs jatqan jaylaudağı jalğız üydiñ alıstan şamı jarqırap, tirliktiñ bayandı baqıtı sezildi.

 

*   *   *

Iä, sodan beri arada jıljıp biraz jıl ötti. Azıp-tozıp, janı jüdep, şäu tartqan Ümbettiñ kökiregi men jan sarayı keñip, bwrınğı qwsalıq pen küyzelisten qwlantaza ayıqtı. Qit etse teledidar men radionı tıñdap, gazet-jornaldı qaldırmay oqıp, slujagı jaylı jazılğan maqala men swhbattardı bölek saqtaytın boldı. Twlparlarmen birge jürip, swñqarlarmen birge wşatın slujagınıñ amandığın kökten tileytin boldı. Tipti, jol-jönekey ötken-ketken jolauşığa deyin äli künge «Qanekeñniñ slujägı» dep Ümbettiñ qıstauına ädeyi bwrılıp, hal-quatın bilip twradı. Auıldağı ağayındar «Slujägın» izdep kelgen qarapayım äkimdi jii-jii eske alıp, sol kündi sağınadı. Al köz körgen qariyalar jağı Qanatbek wldarınıñ zämzäm suınday är sözin, äñgimesin tıñdauğa ıntığadı.

– Ümbettiñ slujägı – nağız slujäk! – dep tası örge domalağan qazaqtıñ bir wlına aq jol tileydi...

Mira Şüyinşälieva

Abai.kz

11 pikir