Түркі мәдениеті және мұрасы қорының делегациясы жұмыс сапарымен Мажарстанда болды. Сапар ортақ мәдени мұра ескерткіштерін сақтау, оларды цифрландыру және халықаралық деңгейде насихаттауға арналды. 2026 жылғы 3–6 ақпан аралығында Будапешттен Сигетварға дейінгі бағыт бойынша өткен іссапар барысында жоғары деңгейдегі бірқатар дипломатиялық кездесулер мен мәдени нысандарға техникалық тексерулер ұйымдастырылды.

Қордың жобалар жетекшісі Нури Аксу бастаған делегация құрамында Эврен Рутбиль (IICAS), Осман Озсой (Түркі әлемі қоры) және сәулетші Хасан Февзи Чюген болды. Алдымен олар Будапешттегі Түркия Республикасының Төтенше және Өкілетті Елшісі Гюльшен Караныс Экшиоғлумен кездесті. Кездесу барысында Қордың Мажарстандағы болашақ жобалары талқыланып, дипломатиялық миссияның қолдауымен академиялық және цифрлық ынтымақтастықты дамыту жолдары айқындалды.

Сол күні делегация Гүл Баба қорына барды. Директордың орынбасары Габор Палфимен өткен кездесуде Гүл Баба кесенесі мен Өзичели Хаджи Ибрагим мешітін сканерлеу және визуализациялау үшін мамыр айы ең қолайлы кезең екені атап өтілді. Сондай-ақ ресми рұқсаттар алу мәселесі мен фотограмметрия және дрон арқылы түсірудің техникалық қырлары талқыланды.

Сапардың екінші күні Мажарстанның Мәдениет және инновациялар министрлігінде мемлекеттік хатшы Анита Киш-Хедьимен кездесу өтті. Тараптар бірлескен көрмелер ұйымдастыру және цифрлық мұра деректер базасына қолжетімділік мәселелері бойынша уағдаластықтарды бекітті. Бұдан кейін делегация Мажарстан ұлттық музейіндегі «Аттила» экспозициясымен танысып, сарапшылармен Орталық Азия мен ғұндар тарихын музейлік интерпретациялау әдістерін талқылады. Кейін қор өкілдері Эстергом қаласына барып, Өзичели Хаджи Ибрагим мешіті мен тарихи қамалды қарап, заманауи реставрация тәсілдерін саралады.

Үшінші күн өңірлердегі түркі ескерткіштерін зерттеуге арналды. Мажарстанның Көлік және құрылыс министрлігінде делегация мемлекеттік хатшының орынбасары Кристина Деакпен үш өлшемді сканерлеу жобаларын, ұлттық тіркеу жүйелерін және электрондық мұра (e-miras) платформаларын талқылады.

Сыртқы істер және сауда министрлігінде Адам Сючпен өткен жоғары деңгейдегі келіссөздер барысында стратегиялық маңызы бар жобаларға назар аударылды. Атап айтқанда, Мохач шайқасының 500 жылдығына арналған іс-шаралар мен мәдени құндылықтардың заңсыз айналымына қарсы бірлескен күрес мәселелері қарастырылды.

Эрд қаласында делегация Хамза-бей мешітінің мұнарасын аралап, қала мэрі доктор Ласло Чезикпен кездесті. Тараптар нысанды цифрлық құжаттандыру және оның айналасын мәдени-рекреациялық аймақ ретінде абаттандыру жөнінде пікір алмасты.

Бағдарлама Секешфехервар қаласында осман дәуіріндегі монша қирандыларын қараумен жалғасты. Қала әкімінің орынбасары Жолт Лернермен ескерткішті сақтау әлеуеті талқыланды. Печ қаласында қор өкілдері Идрис Баба түрбесін, Яковалы Хасан-паша және Гази Касим-паша мешіттерін аралады. Ұлттық мұраны сақтау жөніндегі коммерциялық емес қоғам мамандары мәдени нысандарды басқару әдістері туралы баяндама ұсынды.

Сапардың соңғы кезеңінде Сигетварда делегация Али-паша мен Сұлтан Сүлеймен мешіттерін, сондай-ақ оның қабірі қазылып жатқан орынды көрді. Бағдарлама Түрік-Мажар достығы саябағы мен «Түрік үйі» музейіне барумен аяқталды. Қорытынды кездесу Будапештте TİKA үйлестірушісі Фатих Йолдашпен өтіп, Мажарстандағы түркі мұрасын цифрлық тіркеу бойынша алдағы жоспарлар айқындалды.

Abai.kz