Seysenbi, 31 Naurız 2020
Öziñe sen 2786 6 pikir 26 Mausım, 2019 sağat 10:30

Neni oylasañ, sonıñ twtqınısıñ...

Qaterli oy adamdı jarğa jığadı. Aqıl ieleri bılay deydi: «adamnıñ negizgi bolmısı oydan twradı, qalğanı şalşıq su». Öz oylarıñ özderiñdi aldauı mümkin. Mäşhür Jüsip babamız: «Adamnıñ jauı basqa da emes, ieginiñ astında» degen. YAğni, negizsiz qwlqıñ, jaman oyıñ.  Adam batpaqqa tüskendikten twnşıqpaydı, sol batpaqtan şığa almağandıqtan twnşığadı. Biz keyde dwrıs oylay almauımızdıñ saldarınan ömirdiñ qate twstarına batıp bara jatqanımızdı bilmeydi ekenbiz.

Adam balası – ilähi (qwdaylıq) qasiet darığan tamaşa jaratılıs. Ruhaniyattı wmıtıp, näpsige berilgen, qaltası qalıñ, biraq ruhı kedey adamnıñ hali - nağız masqaralıq. Onday adam ər nərseniñ bağasın bilgenimen, eş nərseniñ qadirin bilmeydi. Qarap twrsaq, är adam töbeden jauğan jañbır tamşılarına wqsaydı. Keybiri batbaqqa tüsse, keybiri güldiñ japırağına. YAğni, ne oylasañ, sonıñ twtqınına aynalasıñ. Nege qiındıqtan qaşamız. Nege janımızdı auırtar auırtpaşılıqtarğa bola ömirden bezuge dayın twramız.   Mäulänä Rumi "kilemdi sabalauşınıñ maqsatı - wru emes, şañın qağıp tazalau. Tura sol siyaqtı, basqa tüsken qiındıq arqılı da Allatağala boyğa bitken şañ-tozañdı qağıp, tazalaydı» deydi.

Endeşe, nege sonşa qayğılanasıñ?!" Bidaydı masaq bolsın dep, topıraqqa kömedi. Wn bolsın dep, diirmende ezedi. Nan bolsın dep otqa küydiredi. Quattı adam bolam, şıñdalam deseñ, ağayın-el süygen er bolam deseñ, sen de ezilip, janşıluıñ kerek. Qwrttar köptegen jol biledi. Biraq onıñ biletin joldarınıñ bäri jer astı arqılı ötedi. Ol aynalasınıñ bärin oyıp, şwrq tesik etedi. Qwrtqa wqsağan näpsi de, bos qiyaldardı kemire beredi. Öytkeni qwrtqa düniedegi qajettilikterdi öteytindey ğana aqıl berilgen. Qwrtta bağıt bolmaydı. Al, seniñ sanañ işip-jeuden äri aspaydı. Nege meniñ atım adam dep birkez oylap körmeysiñ. Mına ömirde ne istep jürmin dep tolğanbaysıñ. Eñ bolmasa ölgennen soñ qayda baratınıñdı bilemisiñ (Şäkärim). Älde jwrtttar da osılay kün köredi ğo dep, qarnıñnıñ toyğanına mäz bolıp jüre beresiñ be? Adamnıñ asıl düniesi altın emes, uaqıtı ekenin tüsinbeysiz be? Nege ömirdi tolıq tanuğa tırıspaysız? Älde tanım säulesine barar joldı bilmey jürsiz be?

Danışpandar bılay deydi: «Adamnıñ bolmısı – işinde är türli añdar mekendeytin ormanğa wqsas. Bizdiñ boyımızda taza-las, jaman-jaqsı, imani-hayuani siyaqtı mıñdağan qasietter bar. Eger işki jan şaharında qasqır üstemdik ete bastasa, adamnıñ qasqırğa aynalğanı. Jaqsılıqtar men jamandıqtar da jasırın joldarmen jürekke kelip, qwyılıp twradı. Sät sayın adamnıñ jüreginde bir närse bas köteredi. Sol sebepti adam keyde jaqsı sipatqa, keyde jaman sipatqa aynalıp otıradı».

«Qojanasır künde şöp artqan esegin şekaradan ötkizip jüripti. Onıñ kontrabandamen aynalısatının bilgen şekaraşılar bastan ayaq tekseretin körinedi. Biraq dım tappaydı. Al, Qojanasır künnen künge bayıp bara jatadı.  Söytip, birşama uaqıttan keyin ol bwl isin tastap, öz betinşe tınış ömir süripti.  Biraz jıl ötkennen keyin kezinde şekarada twrğan adam Qojanasırdı kezdestirip, odan sol kezde nemen aynalısqanın swraydı.
Sonda Qojekeñ: - Men şekaradan esek alıp ötip jürdim ğoy,- depti».

Ömir qanşa seni sınap, öziñe qaytarğısı kelse de, öziñdi nege äli tani almay jürsiz. Älde qolıñda bar jinalğan isiñe köñiliñ tolıp jür me. Bwl dünieniñ adam balasına ekidünieni tanu üşin bergenin bilmey jürsiz be. "Läzzat pen raqatqa bölegen närse, adam üşin mahabbatqa aynaladı" degen twjırım bar (Ğazali).

Tanımıñdı keñeyt, qadiriñdi köter.

Äy, biraq, adamnıñ bäri birdey emes qo.

Ekeu tereze karap twr.
Bireui tek jañbırdan keyingi balşıqtı ğana korip twr.
Bireui  jañbırdan keyingi japıraktağı äsem tamşılardı ğana körip twr.
Ekeu tereze karap twr... (Omar Hayam).

Jaras Ahan

Abai.kz

 

6 pikir