Seysenbi, 17 Qırküyek 2019
Abay mwrası 1315 0 pikir 22 Tamız, 2019 sağat 10:12

Abaydıñ «Jazğıtwrımı» eki öleñnen qwralğan

Abay öleñderi mazmündıq jaqtan jäne qabıldau estetikası twrğısınan äli künge deyin tolıq qandı jüyelene qoyğan joq. Oğan dälel retinde arnau öleñderi men fälsäfalıq şumaqtarınıñ jäne ösiet, aqıldıq jäne terme öleñderi men mahabbat jırlarınıñ mısal öleñderi men audarmalarınıñ, tipti, tolğauları men än sözderiniñ qaraqoyyu aralasıp, basılım körip kele jatqanın aytsaq ta jetkilikti.

Onıñ üstine Abaydıñ filosofiyalıq tolıq adam tüsinigi men onıñ nağız aqındıq öresiniñ ara jigin küni büginge deyin ajırata almay kele jatqan kemistigimiz tağı bar. Ol ol ma? Eñ ökiniştisi Abaydıñ bir öleñi dep jariyalap jürgen keybir öleñderiniñ birneşe öleñ ekendigin añğara almay jürgendigimiz. Oğan mısal retinde onıñ «Jazğıtwrım» attı öleñi eki öleñnen qwram tabatındığın köldeneñ tartuğa boladı.

Meniñ tüsinigimşe «Jazğıtwrım» jalpı 16 şumaq bolğanımen, 11 şumaqtan soñ oy ayaqtalıp, jaña bir öleñ bastaladı. Al odan soñğı «Kün joqta kisimsiner jwldız ben Ay» dep bastalatın 5 şumaq öleñniñ 3-4 şumağınıñ qisındı jülgesi jaz körinisine keliñkiregenimen, jazğıtwrımğı beyneden alıs jatır. Onda jazğıtwrımğı körinisten köri galaktikalıq qwbılıstardı söz etu üstem orında twr.

Sondıqtan men onı Abaydıñ «Jazğıtwrım» attı öleñiniñ qalqasında qalıp qoyğan ğajayıp bir, jeke dara öleñ dep sanaymın.

«Jazğıtwrım»

Jazğıtwrım qalmaydı qıstıñ sızı,

Masatıday qwlpırar jerdiñ jüzi.

Jan-januar, adamzat antalasa,

Ata-anaday eljirer künniñ közi.

 

Jazdıñ körki enedi jıl qwsımen,

Jayrañdasıp jas küler qwrbısımen.

Körden jaña twrğanday kempir men şal,

Jalbañdasar öziniñ türğısımen.

 

Qırdağı el oydağı elmen aralasıp,

Külimdesip, körisip, qüşaqtasıp.

Şarua quğan jastardıñ moyını bosap,

Sıbırlasıp, sırlasıp, mauqın basıp.

 

Tuye bozdap, koy qozdap - qora da şu,

Köbelekpen, qwspenen say da du-du.

Gül men ağaş mayısıp qarağanda,

Sıbdır qağıp, bwrañdap ağadı su.

 

Köl jağalay mamırlap qu menen qaz,

Jümırtqa izdep, jügirip balalar mäz.

Wşqır atpen zırlatıp tastağanda,

Jarq-jürq etip iliner kök dauıl baz.

Qws qatarlap baylağan qanjığağa

Qız bwrañdap jabısıp, qıladı naz.

 

Jazğa jaqsı kiiner qız-kelinşek,

Jer jüzine öñ berer gül-bäyşeşek.

Qırda torğay sayrasa, sayda - bwlbwl,

Tastağı ünin kosar bayğız, kökek.

 

Jaña pwlmen jamırap saudagerler,

Dihanşılar jer jırtıp, egin eger.

Şaruanıñ bir malı ekeu bolıp,

Jaña tölmen köbeyip, däulet öner.

 

Bezendirip jer jüzin täñirim şeber,

Meyirbandıq düniege nwrın töger.

Anamızday jer iip emizgende,

Beyne äkeñdey üstiñe aspan töner.

 

Jaz jiberip, jan bergen qara jerge

Rahmetine allanıñ köñil sener.

Mal semirer, aq penen as köbeyer,

Adamzattıñ köñili ösip köteriler.

 

Qara tastan basqanıñ bäri jadırap,

Bir sarañnan basqanıñ peyili ener.

Tamaşalap qarasañ täñiri isine,

Boyıñ balqıp, eridi işte jiger.

 

Kempir-şal şuaq İzdep, bala şular,

Mal mazatsıp, quanıp, aunap-qunar.

Jırşı qwstar äuede öleñ aytıp,

Qiqu salar köldegi qaz ben qular.

 

«Kün joqta kisimsiner jwldız ben Ay»

Kün joqta kisimsiner jwldız ben ay,

Ol qaytsin qara tünde jarqıldamay,

Tañ atqan soñ şığarın künniñ bilip,

Öñi qaşıp, bola almas bwrınğıday.

 

Kün - küyeu, jer - qalıñdıq sağınıştı,

Qwmarı ekeuiniñ sonday küşti.

Tün qırındap jürgende köp qojañdap,

Küyeu keldi, ay, jüldız k... qıstı.

 

Ay, jwldızğa jılı jel habar berip,

Jan-januar quanar toyğa elerip.

Azalı aq körpesin silke tastap,

Jer külimder, özine şıray berip.

 

Kün - küyeuin jer köksep ala qıstay,

Bireuine bireui qosılıspay,

Köñili kün lebine toyğannan soñ

Jer tolıqsıp, türlener totı qwstay.

 

Adam tiktep köre almas künniñ közin,

Süyip, jılıp twradı jan lebizin.

Qızıl aray sarı altın şatırına,

Künniñ keşke kirgenin kördi közim.

Bekqoja Jılqıbekwlı

Abai.kz

0 pikir