Дүниежүзілік көшпенділер ойындары аяқталғанымен, оның айналасындағы қоғамдық пікірталас пен спорттық бәсеке толастар емес. Жарыс қорытындысы бойынша, ресми командалық есеп пен медальдер жиынтығын анықтауда қазақ және қырғыз тараптары арасында үзілді-кесілді келіспеушілік туындады.

Қырғызстанда 31 тамыз бен 6 қыркүйек аралығында өткен VI Дүниежүзілік көшпенділер ойындары аяқталуымен бірге, екі көрші ел арасында медальдер есебіне қатысты айтарлықтай дау туындады. Даудың басы — жалпыкомандалық есепте кім бірінші орынды алды деген сұрақ болып тұр.

Ресми қорытынды есеп қандай еді?

Ойындар барысында Қазақстан құрамасы жақсы нәтиже көрсетіп келді. 4 қыркүйекке дейінгі аралық есеп бойынша, біздің елдің спортшылары жалпыкомандалық есепте бірінші орында тұрса, ал екінші орында 23 алтын, 24 күміс және 11 қола медальмен Қырғызстан құрамасы болған еді.

Жарыс толық аяқталғаннан кейін Қазақстан Республикасының Туризм және спорт министрлігі қорытынды жариялады: Қазақстан құрамасы 74 медаль жеңіп алды, оның ішінде 32 алтын, 20 күміс және 22 қола жүлде бар.

30 алтын медалі бар Қырғызстан екінші орынға, 7 алтыны бар Ресей үшінші орынға тұрақтаған болатын.

Қазақстан қоржынына соңғы алтын медальдер тоғызқұмалақ пен мангаладан келді: Алтыншы жарыс күнінде Қазақстан құрамасы ел қоржынына кезекті жүлделерін салып, алтын медаль санын 32-ге жеткізді, оның ішінде тоғызқұмалақтан 4 алтын, 2 күміс, ал мангаладан 2 алтын, 2 күміс, 1 қола медаль жеңіп алынды. Ал көкпарға (көкбөріге) келсек, қырғыз құрамасы шешуші ойында бізден басым түсіп, алтын медаль иеленді, қазақ құрамасы күміс жүлдегер атанды.

Дау неден басталды?

Дәл осы қорытынды жарияланғаннан кейін жағдай шиеленісе бастады. Қырғызстандағы ұйымдастыру комитеті жанжалға байланысты әлеуметтік желілердегі және ресми сайттағы медальдер есебін өшірді. ҚР Туризм және спорт министрлігі 32 алтын медальді жариялап, осы есеп бойынша ел бірінші орында болуға тиіс еді. Алайда ұйымдастырушылар кейін басқа нұсқа жариялап, онда Қырғызстанның 30 алтыны сақталып, Қазақстанның алтын саны 29-ға дейін азайып, жалпы есепте екінші орынға түскен.

Дау дәл үш медальдің (тоғызқұмалақтан екі алтын, мангаладан бір алтын) айналасында өрбіп тұр. Ұйымдастырушы тарап осы интеллектуалды ойындардан алынған жүлделерді жалпы командалық есепке қоспауды көздеп отыр.

Ресми түрде мәселе әлі шешілмеген: Комитет мәлімдегендей, «қорытынды медальдер есебі хатшылыққа соңғы ақпараттар келіп түскеннен кейін жарияланады, ресми расталғанға дейін жиынтық кесте жарияланбайды» дегенге саяды.

Екі жақтың көзқарасы

Спорт комментаторлары (соның ішінде Аслан Каженов пен Дмитрий Бабенконың әлеуметтік желідегі бейнебаяндарында) интеллектуалды спорт түрлерін (тоғызқұмалақ, мангала) командалық есептен алып тастауды әділетсіздік деп бағалайды. Олардың дәлелдері мығым: Бұл ойындар ресми бағдарламаға кіргізілген, финалдар өткізілген, медальдер тапсырылған — демек, олар да жалпы есепке кіруі тиіс.

Әдетте халықаралық спорт додаларында жалпыкомандалық орын ең алдымен алтын медаль саны бойынша анықталады, сондықтан алаш баласы үшін үш алтынның «жоғалуы» бірінші орынды тікелей өзгертетін фактор болып тұр!

Ұйымдастырушы қырғыз тарабының позициясы — көкпар (жер оодарыш/улак тартыш) және көкбөрі сияқты дәстүрлі күш пен ептілікке негізделген ойындарды басым санап, ал зияткерлік ойындардың (тоғызқұмалақ, мангала) мәртебесіне қатысты түсіндірмелер жарыс регламентінде әртүрлі болуы мүмкін — мұндай додаларда кейбір көрсету/қосымша дисциплиналардың толық медаль есебіне кірмеуі бұрын да кездескен тәжірибе. Дәл қазір ұйымдастырушылар тарапынан ресми, толық негізделген түсініктеме әлі жарияланған жоқ — тек кестенің уақытша алынып тасталғаны белгілі.

Тарихи контекст

Бұл екі ел арасындағы бірінші дау емес. Алдыңғы, 2018 жылғы ойындарда да Қырғызстан 40 алтынмен бірінші, Қазақстан 18 алтынмен екінші орында болған еді. 2024 жылы Астанада өткен V ойындарда керісінше, Қырғызстан 30 алтынмен (72 медаль) бірінші, Қазақстан 64 медальмен екінші, Ресей 34 медальмен үшінші орын алуымен аяқталды. Демек, екі ел арасындағы бәсеке — жай статистикалық көрсеткіш емес, әр ойында қайталанып отыратын бәсекелестік мәселе, өйткені қожайын ел бас ұйымдастырушы ретінде регламентке де ықпал ете алады деген пікір жиі айтылады.

Дүниежүзілік көшпенділер ойындары бауырлас халықтардың мәдени-спорттық ынтымақтастығын арттыруды мақсат еткенімен, жалпы командалық орынды анықтау және ережелерді біріздендіру мәселесі болашақ жарыстар үшін арнайы регламентті талап ететінін көрсетті.

Әбіл-Серік Әліакбар

Abai.kz