Jwma, 19 Şilde 2019
Din men tin 1313 17 pikir 18 Mausım, 2019 sağat 11:39

Qazaqstanda mwsılmandar partiyasın qwratın kez jetti

Qazir bizdiñ Islam memleketi ekenimizdi  Älem halıqtarı moyındap otır.  Demek, bizdiñ el «din zañın wstaytın memleket» dep Allanıñ aldında uäde berip qoyğan deuge boladı. Onday bolsa bizdiñ qwqığımızdı ükimet bwza almaydı. Şariğatpen jüruge, Allanıñ ämirin orındauğa, Täñirdi izdeuge, boydı tazalap jännat jolın wstauğa Ükimet qarsılıq körsetpeui tiis.

Biraq, solay bola twra Ata zañımızğa «Din memleketten bölek, din memleketke qaramaydı, ekeui eki bölek» dep jazıp, älem moyındap otırğan şındıqqa qaramay arnayı bap engizip qoydıq. Al, negizi Ata Zañda  wlttıñ isi, dini, bwrqırap körinip twruı kerek bolatın. Osındayda «Zañda olay jazılmağan, endi ne isteuge boladı?» degen işten swraq jañğırığı estiledi. Al onı aşıq aytsañ qabıldanğan zañ boyınşa sen Ükimetke qarsısıñ.

Ärine, bwl bizdiñ o bastan dindi el bolıp wstanuda, din turalı zañdı qabıldauda ketken ziyandı qateligimiz köp. Mwnday qatelikti tüzetuge boladı. Oğan qwral bolar bilim kerek. Ol qwral - dindi basqaruda tereñ bilimdi ilimdiler kerek. Allanı moyındauda memleketti din jağın basqarıp otırğandardıñ Allağa degen tazalığı men beyimdiligi, joğarı därejede bilimi ğana emes, ilimi därejedegi bilimi boluı kerek. Sol sebepti de Qwranda: «oqığan adamdar, tüsinetin adamdar» dep din wstanuşılardı böledi. Sebebi, «Din – dindar adamdarğa amanat ekenin wqsın» - degeni. Al endi osınday dindarlardıñ şığuı, özge de janaşırlardıñ köbeyui, Alla Tağalağa beyimdelgenderdiñ ösui, Dini basqarmada otırğandardıñ ilim deñgeyinde bolularına alıp keletin Allanıñ qatal swranısına jetedi. Al ol orındalmağan jağdayda Alladan qatal swrau bar ekenin olardıñ özderi de biluleri kerek.

Osı jerde endi Ükimetke batıl saual qoyuğa boladı. Öytkeni, Ükimet dayındağan  Ata zañdağı eldiñ din turalı wstanımı bügingi tañda aldımen özine qiınşılıq tudırıp otır. Ükimet nege:  «Sen qanatıñ bar wş» dese «joq men tüyemin» deytin, «ey, onda añdıp kele jatqandar seni wstap alıp qoyadı ğoy»- dese «men tığılıp qalamın» dep basın qwmğa tığa salatın, «tüye ekensiñ onda jük artayıq» dese joq men qwspın» dep qanatın kötertin tüye qws (strauıs) siyaqtı  dinimizge qwbılmalı közqaraspen qarap, öz bolmısına wqsas «qwbılmalı dini qwrılım – Dini agenttik pen Din ministrlikterin»  qwrıp, artınşa din atauınan ürkip qayta joyıp, halıqtı aldausıratıp, qwran wstanımdarına öz zañdarımen aşıqtan aşıq qarsı şığuda.  Osı orayda Ükimet, nege öz halqınıñ tağdırın tereñnen qozğap, sabırlığın Qwranğa äkelip tiregen Abaydı, «Bir Allağa siınıp, kel balalar oqılıq» dep  baladan bastap bärimizdi imani tärbiege şaqırğan Ibıray Altınsarindi tıñdamaydı?  Öziniñ alğaş älippe bilimderin dini medreselerde alğan Alaş kösemderi dini wstanımdarına nege  audarmaydı?  "Qazaqtı eşqaşan da öz dininen de, jazuınan da aynıta almaysız" - dep alğaş şegelep aytqan Alaştıñ bas wstazı Baytwrsınov emes pe? Dindar Mäşhür Jüsip, Şäkärim, Ğwmar Qaraştar sol qalıñ Alaştıñ ortasınan köringen joq pa? Sol Alaştıñ 1 jäne 2 s'ezine qatısqan moldalar tirşiligi bizge nege sabaq bolmauda?  Islamdı wlt dästürine say tanu, tüsinu, nasihattau solardan qalğan mwra. Büginde biz moyındamasaq ta, kesenesi kök tirep Türkistanda twrğan äuliemiz  Q.A.Yassauiydi dindar retinde alğaş tanığandar da, tanıtqan da solar. Wlt wstazı Baytwrsınovtıñ Nauan haziretti M.Lomonosovpen salıstırğanınan nege habarsızbız? Bizdiñ ziyalı Alaştıqtar eşqaşan öz dinnen qol üzbegen.

Osı jerde öz tarapımnan özim aralasqan eki derekti alğa tartıp äñgimeni öristetkeli otırmın.  Biz, elimizde keşegi ömirge kelgen  Dini Agenttik pen Din isteri jäne azamattıq qoğam ministrligi  aşıluın qanşama uaqıt küttik. Osı mäseleni köterip, Respublikalıq qoğamdıq sayasi aptalıq «Qazaqstan» (№4, 29.01. 2004 j.) gazetinde jariyalanğan «Din Ükimetke kerek bolmasa da halıqqa qajet! Respublika Prezidenti N. Nazarbaev mırzağa Aşıq Hat» degen maqalama sol kezdegi Prezident  apparatınan  Konfessiyaaralıq qatınastar böliminiñ meñgeruşisi R. Joşıbaev mırzanıñ; «Bizdiñ elimiz Konstituciya boyınşa zayırlı memleket bolğandıqtan Din ministrligi bizdiñ Ükimetimizde boluğa tisti emes» degen sol jılğı jauap hatı äli künge meniñ mwrağatımda saqtaulı twr. Sol «bolmaydı» degen dini qwrılımdar qwrıldı ğoy. Bolmaydı degen närse boladı eken ğoy. Biraq osı qwrılımdar nege tez qwrılıp, nege tez qwrdımğa ketti?

Allanıñ ämirinsiz eşteñe bolmaydı. Ömirden ötken ata babamızdıñ tirşiliginde tilegen dwğalarına oray, oq şığarmay-aq qol jetkizgen egemen elimizge bwl dini qwrılımdar da Jaratuşınıñ bergen sıyı bolatın. Elimiz egemendigin alğanda  atom qaruı äleueti jöninen älemdegi alğaşqı tört memlekettiñ biri, al  mwsılman elderi arasında osı joyqın qaruğa ielik etken twñğış memleket boldı. Özin ğana emes, älem mwsılman elderin qanatınıñ astına alıp qorğay alatın älemdik äleuetke jetti.  Dini payımı barlarğa - elimizde Mwsılman, Islam, Din atı osılay öz şoqtığın körsetti. Osılay öz sıyın bergen Jaratuşı Iemiz nege ol qwrılım atauın qayta qwrdımğa jibertti. Öytkeni, atalınğan  qwrılımdar din atauına say jwmıs jasamadı, dinge keri jwmıs jasadı.

Az kem mısaldar keltireyik. Sol kezdegi din ministri BAQ-qa bergen swbhattarında; «Dini ekstremizm men terorrizmge qarsı is qimıl jönindegi 2017-2020 jıldarğa arnalğan memlekettik bağdarlama» äzirlep jatqanın aytıp jar qwlağı jastıqqa timese, Almatıda Jastar arasındağı dini ekstremizmniñ aldın aludağı äyelder wyımdarınıñ röli degen respublikalıq konferenciya ötip, onda dini ekstremizm men terorrizmge immunitet qalıptastıru wranı köterildi. Biraz dini tayaz ğalımdarımız; «Elimizde dini terrorizm men ekstremizm epidemiyası etek jayıp baradı» dep jwrttı üreylendirip baqtı. Bwdan da soraqısı Astanadağı Beybitşilik jäne kelisim sarayında ötken «Islam jäne örkeniet» taqırıbına arnalğan İİ Respublikalıq imamdar forumı; «…Joldauda jüktegen mindetterdi sapalı orındau maqsatında dini  ekstremizmniñ aldın alu, twlğalardı oñaltu jäne  olarğa aqparattıq tüsindiru jwmıstarın jürgizu üşin Qazaqstan mwsılmandarı dini basqarması jan-jaqtı bilimdi, bilikti jäne memleket müddelerin qorğay alatın imamdar korpusın (Dindarlar dinniñ müddesin qorğaytın imamdar turalı aytuı kerek emes pe?. B.A.) jetildiru qajet dep sanaymız» dep ündeu tastadı. («E.Q.» men «Ayğaq» gazeterinen.Säuir ayı. B.A.).Au, osılayşa wrandatıp jatqandar öz sözderine özderi nege zerdelep män bermeydi? Söz – dwğa, Allanıñ qazınası. Söylem – Allanıñ adamdarğa oyın jetkizuge bergen mümkindigi. Nege olar; «Dini ekstremizm men terrorizmnen qorğanayıq!» degen sözdi, «aldımen dindi – dinge japsırılğan ekstremizm men terrorizm atauınan qorğayıq!» degen sözge almastırıp, jandarı şırıldap, dästürli dinimizge özderiniñ qwrmeti men janaşırlığın körsetpeydi. Mına bağdarlama men bastamalar, söz törkinin tüsingen adamğa – din atın bürkemelenip din dwşpandarınıñ soyılın soğu, Islam atın jamılğan sodırlardı qorğau bolıp twrğan joq pa ?! Bwl «belsendiler» din emes, dinniñ atın jamılğandardıñ salıp jatqan ılañı ekenin nege öz atımen aytpaydı? Men körgenimdi körgen qalpında osılay jwmsartıp aytsam da, osı uaqıtqa deyin jalğız ärpi özgermegen Qwranda; «Olardıñ işinde Kitaptı bilmeytin nadandarı da bar. Olar tek qana basşılardıñ aytqanın istep, bos qiyalmen küpirlikte ğana jüredi» dep qatañıraq aytqan. («Baqara», 78 ayat).

Men osı orayda; «Dini ekstremizm men dini terrorizmnen qorğanayıq emes, aldımen dindi – dinge japsırılğan ekstremizm men terrorizm atauınan qorğayıq! Elbasımen elimizdegi Islamnıñ jayı turalı erkin äñgime» degen taqırıppen oqırmanğa oy salar maqala jariyaladım («Törtinşi bilik» gazeti, №9, 15 mamır, 2017 j.). Oğan wzatpay Din isteri komitetinen törağa mindetin atqaruşı B.Külekeev degen azamattan mınanday jauap ta jetti.  «... Bügingi tañda älemdik jäne halıqaralıq täjiribe köptegen memleketter dini ektremizm men terrorizm degen termindi twraqtı qoldanadı. Osı künge deyin bwl terminge halıqaralıq qauımdastıq, älemge tanımal bedeldi ğalımdar tarapınan şekteu qoyılıp, qarsılıq bildirilgen joq... Bwdan basqa, qazirgi uaqıtta elimizde QR dini ekstremizm men terorizmge qarsı is qimıl jöninde 2013-2017 jıldarğa arnalğan memlekettik bağdarlaması iske asırıluda. Bağdarlamanıñ äzirleuşisi Qazaqstan respublikasınıñ Wlttıq qauipsizdik komitetiniñ Terorizmge qarsı ortalığı bolıp tabıladı. Bağdarlamanı iske asıruşılar barlıq müddeli memlekettik organdar men oblıstardıñ, Astana jäne Almatı qalalarınıñ äkimderi bolıp tabıladı. Sonımen qatar, osı bağdarlamanıñ jalğası retinde QR dini ekstremizm men teroriizmge qarsı is qimıl jönindegi 2017-2020 jıldarğa arnalğan memlekettik bağdarlama jobası qalıptastırıluda. Vedmostvo aralıq jwmıs tobı şeñberinde memlekettik bağdarlamınıñ jobası birneşe ret müddeli memlekettik organdardıñ qatısuımen mwqiyat pısıqtalıp, aldın ala kelisildi».

Mine, qazirgi ükimet wstanımı! Jasırıp, qısılıp, qımtırılıp otırğan joq. Dindi küstanalap, oğan adamdardıñ jasağan bar bılğanışın jauıp otır. Bwnı aytıp otırğanım din turalı jaña zañdı qabıldauda  Ükimet asıqpay sabırmen ton pişui kerek. Elimizde dayındalıp jatqan «Din turalı» zañ, osı orayda el bolıp oylanıp qabıldar imani qwjat boluı kerek. Din - tiri dünie. Dinniñ iesi - Alla, qojası sonı wstanatın jandar. Zañdı diñgeginde dini bar din ziyalıları dayındauı kerek. Qazir bizdegi mıqtı dindarlar bar joğı qwrandı jatqa biletin, bar joğı qarilıq deñgeyden aspağandar, taza din iliminen habarı az jandar. Qazirgi dayındalıp qoyğan zañ jobası, körşi elderdiñ din turalı zañdarınıñ qwrama köşirmesi. Ol qazaqqa  tolımdı zañ bolıp siñispeydi. Biz ata babamız enşilip berip ketken dini dästürimizge är uaqıtta adal boluımız kerek. Asığıs zañ qabıldanıp ketse onıñ aqırı zaualdı boladı,  qayta jöndeu köp uaqıt aladı.  Osınday asığıstıqtan kezinde Ata zañımızğa enip ketken  Keñes Ükimeti kezinde ateist-kommunisterdiñ sanağa mıqtap siñirip tastağan “Din memleketten bölek!” degen  jalğan wranı, şirek ğasırdan beri Ata zañımızdan alınbağan aqtañdaq bolıp twr. Dindi joqqa şığarıp, osı wrandı şegelep kötergen sol wlı imperiyanıñ özi Jaratuşınıñ qarğısına wşırap, jer betinen joyılıp ketkenin körip otırğan joqpız ba? Qwrandağı «Alla - öz dinin özi qorğaydı!» degen süreniñ mänin wğınıp, tıp-tınış twrğan din atın lastaudan qorquımız kerek.

Osı jerde Elbasımızdıñ osıdan on bes jıl bwrın; «...Islamdıq qauıp qater» degen wğımdı erinniñ wşımen ayta salu op-oñay bolğanımen, onıñ, üreyli qanatınıñ keñge jayılıp bara jatqanı sonşalıq, endi Islam tarapınan bolatın miftik qauip qater turalı emes, Islamnıñ özin naqtı  qorğaudıñ qajettigin söz etetin kez keldi...» («Sındarlı on jıl», 2003 j.) dep Alla auzına salğan sözin bügin qayta alğa tartqım kelip otır. Öytkeni, din - wlttan da, tilden de bwrın, Adam Ata kelmey twrğanda, ömirge keletin är adamdı  tärbieleytin qwral retinde Jaratuşı tarapınan äzirlengen naqıl-quat.

Ärine, däl qazir elde bas jarıp, köz şığarıp jatqan eşteñe joq siyaqtı, biraq erteñi jwmbaq bolıp twrğan bwl joyqın selge ar-ojdan twrğısınan qarau - öz tuğan jerimizde, elimizde twrğan bizdiñ wlttıq qwqığımız. Mısalı, bwğan deyin Parlamentte dinge baylanıstı mäjilis deputatı M. Äşimbaev jetekşilik etetin, dinge basşılıq etetin ministrlik janında ministrdiñ özi jetekşilik etetin  komissiya  jwmıs jasağan edi. Osı eki komissiya qwramına engen azamattar arasında  nağız din janaşırları bayqalmadı. Meniñ jeke pikirim – qoltığına Qwran qıstırıp, tiliniñ wşımen ğana din dep aytqan jandar diñgeginde dini joq bolsa, olar eş uaqıtta dinniñ nağız  janaşırı bola almaydı. Osı twrğıdan tarazılar bolsaq  komissiya qwramına engen  din teologtarı dep körsetilgen ğalımdardıñ  da köpşiligi qajetti dini ilim almağandar, tipti özderi dindi wstanbağan ateister. Olardıñ köbi ğılımi ataqtarın da dindi joqqa şığarudan qorğağandar,  dini öresi tayaz jandar.

Bwlay aytıp otırğanım, bizdiñ elde;  «eldi el etetin – din» ekenin tüsinetin jandar äzirge az bolıp otır. Sondıqtan dindi, Allanı izdep tabuğa biz beyimdeluimiz kerek.  Sonday memlekette ğana dwrıs tirşilik etip, wstanğan dinimizdi nwrlandıra alamız. Bwl adam boyınıñ Allağa degen ıñğaylanuı. Zañ men şariğattıñ arasındağı ara qaşıqtıqtı üylestiru. Şariğat Allanıñ zañı bolğandıqtan ol qaşanda zañnan biik twruı kerek. Qazir key memleketter osı wstanımdı wstauda sözge kelip jatsa, key memleketter sonı wstanbauda sözge kelude. Qwranda külli jer betindegi adam balasına biraq din tüsirilgenin aytadı.  Bir-aq Qwday, biraq Islam bar ekenin bilgen soñ är memleket  öz wstanımına qaray osı jolğa beyimdelui kerek. Biz bwl jolğa tazalanu arqılı ğana jetemiz. Sebebi tazalanuğa beyimdilgenderge ğana Qwday öz jolın körsetedi. Qazaq wstanğan dinniñ atı – Islam. Sondıqtan osı künge deyin öz attarınan özderi şoşıp jürgen  Respublikalıq mwsılmandar dini basqarması,  Respublikalıq Islam wyımı atauımen qayta qwrılıp, atına say jwmıs jasağanı maqwl.  Eldegi qazirgi din dertin ( Jalpı dindegi emes, sebebi Allanıñ dinin eş uaqıtta dert şalmaydı. B.A.) memlekettik twrğıdan qoldau arqılı ğana quattandırıp sauıqtıruğa boladı.

Jaratuşımız Qwranda; «On segiz mıñ ğalamdı sender üşin jarattım, ol meniñ qazınam, sen swrasañ men beremin, men päkpin, men jomartpın jäne uädege berikpin» degen. Bizdiñ eldiñ egemendigi – keşegi ömirden ötken babalardıñ tirşiliginde swrağan dwğasına bergen Alla tağalanıñ sıyı. Bwl - Jaratuşınıñ sıyı, dininiñ - qwdireti.

Osını köre, bile twra, keşegi keñes ükimetiniñ şekpeninen şıqqan, sonıñ ateystik mektebinde bilim alğan  bizdegi bügingi sayasi küş jetekşileriniñ bäri asıl dinge ürke qarap, dinniñ bar ekenin, onıñ mäñgi  tiri ekenin moyındağıları joq. Bwl dert - sayasi partiyalardıñ ğana emes, Allanıñ sıyına op oñay egelik etken Ükimetimizdiñ de ayıqpas derti bolıp otır. Qazir bizdiñ elde El Prezidenti jetekşilik etetin Älem Dinderi qwrıltayı hatşılığı men atı künde özgerip, aqırında ministrliktiñ äljuaz bir komiteti därejesinde qalğan Dini komitet atalatın eki qwrılım bar. Osı dwrıs pa?  Sonda üş jılda bir ret ötetin Älemdik jäne  dästürli din köşbasşılarınıñ qwrıltayı üşin arnayı qwrılğan hatşılıqtıñ atqarar qızmeti ne?  Bwl qwrılım sol üş jılda bir ötetin jiındı wyımdastırudan basqa qazaqqa ne tındırıp, ne kömegin berip otır? Qazir qaramağında Beybitşilik pen kelisim sarayı bar, onda Mädenietter men dinderdiñ ortalığı qızmet jasaytın bwl qwrılımnıñ ştattağı qızmetkerleri de barşılıq. Sonda künde atı auısıp otırğan Dini komitet qosamjarlanıp ne istep otır? Nege ekeui biriktirilmeydi? Bwdan jiırma jıl bwrın  Ükimet janında keñes Ükimeti küyregen soñ tört jıl jabılıp qalğan Dini hatşılıq qayta aşılıp, onıñ törağalığına ükimet basşısınıñ birinşi orınbasarı bekitilgen edi. Sol kezde ömirge kelgen osı qwrılımdı Prezident apparatı janınan qwrıp, nege tizginin qazir älemge dindi qoldauşılığımen körinip jürgen Elbasına wstata salmasqa?...

Qazir bizde ne köp, partiyalar köp. Partiya degenimiz qauımdasıp jwmıs jasau. Bizdegi bar partiya keşegi ateizmdi wstanıp, büginde jer betinen joyılğan, keñes ükimetiniñ besiginen şıqqan wyımdar. Bwl qauımdastıqtar  arasında dästürli dinimizdi qorğaytın, dinge janaşır bolatın naqtılı wjım äzirge  joq. Kezinde dindarlardıñ  därmensizdigin paydalanğan Ükimet öz zañımen dindi qorğaytın mwnday wyımdı  qwruğa tiım salıp tastağan. Sonda dästürli dinimizdi kim qorğauı kerek?..

Meniñ aytpağım el atınan qimıl jasap otırğan osı sayasi küşterdiñ qimılında ortaq bir kemşilik bar. Ol kemşilik - senim jwtañdığı. Senim – din. Dinimen körinbegen bwl küşter el erteñine, öz eliniñ tolıq tabiği jaratılıs bolmısımen emes, batıs europanıñ nemese körşi orıs eliniñ qimılına eliktep, noqtalı botaday qimıl tanıtuda. Bwl – därmensizdik! Wlttıq qozğalıs - wlttıq bolmısımen körinui üşin, özgege wqsamaytın  özindik minezi boluı kerek jäne ol minez sol wlttıñ bolmısı negizindegi dästürli diñgegi dinine arqa süyemese eş qaşan pätua tappaydı. Älem kartasına nazar salsaq bizden de halqı az, jağdayları bizden älde qayda tömen qanşama memleketter, älemdegi alpauıt elderge jaltaqtamay-aq, eşkimge wqsap baqpay-aq, jaratılısındağı wlttıq  abıroyımen bayandı tirşiligin jasap jatır. Bireuden artıq, bireuden kenje qalsa da eşkimnen ıqpaydı, eşkimnen bügejektep qaymıqpaydı, eşkimge jaltaqtamaydı, eşkimge wqsağısı da kelmeydi. Öytkeni, ömirlik qalıptasqan özindik wlttıq bolmıs bitimderi men özderine tän dini dästürleri bar. Qızığasıñ...

Dinniñ iesi - Allanıñ özi! Allağa qarsı kelu Allanıñ qaharına wşırau ğoy! Dinge enjarlıq  elge de, eldikke de qauip, eldegi dini ürdisterdiñ teris bağıt aluına jol aşadı. Osı orayda Mwsılmandar dini basqarması islam dini üşin taban tirep jwmıs istep, respubliklıq Islam wyımı degen at aluı kerek. Eldegi mwsılmandar qwqığın paydalanıp, din jwmısın ükimet biligine berip, dini dästür turalı pätuanı da solarğa ayttırtıp  qoymauğa tiis.

Qazaq halqın wlt esebinde saqtaymız, eldegi din Islamdı qorğaymız, «osı dinge sınalap kirip alıp, wlttıñ öz işinde bolatın qaqtığıstardı tudırudı niet etip otırğandarğa el bolıp tosqauıl qoyamız» desek, bizge  qazir wlttıq demokratiyalıq bağıttağı Mwsılmandar partiyası qajet-aq  dep oylaymın. Bwl orayda  körşi elderdiñ önegeli täjiribelerin el tirşiligine engizsek, wtpasaq - wtılmaymız. Qazir Reseydiñ üş aymağında mwsılmandar partiyası, “Nwr” mwsılmandar qozğalısı jäne Resey mwsılmandar Odağı, dumada Mwsılmandar frakciyası jwmıs jasasa, azerbayjanda Azerbayjan Islam partiyası, Täjikstanda Rostohoz jäne Islam qayta örleu partiyası, ukrainada Ukrain Islam partiyası jwmıs jasap otır. Bwl az deseñiz, elimizdiñ egemendigin birinşi tanığan Türkiyanıñ Ükimet basına kelgen Ädilet jäne damu partiyasınıñ Törağası Redjep Tayıp Erdoğan partiyası jwmısınan nege önege almaymız. Bwl elder de özderin zayırlı memleket sanaydı. Tağı bir eske wstar jağday Täjikstandağı wzaqqa sozılğan azamat soğısına soñğı jıldarı qwrılğan Mwsılman partiyası nükte qoyıp berdi. Al endi basqa dindegi älemniñ alıp memleketteri özderiniñ wstanğan  dinderin qalay qwrmet twtıp otır. Keşe ğana şañırıq kötergen Izrail memleketi öz dinine arqa süyep qana qayta quattanıp ömirge kelip, älemdi özine qaratıp otır.  Din jürgen jerde senim men iman jüredi, iman jürgen jerde älem halıqtarı ümit eter eldiñ tınıştığı üstemdik qwradı.

Oylanayıqşı, aldımen  osı bizdiñ elimizge egemendik qalay keldi, oğan kimniñ eñbegi siñdi? Osı künge deyin elimizde osı mäselege imani twrğıda öz därejesinde bağa bergen jan balası bar ma? El egemendigin keşegi alpauıt basqınşı dinsiz eldiñ qwşağınan qamırdan qıl tartqanday şığarıp alıp, sıy etip, amanattap tartu etken qanday küş? Ol küş nege elde erekşe maqtanışpen aytılmaydı, moyındalmaydı? Bwl Wlı Jaratuşımızdıñ  bizge ğana bergen sıyı emes pe. Sol Jaratuşımız bizge – özin moyındaytın, kezinde ata  babamız wstanıp, artındağı wrpağına mwra etip ketken dini bar, senimi bar memleket boluğa qayta mümkindik berip, dañğıl joldı körsetti emes pe? Nege moyındamaymız onı, nege jasıramız, kimnen jasıramız? Bir-aq sätte (1991 jıldıñ 7 qırküyeginde), bir oqta şığartpay, bir tamşı qan tamızdırmay, kez kelgen dwşpanınan özin jan-jaqtı qorğay alatın jäne basqa kömek swrağan mwsılman elderge joğarıda aytqanımızday pana da bola alatın, äleueti jağınan älemdegi alğaşqı tört, al mwsılman elderi arasında atom joyqın qaruına ielik etken twñğış memleketti tartu etken - jalğız Jartuşımız emes pe?! Nege biz el bolıp osını esten şığaramız? Közi bar – kör soqır bolıp otırğan biz, el bolıp, halıq bolıp osı qwdiret iesi Jaratuşını moyındap, oğan bas iip, «Rahmet, jarılqauşı Täñirim!» dep egemen memleket retinde osı künge deyin rahmet ayttıq pa. Joq! Qayta dinin joqqa şığarıp otırmız.  Osını nege aytpay kelemiz?  Nege biz wyqıdan oyanbaymız?

Otan, el degen ne?.. Ol halıqtıñ ötkeni, bügini jäne keleşegi. Qwran sürelerindegi  ayattar da – bolğan, bolıp jatqan jäne aqır zamanğa deyin aldağı bolatın tağdırlar negizinde tizilgen tarih jäne bağıt beretin sabaq. Qwrannıñ özinde; «Ey, adam balası! Şübäsiz senderdi bir er, bir äyelden jarattıq. Sonday-aq bir birleriñdi tanularıñ üşin senderdi wlttar, rular qıldıq» («Hwjırat» 49 – 13) dep eskertken joq pa. Demek, Jaratuşımız bizdi wlt etip jaratqan eken, onıñ dini, derbestigi men birligin saqtau jäne qorğau ärbir memlekettiñ, wlt azamatı men din ieleriniñ  abroylı borışı, är wlttıñ özindik wlttıq dästüri bolatındığın eşkim joqqa şığara almaydı. Eşbir el eş uaqıtta  öz dininen alşaqtamağan. Tipti, kezinde Ata jwrtımızda Islam memleketi alğaş qwrılğan kezderi, barınşa güldenip şarıqtağan däuirdi basınan keşkenin biz nege wmıtamız? Onıñ naqtılı däleli – älem moyındağan Altın orda men Aq Orda memleketi tarihı. Al, äulie Ahmet Yassauiydi özine pir twtqan jihanger qolbasşı Ämir Temir - Mauerannahr jerinde memlekettiñ küş quatı men twraqtılığın saqtau üşin onı basqaruda; «Erejeler men zañdardı Islamğa negizdedim, özim de dindi qatañ wstandım» dep ösiet qaldırmadı ma? Eldiñ, el bolıp irgesin sökpeui – ötken tarihımız körsetkendey, eldiñ twtas alğandağı seniminde. Al jer betindegi senimniñ äkesi älimsaqtan – din! Dinsiz el, dinsiz otbası, dinsiz adam balası bolmaydı. Dini seniminen ayırılğan el  el bolıp jer betinde mäñgilik twra almaydı, qanşama wlı küşke ielik etkenmen keşegi Keñes imperiyası siyaqtı joyılıp ketedi.  Qwranda; «Täñirim arqılı bilim alıñdar» dep aytqan. Qazir Jer jüzine, külli jer betine tazartu mäselesi kelip jatır. Dinde – qarsılıspaydı, dinde - qoştaydı, qol wstasadı, birigedi.  

Sau basqa saqina tilep alar, osı maqalanı jazu mağan da oñay tiip otırğan joq. Qazir elde osınday jağdayda «Dinniñ sözin kim söyleydi, dindi kim qorğaydı?» degen swraq aşıq twr. Öytkeni, belgili ğalım, qazirgi Evraziya universitetiniñ prorektorı D. Qamzabekwlı aytqan: «Islam turalı ägime aytsañ ...sağan 37-şi jıldıñ avtorlığın bere saluı da kädik» degen üreyden bizge arılu kerek. Bizdiñ elde osı ürey är qazaq otbasınıñ, onıñ işinde din kadrlarınıñ süyegine äbden  siñip qalğan. Osı üreyden arıluı kerek! Bwl orayda «Bodan halıqtı orıstandıru men şoqındıru turalı» Jarlığın iske asıruğa patşa arhiereyi janına general gubernatorı men oyazbastığın ertip, 1900 jılı 1200 qazaqtı şirkeu tübine jinap, «Qwday dep Aysağa tabınasıñdar, qwrandı tastañdar! dep  «Evangeli kitabın» taratuğa kelgende bolıs Şalbay Tınıkebalası: «Aysa qwday emes. Bizdiñ qwdayımız barşa dünieni, düniede bolğan  närselerdi jaratuşı. Biz bwl kitaptan bügin qwtılmasaq erteñ keş boladı. Din üşin ölemiz!» dep Islamdı qorğap attandağanı siyaqtı, biz de dinimizdi dinsizderden qorğauımız kerek.

Osı jerde mına bir jayttı eske salğım kelip otır. Kezinde Arıstanbab  äulie  bizdiñ Yassauiy babamızğa qwrmanıñ dänin amanattap tapsırğan. Bwl ğalımdar aytqanday añız emes, şındıq. Dän – tüsken jeriniñ qwnarına qaray ösetin jandı tirşilik. Jäne ol dän Islamnıñ däni bolsa. «Iassı» degen söz ilimde «äulie ağaş, dayın ıdıs» degen mağana beredi. Menimşe, endigi Islamnıñ qayta köktep ösip öner jeri osı bizdiñ Iassauiy men äl Farabi babalarımız tuılğan qasietti qazaq eli, qazaq jeri. Bwl jerde tuılğan är perzent öz dinimen maqtanuı kerek. Kezinde osı qazaq topırağında düniege kelgen Swltan Beybarıs  Arab eline jeti jasında qwl bolıp jetti. Osı elge bir jağınan «Krestşiler», ekinşi jağınan moñğoldar düley küşpen «Islam dinin qwrtamız» dep barğanda,  solardan taysaqtap arab patşalarınıñ özi Islamğa satqındıq jasap jatqanda, Beybarıs babamız, kemel jasında Qwday bergen quattımen Islamdı jer betinde din retinde saqtap qaluğa däneker boldı. Ol tarihta islam dinin saqtauşı patşa ataldı. Bizge; «Babamızdıñ sonday  patşa bolıp tuıluı, tuılğan topırağınıñ dininiñ küştiliginen edi» dep aytuımızğa boladı.  Bälkim, bügingi Türkistan topırağınıñ qayta tüley bastauı, soñğı uaqıtta älemdegi Islam eli bastarındağı daudıñ qazaq jerinde pätuağa kelui, erteñgi jaña mwsılman qazaq eliniñ tağdırınan habar jetkizip otırğan körinis bolar... Bwl wlttıq ideya boluı kerek.

Osı orayda memleketti basqarudağı adamdar qazınasın arttıru kerek. Al adam balasınıñ qazınası - işip jegende ğana emes, adam balasınıñ qazınası sol wstanğan dinin tereñ biluinde. Dinge Alla bergen erkindigin bersek, qoğam basqaşa güldenedi.   Bizge jat jwrttıq türli dini ağımdar emes, öz jerimizde ösip jetilgen dästürli qazaqı öz  Islamımız kerek.

Ärine, bwl köterilip otırğan problema, egemen  elimizdiñ ärbir azamatın oylandırar mäsele. Elimizde din memleketten zañ jüzinde bölingen. Degenmen, twtas bir el işindegi dünie - eş uaqıtta sol memleketten bölek ömir süre almaytının biz jaqsı bilemiz. Din – senim. Sol senim bolmasa adam da, memleket te jer betinde wzaq tirşilik jasay almaydı. Dinnen tıs - dinsiz tirşilik jasaymız deu jay ğana täkäpparlıq, şolaq oylılıq. Ey qazaq, diniñe qara, oğan janaşır bol, Alla razı bolsın!

Baqtıbay Aynabekov, dintanuşı

Abai.kz

17 pikir