Қазақ қоғамында мемлекеттік тілдің қолданыс аясы төңірегіндегі пікірталас жаңа деңгейге көтерілді. Бұл жолы желідегі қызу талқыға этникалық ауған қызының сауда орындарындағы қызмет көрсету сапасына қатысты жазбасы түрткі болды. Threads платформасында басталған бұл диалог тек тіл мәселесін емес, сонымен бірге азаматтық жауапкершілік пен өзара құрмет тақырыбын да қамтыды.

Дүкендегі диалог: Күте тұрудың құны қанша?

Оқиғаның мән-жайы қарапайым: автор таңертең дүкенге хабарласып, сөзін қазақ тіліндегі сәлемдесуден бастаған. Алайда, арғы жақтағы қызметкер қазақ тілді маманның жоқтығын алға тартып, бір сағаттан кейін қайта хабарласуды сұраған. Бұл жағдай автордың ренішін тудырып, желіде үлкен резонанс тудырды.

Жазба иесінің айтуынша, мәселе тілді тамаша меңгеруде емес, ниетте. «Егер сен Қазақстанда тұрсаң, базалық деңгейді білуге міндеттісің. Қателесу, акцентпен сөйлеу — қалыпты жағдай, ең бастысы — талпыныс. Бірақ «мен міндетті емеспін» деген позиция қабылданбайды», — деп жазды ол.

Этникалық ерекшелік және тілдік бірегейлік

Мақала авторы өзінің этникалық ауған екенін, бірақ мектеп кезінен қазақ тілін үздік оқығанын алға тартады. Оның бұл пікірі желі қолданушыларының арасында екіұдай пікір туғызды. Бірі оның позициясын қолдаса, енді бірі қызмет көрсету саласындағы кадр мәселесіне назар аудартты.

Бұл оқиға Қазақстандағы тіл мәселесінің тек «этностық» шеңберден шығып, «азаматтық» деңгейге көшкенін көрсетеді. Пікір қалдырушылардың бірі: «Қазақстанда қазақ болу үшін қазақша сөйлей бастау жеткілікті» — деп, тілдің біріктіруші рөлін атап өтті.

Шетелдік тәжірибе және «сағыныш» факторы

Талқылау барысында қызықты бір тенденция байқалды: көптеген қолданушылар тілге деген құрметтің шетелге шыққанда оянатынын алға тартты. Ирониямен жазылған пікірлердің бірінде: «Қазақтарды өз тілінде сөйлетудің ең тиімді әдісі — оларды шетелге жіберу. Сонда ғана өз қазақтарыңды сағынасың», — делінген.

Шынында да, халықаралық тәжірибе көрсеткендей, кез келген елдің сервистік саласы мемлекеттік тілде қызмет көрсетуді заңды міндет қана емес, тұтынушыға деген құрмет деп біледі.

Сарапшы түйіні: Тіл — коммуникация құралы ма, әлде кедергі ме?

Threads-тегі бұл дау — қоғамдағы пісіп-жетілген сұраныстың көрінісі. Сауда орындарында «қазақша сөйлейтін қызметкер жоқ» деген уәж бүгінгі нарық заманында бәсекеге қабілеттіліктің төмендігін білдіреді.

Түйіндей келгенде: Тілдік «база» — мәдениеттілік белгісі. Сатушының минималды деңгейде мемлекеттік тілде жауап бере алмауы — бизнес имиджіне нұқсан.

Эмоция емес, этика. Автордың айтқанындай, «міндетті емеспін» деген агрессивті позициядан гөрі, «түсінуге тырысамын» деген ниет қоғамдағы шиеленісті азайтады.

Инклюзивтілік. Тіл — белгілі бір этностың ғана емес, барлық қазақстандықтардың ортақ құралына айналуы тиіс.

Кейінгі кезде трендке айналған «Threads-тегі Игорьдің» қазақ тілін үйрене бастауы сияқты оң мысалдар, тілді үйренудің ерікті әрі беделді процесс екенін дәлелдей түскендей. Ал бұл жолғы дау — бизнес пен қоғам арасындағы диалогтың әлі де жетілдіруді қажет ететінін тағы бір мәрте еске салды.

Abai.kz