Қазақстанның ақша-несие саясаты қазіргі таңда күрделі макроэкономикалық және геосаяси жағдайлар аясында жүзеге асырылуда.

Ұлттық банктің (ҰБ) басты стратегиялық мақсаты — баға тұрақтылығын қамтамасыз ету, инфляцияны мақсатты деңгейге (таргетке) жақындату және ұлттық валюта — теңгенің бағамын шектен тыс құбылмалылықтан қорғау болып табылады.

Базалық мөлшерлеме саясаты:

Базалық мөлшерлеме — Ұлттық банктің экономикадағы ақшаның құнын белгілейтін басты құралы.

Үстіртін емес, қатаң саясат:

Ұлттық банк инфляциялық күтулерді төмендету үшін базалық мөлшерлемені жоғары деңгейде ұстап отыр. Бұл негізсіз ақша массасының өсуіне тосқауыл қойып, сұраныс инфляциясын басуға бағытталған.

Тұтынушылық және бизнес-неиелерге әсері:

Жоғары мөлшерлеме коммерциялық банктердің депозиттер мен несиелер бойынша пайыздарын анықтайды. Бір жағынан, бұл халықтың теңгелік депозиттерін тартымды етіп, жинақтау белсенділігін арттырса, екінші жағынан, нақты сектор мен бизнеске берілетін несиелердің қымбаттауына әкеледі.

Инфляциялық таргеттеу:

ҰБ-ның ұзақ мерзімді мақсаты — инфляцияны 5% деңгейінде ұстау. Алайда, фискалдық ынталандыру (бюджет шығыстарының артуы) мен монополиялық тарифтердің өсуі бұл мақсатқа жетуді баяулатып отырған ішкі факторларға жатады.

Қазақстанда 2015 жылдан бері еркін калқымалы айырбас бағам режимі қолданылады. Бұл — теңгенің бағамын мемлекет жасанды түрде ұстап тұрмайды, ол нарықтағы сұраныс пен ұсынысқа қарай белгіленеді деген сөзді білдіреді.

Теңге бағамына әсер ететін басты факторлар:

Қазақстан экспортының негізі шикізат болғандықтан, энергоресурстардың әлемдік бағасы валюта ағынына тікелей ықпал етеді.

Ұлттық банк бюджетке трансферт бөлу үшін Ұлттық қордағы шетелдік валютаны (долларды) ішкі валюта нарығында сатады. Бұл теңгенің күрт арзандап кетуіне жол бермейтін маңызды фактор.

Зейнетақы қорының қаражатына шетелдік бағалы қағаздарды сатып алу үшін жасалатын валюталық операциялар да нарықтағы балансқа әсер етеді.

Негізгі сауда серіктестерінің (Ресей, Қытай, Еуроодақ) экономикалық жағдайы мен АҚШ Федералды резервтік жүйесінің (ФРЖ) доллар мөлшерлемесі бойынша шешімдері.

Фискалдық және монетарлық саясаттың алшақтығы:

Ұлттық банк ақша саясатын қатаңдатып, инфляцияны басуға тырысқанымен, мемлекеттік бюджет шығыстарының өсуі экономикадағы инфляциялық қысымды қайта күшейтеді. Бұл екі саясаттың үйлесімділігін арттыру қажеттілігін көрсетеді.

Дедолларизация тренді:

Тұрғындар мен бизнестің теңгелік активтерге сенімі артып келеді, бұл банктік депозиттер құрылымындағы дедолларизация үлесінің өсуінен байқалады.

Сөз түйіні: Ұлттық банктің қазіргі стратегиясы — ағымдағы экономикалық құбылмалылық жағдайында ұлттық валютаның тұрақтылығын сақтау мен инфляцияны тізгіндеу арасындағы алтын орталықты табуы да өз нәтижесін бермек. Мөлшерлеменің болашақ динамикасы ішкі инфляциялық процестердің баяулауына және әлемдік шикізат нарығындағы конъюнктураға тікелей байланысты болады.

Abai.kz