Senbi, 24 Tamız 2019
Äne, kördiñ be? 1718 9 pikir 12 Tamız, 2019 sağat 13:41

Qazaq tili «mal tappay» ma?

Qazaq tiliniñ qoldanılu ayası keñimey, qajetimizdi ötemey, mıñ jerden ayqaylap attandasaq ta, onıñ märtebesi artpaydı. Uaqıtında qoğam qayratkeri Amankeldi Aytalı «Qazaq tili mal tabatın tilge aynalmay, kösegesi kögermeydi» degen edi. Ökinişke qaray, osını bile twra bizdiñ naqtı sözden iske köşer türimiz körinbeydi.  Sonıñ saldarınan qazaq tiliniñ jayı öz jerinde ögey balanıñ küyin keşip otır. Mwnday küydegi tilimizdi aqparattıq tehnologiyanıñ  jatsınıp sırtqa tebedi eken.

Ötken senbi-jeksenbide Elordada Türki tildes jurnalister qorınıñ wyımdastıruımen  sala mamandarına arnalğan seminar-trening ötken edi. Qatısuşılardan aqı-pwl swramay demeuşilerdiñ grantımen wyımdastırılğan şarada alğan jaqsı mağlwmatımız jäne igergen maşığımızdıñ biri mobildik qosımşılardı jwmıs babına paydalanu boldı.

Bwğan bir jağınan quansam, bir jağınan qattı qapalandım. Quanğanım, diktofon taspasına tüsken jazbalardı wyalı telefonıma ListNote qosımşasın  jüktep alıp, mätinin birden tüsirip alatınım. Audio taspağa tüsken jazbalardı tügeldey qayta tıñdap, keregin qağazğa tüsiru, täpsirleudiñ qiındığın, mwnıñ adamdı öte ığır etetin qiın jwmıs ekeninin äsirese merzimdik basılımdar jurnalisteri jaqsı biledi. Osıdan qwtıldım- au, dep jüregim jarıla jazdağan.

Söytsek, bwl qosımşa arqılı tek orısşa sözder ğana tanıladı eken. Al, qazaqşa onda mülde wğınılmaytın bolıp şıqtı. Biz qosımşanıñ mümkindigin  tekseru üşin äje degen sözdi aytıp körgenbiz. Söysek, äje degen wlt anasınıñ wlıq esimi älgi jerde köpe-körneu kelekege aynalıp, massaj dep tanıldı. Özegimiz örtendi. Endi şe, qayda da mazaq bolatın qazaq tili. Treningti ötkizgen İT-mamanı Aybar Hasenovtıñ aytuınşa, qosımşanıñ qazaqşanı tanımauı mobil'dik jüyege qazaq tilindegi sözdik qordıñ engizilmeuiniñ saldarı eken.

Elimiz täuelsizdik alğannan beri memlekettik tildiñ märtebesin köteru maqsatında ne jasalınbadı? Zañ da qabıldandı, arnayı dayındalğan bağdarlama da iske asırıldı, qaptağan komitteter de qwrıldı. Büginde erinbegenniñ bäri til mäselesin köterumen keledi. Qazaqşa söyleytinderdiñ aldına barıp qazaqşa söyleñder aqırğandardı da köz kördi.

Alayda, odan ne payda eger qazaq tili mal tabatın tilimizge aynalmasa, älemdi wrşıqşa iirip twrğan aqparattıq tehnologiyamen bite qaynasıp, wlttıñ igiligine qızmet etpese? Elektrondı ükimet, cifrlı tehnologiya deymiz...Qazir barlıq salanıñ bölinbes bölşegine aynalğan osı şarada zaman talabına say memlekettik tildiñ qoldanılu ayasın keñeytu nelikten eskerilmey otır degen zañdı swraq tuadı? Bwl bizdegi mamandardıñ biliksizdigi me, älde qwlıqsızdıq pa?

Ayşa Qwrmanğali

Abai.kz

9 pikir