Jeksenbi, 15 Jeltoqsan 2019
1849 7 pikir 11 Qırküyek, 2019 sağat 14:05

Altın adam Perğauınday turistterdi özine tarta ala ma?

Qazaqstannıñ qay ölkesin alıp qarasañız da, tau-tası da, aqqan bwlağı men qara topırağına şeyin tarihtan sır şertedi.  Ruhani jañğıru ayasında ärbir  tarihi jädigerlerimiz  öz qwndılığın joğaltpay kerisinşe  keñinen nasihattaluda.  Almatı oblısı Eñbekşiqazaq audanında 20  şaqtı jurnalistter qauımı Ruhani jañğıru ayasında tarihi eskerkiştermen tanıs bolıp qaytqan edi.  "Altın adam Esigiñnen tabıldı, töriñde ne jatqanın kim bilsin" -, degen söz bar, iä 1969 jılı eldi eleñ etkizgen jañalıq ol,  Esik qalasında bir bay bağılannıñ jastay qaytıs bolğan wlınıñ altınmen aptalğan mürdesi edi. Kiim ülgisi, jerleu räsimi, Altın adamnıñ Jetisu jerin mekendegen saqtardıñ körnekti elbasınıñ wlı nemese jas kösem, äskerbası ekenin ayqın körsetedi. Altın adam kiimi 4 mıñğa juıq altın äşekeylermen bezendirilgen. Äşekeyler barıs, bwlan, tauteke, arqar, at, türli qws beynelerin beretin «hayuanat naqışında» jasalğan eken.  Meniñ Altın adammen alğaşqı tanıstığım kişkene kezimde  Almatı qalasındağı jaña alañdağı ülken eskertkişin körgenen bastalğan bolatın. Eskertkişte   qanattı barıstıñ arqasında eki ayağımen tik twrğan Altın adamnıñ beynesi beynelengen.  Ne sebepti barıspen tüskeni beymälim...   Büginde Qazaqstannıñ tarihi brendine aynalğan Altın adamdı bilmeytin kem de kem. Kezinde  Akademik Dosmwhamed Kişibekov: “1969 jılı Almatı oblısınıñ Esik qalasına jaqın jerden bwdan eki jarım mıñ jıl bwrın ömir sürgen “Altın adam” tabıldı. Bwl, älem ğalımdarınıñ pikirinşe, Egipettegi Tutanhamonnan keyingi ekinşi ülken ğılımi jetistikke jatatın jañalıq edi”, – deydi (“EQ”. 31.10.07).

Qoş sonımen   Esik qalasındağı mwrajayğa sayahat jasağan bir top jurnalistterdi bastap mwrajay  direktorı Tasqın Toybaev  mwrajaydıñ  arğı jağındağı  tömpeşikterge bastap äkeldi.

"- Özderiñiz körip twrğanday mwnda qazir qazba jwmısı jürgizilip jatır, erte köktemde bastağannıñ özinde qazir ortañğı qabirge jettik.  Är  kezeñimen jıl sayın bwnda tas-topıraqpen üstinnen jauıp otırğan".

Sonımen qatar bwrınğı jädigerler alınısımen qaytadan qazğan jerdi jauıp tastap otırsa,  bwl obalardı asa mwqiyat qazıp jatqanında sır bar bolıp şıqtı. Bolaşaqta jan-jağı cementpen şegendelip, tapqan jädigerler qalay twr sol küyinde qaldırılıp aspan astındağı obalardı muzeylendiru qolğa alınıp jatır eken. Bwl ädisti damıp ketken köptegen memleketter paydalanatın bolıp şıqtı.  Ätegen-ayı Altın adam tabılğan jerinen qazıp alınğan soñ qayta jabılıp, büginde avtobaz  salınıp ketken.  Mwrajayğa keluşiler qarası moldığı quanttı, köbisi şet eldikter. Jası kelgen şaştarın aq şalğan eki qariyamen bizde pikir almasqan edik. Sonau Kaliforniyadan kelipti,  Altın adamnıñ mwrajayına keluine sebepker,  Dimaş Qwdaybergenovtıñ äleumettik jelige salğan Altın adammen tüsken sureti sebep bolıptı.  Qarap otırsaq Europada, Aziyanıñ keybir memleketterinde salınğan ejelgi qalalardağı zäulim ğimarattardıñ  köbi saqtalıp qalğan. Qazaqstanda ökinişke oray birde bir ejelgi dep aytar ğimarat qalmağan,  Otırarmen birge küyregen.  Esik qalasına jaqın jerde tağı bir Rahat qala jwrtı zertelip jatır.  Jalpı kölemi 88, 7 gek,  1999 jılı  B. Nwrmwhanbetovtıñ arhelogiyalıq barlau jwmıstarınan belgili. 2004 jılı  Ä.H.Marğwlan atındağı arhelogiya inistitutı jürgizgen alğaşqı qazba jwmısı nätijesinde Rahat qala jwrtı men Esik qorımınıñ bir kezeñge jatatını anıqtaldı. Kelesi jılı Altın adamnıñ tabılğanına 50 jıldıq toladı,  osığan oray  Esik qorğandarınan tabılğan qwndı jädigerlerdi tanıstırıp ülken körme ötkizu josparda. Büginde Esiktegi jol boyındağı mwrajay keluşilerge tar bolıp qalğan,  mwrajaydı tağı keñeytu üşin memleket tarapınan qarjı bölinip, 2020 jılı jaña mwrajaydıñ  qwrlısı  bastalsa 2021 jılı aşılıp, halıqqa qızmet etpek.

Eñbekşiqazaq audanına qarastı 82 oba bar eken, onıñ köpşiligi apattı jerde, yağni köldiñ jağası t/b.  Köbi tonalğan, suğa ağıp joq bolğan,  mäselen Öriktiden tabılğan altın tüymelerdiñ  tek jwrnağı qalğan.  Desekte nasihat azdıqtan köp  halıqqa aqparat jetkizile bermeydi. Olqılıqtıñ ornın toltıru üşin  Eñbekşiqazaq audandıq baspasöz hatşısı Dinara Tyulemisova ruhani jañğıru ayasında äli talay qwndı jädigerlerdi halıqqa jetkizetin tilşiler qauımımen birlese jwmıs jasala beretinin aytıp ötti.

Aida Kojmambetova

Abai.kz

7 pikir