Сейсенбі, 30 Мамыр 2017
16 Мамыр, 2017 сағат 16:09 Әттең... 1084 20 пікір

Орақ пен балға арасындағы жанталас

Қазан төңкерісінен кейін үкімет басына большевиктер келген соң қоғамда пролетариат диктатурасының ызғарлы аязы қақап тұрды. Бірақ, шын мәніне келгенде жұмысшы табының емес, солардың атынан партиялық аппарат пен кеңестердің атқарушы органдары «көсемсымақтарының» билігі жүргізілді. Осы тұста қазақ ұлтының алдыңғы қатарлы оқыған зиялылары, Алаш партиясы өкілдерінің басты ұстанған идеясы қазақ елінің тәуелсіздігі еді. Алаш партиясының негізгі мақсаты ұлт мүддесі, ұлт тағдыры, ұрпақ қамы болатын. Алаш арыстары елінің өркениет көшінен өзіне тиеселі орын алуын көкседі.

Керісінше жаңа құрылған Кеңес өкіметі өз саясатында басқаша мақсат-мүддені көздеді. Орынбор губерниясы РКП (б) органы «Коммунар» газетінің 1920 жылғы 2 қазан сенбілік санында Е.Плюдов деген «К всекиргизкому съезду» деген шағын мақаласында: «Многие именно из киргизких представителей, особенно так называемого «Алаш Ординского» толка, забывают главные предпосылки, с которыми революционный пролетариат, в лице коммунистической партии, подходит к осуществлению принципа самоопределения национальностей: «Советская власть и диктатура пролетариата». И как бы ни было трудно – киргизкий народ с помощью революционного пролетариата РСФСР перейдет к нему, как к единственному залогу своего освобождения», - деп кесіп-пішіп пікір білдіреді.

Алаш қозғалысы жетекшілерінің бірі Жанша Досмұхамедов өз уақытында: «Біздер – Алаш азаматтары халқымыздың тағы да ұлы державалық, ұлттың тонын теріс айналдырған экономикалық, саяси үстемдігіне, қазақтарды ұлттық мешеулікте ұстап, үстем ұлттың құйыршығы, табанын жалаушы қалде қалуына үзілді-кесілді қарсымыз», - деуінің өзі біраз нәрсені аңғартса керек.

Соның айғағындай 1917 жылғы «Алаш» партиясының бағдарламасының жобасында «қайткенде де осы күнгі земстволықты қабыл алу қажет» делінген.

Земство Ресей империясында 1864 жылғы реформаға сәйкес құрылған жергілікті өзін-өзі басқару органы. Қазақ жерінде земство мекемелері патша өкіметі құлағаннан кейін, Уақытша үкіметтің 1917 жылғы 17 маусымдағы «Ақмола, Семей, Жетісу, Торғай және Орал облыстарында земство мекемелерін ашу туралы» қаулысына сәйкес құрылды. Осыған орай Бірінші жалпықазақ сиезі земство мәселесін күн тәртібіне қойып, қазақтардың земство мекемелерін құруға белсенді түрде ат салысуына ерекше мән берді. Қазақ жеріне алғашқы земство мекемесі 1917 жылғы 16 қазанда Торғай уезінде ашылды. Облыс деңгейіндегі земство басқармалары Қазақстанда 1918  жылғы қаңтарда құрылды. Жергілікті өзін-өзі басқару органдары – ауылдық, болыстық, уездік земство комитеттері болды. Орал облысындағы земство басқармасының төрағасы болып Х.Досмұхамедов сайланды. Қазақ жерінде облыстық және уездік деңгейде ашылған земство мекемелері халықтың шаруашылығын реттеуде, оқу ісін жолға қоюда елеулі жұмыстар атқарды. Мұғалімдер даярлайтын курстар, бастауыш мектептер ашты. Сол кезеңде Гурьев уезінде Есбол, Сімбірті, Гурьев, Қаратөбе, Былан, Қарабайлы, Жаршық, Жем, Жем-Атырау, Ақбас, Бестөбе, Ақжал, Қарашағыл, Кермеқас, Қарабау, Қызылқоға, Тайсойған болыстары болды. Бұл болыстық бөлімдер 1925 жылға дейін сақталған, ауылдарды кеңестендіру жылдарында осы болыстар негізінде аудандық кеңестер құрылған.  Осы болыстардағы қара халықпен тілдесетін тілмаштар, іс қағаздарын жүргізетін хатшылары сол кезде орысша оқыған қазақ азаматтары болды.

Алашорда мүшелері, туған еліне қал-қадірінше адал қызмет атқарған жерлестеріміз Сағыз уезі земство төрағасы орынбасары Қазмұқаш Ибрашев Орынбордың мұғалімдер семинариясын бітірген. Қазмұқаш екі тілде бірдей сөйлеген. Қазақшадан орысшаға сөзбе-сөз шебер аудармашы болған. Қуғын-сүргін құрбаны болды. Жұмағали Аңқылдақов Гурьевте төрт кластық қалалық училищені бітірген. Өте сауатты адам болған. 1937 жылы мемлекеттік банкіде жүрген кезінде ұсталған. Қожаров Ғабдолла 5 ауыл, қазіргі 7 ауылда оқыған. Екі кластық қазақ-орыс мектебін бітірген. Төңкеріс алдында болысқа хатшы болып істеген. Кезінде халық арасында беделді және жазуға өте шебер адамдардың бірі болған. 1939 жылы 55 жасында қайтыс дүниеден озған. Ибраш Әлжанов бұрынғы 9 ауыл, қазіргі 15 ауылда екі кластық қазақ-орыс мектебін бітірген. 1930 жылы бақилық болды.

Алаш туы астында қызмет еткен және алашордашылар идеясына мүдделес болғандарға қарсы шабуылдар  кеңестік баспасөз беттерінде кең орын алып, оларды  әшкерлеу жаппай белең алды.

Гурьев округтік «Социалды құрылыс» (қазіргі «Атырау») газетінің 1937 жылғы 9 шілдедегі санында «Қазақ ұлтшылдарына және соған қарай ауа жайлаған уклонға қарсы» атты бас мақаласында «...Контрреволюцияшыл қазақ ұлтшылдығымен ойдағыдай күресе алу үшін Алаш партиясының ертеде объективті революцияшыл рөлі болды дейтін партияға, советке қарсы шірік теориялардың қалдықтарын біржола құртуымыз керек. Өйткені, мұндай шірік теория контрреволюцияшыл қазақ ұлтшылдарына қарсы күресуімізді бәсеңдетеді, қырағылығымызды төмендетеді, осымен бірге жауыз ұлтшылдарға олардың қаскүнемдік істерін жүргізулеріне мүмкіндік беретін бетперде болады. Бірақ, кейбір коммунистер (Аспандияров, Мұқанов, Тоғжанов тағы басқалар) соңғы уақытта дейін өздерінің кітаптарында Алаш- орданың объективті революцияшыл рөлі бар деген шірік теорияны пропагандалаудан арылмай келеді. Контрреволюияшыл қазақ ұлтшылдығы жапон-герман фашизмінің агенті болып, мемлекетімізге саяси қауіп келтіріп отырғанда, олардың революцияшыл рөлі болды дегеннен артық ұлтшылдыққа жәрдем беруге болмайды!»,- деп жазды.

Округтік «Социалистік құрылыс» газетінің 1937 жылдың 3 желтоқсан күнгі нөмірінде «Манаш мектебін кім басқарады» деген мақалада «Гурьев ауданы, Манаш ауылындағы орталау мектептің директоры болып отырған, Иманғалиев Бекіш патша заманында екі класты бітірген адам. Ол 1918-19 жылдары Алашордашыларға белсене қатынасты»,- деген «жаңалықты» жазады.

Алаш ісіне қатысты екінші дүниежүзілік соғыс жылдары Мұстафа Шоқайдың қолына түскен бір жапырақ қағазға жазып берген жерлесіміздің өтініші назар аударарлық.

Қойын дәптердің парағына араб қарпімен жазылған мына бір құжат аумалы-төкпелі заманда ғұмыр кешкен, бірақ қиындықтарға қарамастан алға ұмтылған қайсар қазақ жасының өмірінен белгі береді. Өлім алдында тұрса да, рухын жоғалтпаған бұл жас: «Сәлем бердік. Нашарға жағдай туғызу мақсатында алыс жерден келген мұсылман баласы. Сізге жүрегімнің терең түкпірінен шыққан махаббатқа толы сырымды ұсынып, төмендегі жағдайымды еске алуыңызды өтінемін.

Мен Гурьев (Үйшік) облысынанмын, Қаңбақтыны жайлаушы Қосымбай болыстың туған немересі Жалғасұлы Сембай боламын. Орта білімім бар. Мамандығым оқытушы, Гурьевтегі оқытушылар курсын бітірдім. Бірақ жасымнан газет-журнал жұмысына араласудамын. Бұл іс – өмірлік алға қойған мақсатым.  Мұның қайнар бұлағы – ақын-жазушылық жұмысы. 30-жылдан жазушылық талаппен қазақтың көркем әдебиетімен таныстым. 31-жылдан өз бетіммен қолыма қалам алып, түрлі жағдайға арнап өлең, әңгіме жаза бастадым. Бірақ Қосымбай болыстың («бөрінің») тұқымы деп... менің шығармаларым керексіз пұлға айналып отырды. Мектеп бітіргеннен кейін облыстық газетке жұмысқа кіріп, қазақтың көне фольклорын жинау жөніндегі комиссияға іліндім. Сонымен «Алаш заманындағы ақын-жазушылардың сойылын соғушы», - деп облыстық газет алқасынан шығарды. Көп адамдармен бірге мені де қуды. Сіздің есіміңіз біздің елде өшпес орын алды. Францияда дегенді естіп, елде жүргенде армандаушы едім. Сол тілегім орындалып, сізбен бүгін жолыққалы отырмын. Мен бір түпсіз тұңғиыққа батқан қара тастай қайғылы ауыр халде тұрмын. Болашақ жас талантты өлім халінен алып қалуыңызды сұраймын. 4-жұмысшы тобы, 2-барақ. Жалғасұлы Сембай. 19.Х.41».

Екінші дүниежүзілік соғыста Германияда құрылған Түркістан легионы құрамына «Темір атындағы Түркістан батальоны», 162-ші түріктер дивизиясы және қазақтардың «Алаш» отряды кірген. Түркістан легионында болған жерлесіміз Ғ.Бейісов Берлиндегі 1943 жылы салынған «Алаш» мектебі турлы мәліметтер береді, бұл мектеп оберкоманда Вермахтың барлау тобының 4-бөліміне қараған,  барлау тобының жетекшісі фон Ганний Граф, орынбасары, жерлесіміз Әлихан Ағаев (шын аты-жөні Әмірхан Тілеумағамбетов) болды. Ғ.Бейісов Ә.Ағаевпен кездесіп дәмдес болған. Ол Әлихан Ағаевты орта бойылыдан биіктеу, артық біткен ет жоқ, қанжардай қатқан кеуделі, әскери адам деп суреттейді. Кейін Ә.Ағаев 1944 жылы он екі адамдық топты екіге бөліп Атырау жеріне десант болып түскені белгілі. Бұл туралы ҰҚК офицері С.Шәкібаевтың «Үлкен Түркістанның күйреуі» атты кітабында баяндалады және мерзімді баспасөздерде де жазылды. 

...Кеңес елінің алқызыл туындағы балға мен орақ белгісінің арасында қалған Алаш қайраткерлері мен мыңдаған қарапайым мүшелері туған елінің тәуелсіздігі мен еркіндігі жолындағы күрес жолында өмірлері мен идеялары кеңестік орақпен орылып, балғамен мылжаланып, қызыл қанға батқаны тарихымыздан белгілі.

Аққали АХМЕТ, Х.Досмұхамедов атындағы Атырау мемлекеттік университетінің  профессор, тарих ғылымдарының докторы

Abai.kz

 

 

 

20 пікір
Казакка Алтайдан 2017-05-19 23:59:31
1. Казак оз жерiнде завод тугiл кора салугада кукыгы болмаган, не iстесенiзде Москванын руксатын алу керек болды. Салынган заводтардын ешкайсысыда толык циклды ондiрiс болган жок, ол заводтар кобiне Ресей немесе баска республикалардагы заводтар ушiн жартылай фабрикаттар шыгарды. Толык циклды ондiрiстер тек Ресей мен Украинада салынды. Ал Одак ыдыраганнан сон бiздегi заводтардын барi турып калды, себебi олардын онiмдерiне сураныс болмады. Iстеп турган заводты баска онiм шыгаруга икемдеу оте киын, коп каражат керек етедi. Оган казакты кiналаудын кажетi жок. 2. Орыстан кутылганга 30 жыл болды дейсiз. Шындыгында кунi бугiнге дейiн орыстын ыкпалынан шыга алмай келемiз. Оган далел, сiздин устанып отырган позицияныз, орыс теле каналдарын азырак корсенiз, мумкiн бул аурудан жазыларсыз. 3. Аскери полигондар туралы не айтасыз, алде оларды казак жерiне казакты жарылкайын деп салды ма екен?
Төреге Пәсөбие 2017-05-19 21:36:40
Ол Қазақ деген шынымен сол "кірпі бас" болса не істейін деп едіңіз, алдында тізерлеп төре хан-бабаларыңыз қазаққа kзавод пен пәбірке дегеннің не екенін салдырмағаны үшін, орысқа байлап бергені үшін кешірім сұрайын деппедіңіз?
Төре 2017-05-19 20:34:27
Мынау Қазақ деген атпен шығып жүрген, парламентте отырған "кірпі" бас, депутат - коммунист емес пе екен? Сөз саптасы соған ұқсайды?
Алтайға Қазақ 2017-05-19 20:16:11
Сайран, оқырман, Бақытбек деген азаматтар өз пікірлерін айтыпты. Ол пікірлер ұнамаса бір ғана әдіспен менікі дұрыс деп, ал оларды советті аңсаушылар деу ақымақ пікір. Себебі қоғам бірыңғай бүгінгі тарихты бұрмалаушылардан, әлеуметтік жіктелуді қорғаушылардан, өз басын ғана күйттеушілерден тұрмайды. Халықтың бәрі біркелкі Алтай құсап ойлайтындардан тұрмайды, онда құриды. Алашорданы орынсыз кез келген жерге тықпалап, солар ғана ақылды болған, қалғандары ақымақ, алжасқандар етіп тарихты бұрмалауға болмайды. Алашордаға қолдан мақтау тудырушылардың әрекеті бұзауы өлген сиырдың оны сауар алдында бұзауының тұлыпына қарап мөңірегені сияқты әрекет. Тарих бір ғана алашордадан тұрған жоқ, ол кездегі қазақ қоғамы әрқилы әлеуметтік топтардан, жіктелістерден тұрған. Орыстар қазақ жеріне завод , фабрика салса өздеріне керек болған соң салды. Қолынан келсе қазақ өзі неге салмаған? Ол салынған заводтар, кәсіпорындар осында қалды ғой, әрі қарай оларды қазақ неге игеріп, өзі іліп әкетпеген? Бүгін ең жоғары басшылықты шақырып, жаңа "заманауи" /ойлап тапқан жасанды анықтауышының түрін қараңдар/ деген заводты қазақтар ашады, көз бояушылық басылып, басшы кеткен соң ол істемей қалады, кейде құлап жатады. Қазақтың қолынан ол іс неге келмейді? Егер ақылды болса орыстан құтылғанына отыз жыл болады ғой. Сондықтан мәселенің бәрі әріде - қазақтың даңғаза мақтаншақтығында. Қолынан материалдық игілік игеру келмейтіндігінде. Себебі дәстүрі жоқ. Бәрі сөз қуу, айтысты тамашалау, той, атшабыс т.б. соңында жүр. Автономиясын жарияламаған алашорданы жаппай тыштыра мақтаймыз, ал оның басқарған біртұтас территолриясы да болмаған. Өтірік тарихты көйітпей біртұтас жақсысы мен жаманы, кемшілігі мен жетістігі қатар айтылып, түсіндірілетін тағылымы бар тарихты неге жазбасқа, айтпасқа? Ал қазаққа бір кезде орыс отаршылдығының аузында кеткен мемлекеттігін қалпына келтіріп, тіпті бүгінгі шекарасына дейін айқындап берген, жарылып кетсеңіздерде, ол совет өкіметі мен Ленин. Ал оның совет кезіндегі көрген трагедиясы да, жетістігі де қатар айтылуы керек.
Алтай 2017-05-19 16:15:19
Сайран, Окырман секiлдi адамдар букiл омiрiн СССР-де откiзгендер гой. Шамамен жастары 50 мен 60 арасында, букiл саналы омiрi ком партиямен байланысты, мумкiн жумыстары да парт структураларга байланысты болган шыгар. Сондыктан ондай адамдарды келемеждеуге де болмайды, олармен пiкiр таластырудын да маганасы жок. Бiр созбен айтканда - мангурттер. Ал СССР кезiнде казак жерiнде завод, фабрика салынса, ол казак ушiн салынган жок, ол казактын казба байлыктарын игеру ушiн салынды. Орыс ешкашан казакты жарылкаган жок, жарылкамайды да. Заводтар мен коса казак жерiне салынган ондаган аскери полигондарды умытпайык. Егер бiзге так Семей полигоны белгiлi болса, одан баска ешкiмге жария етiлмеген химиялык, бактериалык каруларды сынайтын полигондар болган. Олардын касiретiн казак халкы алi жуздеген жылдар тартады. Сондыктан Совет окiметi казакты жарылкады деген жалган пiкiрдi токтату керек. Жане бул Сайран секiлди мырзалар егер Совет одагы болмаса казак мал болып кетер едi деп ойлайды, неге олай екенiн оздерi де бiлмейдi. Мумкiн 17 жылы тауелзiдiк алсак, казiр дамыган ел болып отырар ма едiк, ким бiледi.
Бақытбек 2017-05-19 14:02:31
Мадай - деген топасикке айтайын дегенім. Сіздің, (топасик) мына пікір жазып отырған компютеріңізде қазақша шрифттер жоқпа? Әлде, сіз әдейі топас болып көрінгіңіз келеме? Жазған пікірің безпонтовый. Яки, өзіңде безпонтовый болғаның ғой. Ана төмендегі Сайран дегеннің жазғандарын жатта, Алла-алла деп қасай бермей. Байқамай, сол Алла Тағалаң : - "мынау қақсап, мазамды ала берді ғой, Тозаққа жіберейінші " сені Тозаққа жіберіп жүрмесін.
Мадай 2017-05-17 13:18:24
Сабит окимети Кудайсыз орысичтер мен мангуртенип туби орысбайич болады деген баска ултар деген ниетпен СССРды курды. Мектеп, завод, фабрикалар салды. Бирак Алла тагалла оларды нийетине жеткизбеди. Олардын жасагандарын бир кунде ма деп казахка бере салды. Атеистер сонша енбектеринин далага кеткенин корип, саусактарын шайнады, окирди, жылады. Мине осылай Алла тагалла кудайсыздын енбегин еш кылат. Кудай дегеннин енбеги боска кетпейди !!!
Сайран 2017-05-17 10:48:40
Интернет пен Компютерден туған сияқты есептеп жүрген қазақтарға!!!! Мерседеспен бірге туған, сот.телефонмен егізбін Watsap - менің туған ағам деп жүрген Әңгүдіктерге!!!!! Менің айтарым, жайсыз болашақ!!!!! Тек ғана Қазақстанның емес, бүткіл әлем елдерінің. Кибер террористтер 2016-2017 жылдары 10-рет әлемдік дәрежеде "сходка" жасап, енді міне Бүткіл компютерге, Интернетке сеніп алған елдерден ДАНЬ - алуды бастады. Олар, кибер террористер, анау Сирияда бықсып-сасып, бұттары шіріп жүрген террористерден басқаша, өте интелектуальды террористер!!!!! Бұл киберр шабулдар енді тоқтамайды. Оның үстіне Қазақстанда хаккерлер тіптен жоқтың қасы. Өзіміздің хаккерлер әйтеуір, дені дұрыс болса "блок" қойуға көмектесер еді (ақшаға). Бізде, безпонтовый ваххабисттерден басқа ешкім де жоқ. Қолдарына электроника ұстап жүрген!!!! Бүткіл бухгалтерлік есеп-қисап (С1 - экзельде) Ұшу-қону мен поезд кестесі, толып жатқан дүниелердің барлығы бір әңгүдік хаккердің құзырына көшеді. Осы, 21-ғасырдың қасіреті Хаккеризм туралы білгіштер не айтып жатыр, мен не айтам. Білгіштер, ештеңе айтқан жоқ, бастарын шайқады, себебі ол бастың ішінде ештеңе жоқ (судан басқа). Ал, менің айтарым: - жақын болашақта Интернет, Эл.пошта (барлық түрлері) барлығын ұмытатын боламыз. Өйткені, хаккерлер осы әлемдік жүйе арқылы ұлкен кәсіпорындар мен банклердің арнайы сайттарына еніп, парольін бұзып жатыр. Болашақта Интернет болмайды. Интернет болады, бірақ Ұлттық болады. Өзбек Интернеті, Әзербайжан, Финляндия, Шейцария Интернеттері. Күлмеңдер, дәл осылай болады!!!!!!!!! Осыған дайындалыңдар!!!!! Қытай, бұл кесапатты алдын-ала сезіп 2013-2014 жылдары Feisbuk, Watsap, Instogram сияқты сасыған месенджерлердің таза Қытайлық баламаларын шығарды. Сенбесеңдер, барып келіңдер Қытайға, Қытай болашақ көршіміз ғой біздің. Қай елде, ғарыштық серік (жартылай Қазақстандық Kazcat-2) сол елдер, жақын болашақта тек ел ішінде қолданылатын Интернетті пайдаланады. Әлем бойынша ең безопасный Факс қолданылады, сосын жәй Телефон, простой Телефон. Яки, Таз күйімізге қайта түсеміз, өйткені, бізді көктегі Тәңір ұлттарға бөліп, тілдерді әртүрлі қылып жаратты. Ал, Шайтан азғырған кейбір ұлттар өздерінің тілдерін бүткіл Әлемге тықпалады, келіп. Ал, нәтиже болса Мынау....... Күліңдер!!!!!!!!!!!!!!!
1 2017-05-17 10:16:51
сай р а м н деген б..ң трольчигі өте қарқынды жұмыс істеп алған айлығын өтеуде.сасық қазақтар деп қояды,өзі атеист дінсіз кəпір болса онда 1000%сасық өзі екенін ескермейді,жалпы бұның жазған пікірсымағын.оқымайтын болдық.калбит 2жыл қазақты жамандап жазып келіп еді,енді сайр боп өзгерген сол сияқты,негізі бұл адамнан шовинизмнің шошқа сасыған иісі əбден сасытып бітті.
Че 2017-05-17 00:00:00
Сайран гек оқырман сендер қазақ болсаңдар қазақта 2000 жыл бұрын Таразда бір шаммен ысыйтын монша болғанын білер едіңдер, орысты монша салып берген деп мадақтамай нақұрыстар!
Че 2017-05-16 23:59:47
Сайран гек оқырман сендер қазақ болсаңдар қазақта 2000 жыл бұрын Таразда бір шаммен ысыйтын монша болғанын білер едіңдер, орысты монша салып берген деп мадақтамай нақұрыстар!
Че деген нақұрыс ауруға 2017-05-16 21:58:12
Түсінбейтін нәрсеңе қатын құсап, болмаса құйысқанға қыстырылған боқ болмасайшы. Психиатрға барып емдел, әйтпесе ауруың асқынып кетеді.
Дана Қазақ 2017-05-16 21:00:29
МЯСО РУБКА 1917-1945 гг...... http://abzubov.com/ ........................www.youtube.com/results?search_query=зубов+андрей+борисович
Че 2017-05-16 20:12:09
100 өтседе сол орақ пен балға Таразда хим.поселоктағы дом культураның шекесінде жабысып қалған. Қанды қол геноцид жасағандардың рəмізін алуға əлі шамасы жетпеген биліктің құны бес тиын.
Че 2017-05-16 20:09:36
Оқырман сайран дегендер қазақтар еместер. Ленинді қытайды қолдап отыратын нақұрыс негізі жармағандар.
Төреге Оқырман 2017-05-16 18:00:42
Мен сен айтқандай есірік, нақұрыс емеспін, тексіз емеспін, тектімін, мен де төреге жақынмын, бірақ сіз сияқты аузына келгенді құса салатын ақымақ НАҚҰРЫС-ЕСІРІК төренің тегі емеспін, ішіп алғансыз ба, жоқ алжиын дегенсіз бе? Төрелер де кезінде тозған, өз қара басын ойлаған, орыстың патшасынан шен шекпен алып, сатылған, билікке таласып, өз бауырларын өздері өлтірген.сіздің аталарыңыз - атасына нәлет - қазақты орысқа құл еткен. Оны қазбай-ақ қояйық. Орысқа қазақты сатып, өзіорыстан шен шекпен алып, халқын орыстың құлына айналдырған төрелердің орнына қазақ деген ұлтқа республика құрып берген - совет өкіметі. СІЗДІҢ АТА-БАБАҢЫЗ ТӨРЕ-ШӨРЕ-МӨРЕ ХАН-САНДАР-ТАМДАР т.б. құрт құмысқалар ОРЫСҚА ҚҰЛ ЕТІП САТЫП КЕТКЕН ҚАЗАҚҚА ЖЕРІН ҚАЙТА ЖИНАП, РЕСПУБЛИКА ҚҰРЫП БЕРІП, ҚАЗАҚ МЕМЛЕКЕТТІГІН ҚАЛПЫНА КЕЛТІРГЕН, ҚАЛАЙ ЖЕК КӨРСЕҢІЗДЕ ОЛ ТҰЛҒА -ЛЕНИН. СОЛ ЛЕНИН ҚҰРЫП БЕРГЕН РЕСПУБЛИКАНЫҢ ШЕКАРАСЫМЕН БЕЙБІТ ТҮРДЕ БҮГІН ТӘУЕЛСІЗ МЕМЛЕКЕТ БОЛЫП ОТЫРСЫЗ ТӨРЕ-МӨРЕ, әлде төре емессің бе, кім екенің белгісіз, самозванец. Бүгінгі қазаққа төре-мөре деген бәрібір, бұрынғы ескі қызыл шұлғау, онанда өзіңнің жеке басыңның қасиеті бар ма, сонымен мақтансайшы.Тарихты қайта оқы, әсіресе революция тарихында сенің төрелерің Колчактың қандықол қарақшылары болғанын. Колчактың малайы болып, өз қазағын өзі қырғанын оқы. Ол қысталаң кезде екі-ақ төре бұл қанды қасаптан аулақ, таза болған: бірі сұлтан Бақытжан Қаратаев, екіншісі сұлтан Жанша Сейдалин. Қалғандарының орыстар айтқандай мордасы в пушку.
Сайран, оқырманды қолдаушы 2017-05-16 17:57:27
Оқырман - деп пікір қосушы, барлық мәселені де, өте орынды айтыпты. Қолдаймын. Өйткені, біздер Қазақтар, 1917 жылдың 25 қазан күнінен бастап, 1991 жылдың (13 қарашасы болар) қарашасына дейінгі аралықта СССР - деген державаның құрамында болмасақ:: - елімізде дені дұрыс аурухана тұрмақ фельшерлік бекет, Университет тұрмақ, жәй училище болмас еді. МОНШАЛАР - болмас еді. Қолтығы мен бұтын тыр-тыр қасып, Педикулез деген диагнозды жейтін "қойдың құйрығы" деп сыбырлап, күбірлеп, боқ-боқ, қойдың соңында (онда да, орыс купецтерінің қойлары мен жылқылары) жүрер едік. Тап, ослай болмасақ та, осыған жақын, Өзбекстаннан сәл артта, Ауғаныстаннан сәл алда өмір кешер едік. На худой конец қазіргі Монголия сияқты өмір сүрер едік. Күні-кешегі тарихты, бұрмалап, алысқа жетпейміз. 1917 - жылға дейін қазақтар жәй аппендецит пен флевриттен қойша қырылды (басқа инфекциялық ауруларды айтпайақ қоялық) емеспе. Қой бағып, Жайлауға таласып, Қыстаққа таласып, жайылым үшін жағаласып жүрген қазақтарға, село, шаруа поселкаларын, аудан орталығы мен қалалар, электростанцалар, темір жол қатынасы мен телефон-телеграф, почта, ауруханалар мен орта мектептер, мұғалімдер училищелерін, кейін Медицина институтын тағы да басқа өркениеттің инфрақұрылымдарын жасаған кімдер????!!!!! Кімдер!!!!! Тарихты бұрмалаған халық, сол өзі бұрмалаған шырғалаң торға өзі түседі. "Біреуге Ор қазба - сол Орға өзің түсерсің" деген бар. Қазір Қазақстанда, боз өкпе, тең жартысынан көбі надан, діншіл (ваххабистері бар арасында) 1991 жылдан кейін туылған жас жігіттер бұл таза тарихты білмейді. Білгілере келмейді, қате! Керісінше, білу керек! Аспаннан топ етіп Енемен Қазақстанға келе қалдым деп ойлайды, олар. Жастардың көбі аса ұлтшыл, өзімшіл, сауатсыз болып барады. Бұл, мүмікін, кейбір қоғамдағы топ "өкілдеріне" қажетте болар. Бірақ, халықтың тең жартысынан астамы діншіл, сауатсыз болса, ол мемлекеттің болашағы бұлыңғыр. Осыны ұмытпайық. Архивте ақппарат көп, архив тарихтың айнасы, әркім - архивті әрқалай "қопарады" немесе "ақтарады". Ал, ШЫНДЫҚ біреу, қалай төңкерсеңде ШЫНДЫҚ біреу!!!!!!!
Төре, оқырманға 2017-05-16 17:17:15
Йя, Жаратқан Ием, Бір Алла! Осындай есірік - нақұрыстар Қазақта әлі көп-ақ? Большевик-коммунистердің сілімтігі ... сізге не айтуға болады. Баяғы тексіз, өзгермейтін сол тексіз! Сіздеде бала-шаға бар шығар? ... Тексіз-ау, тексіз! Не айтып, не қойғаныңызды түсынбейтін, сырттай оқыған парторг...
Төре 2017-05-16 17:03:26
Өңшғң ақымақ, Еврейлерден үлгі алыңдар? Жау кеткен соң қылышыңды ... шап? Біздің ауылда сол жылдары Төрелерді түгел ұстап берген соң, үйреніп қалған әдет емес пе белсенділердің, өздерінің ағайыны, түма-туыстарын қоса айдатып жіберген сабаздар жетіп артылады. Бұл Қазақ нақұрыс десем өзіме тиеді, қайтейін? Мен білем, шешем марқұм (ИМАНДЫ БОЛЫҢЫЗ?) айтып еді, мен Құдайды "аттым" деп аспанға оқ атқан белсенді, кейін молда болды. Тексіздер, теңдік алдық, деп ауылда панасыз қалған Төрелердің бала-шаға, қыз-келіншектеріне көрсеткен "өнерлерін" шешем көз жасы көл болып айтып отырушы еді жарықтық ...
Авторы Аққали Ахметке оқырман 2017-05-16 17:02:06
Қазақы мақтаншақтық, даңғазалықсыз, ол кездегі орыстың бәрі ақымақ, кіші жүз үшін Жанша мен Халел ғана ақылды демей, себебі орта жүз Бөкейхан мен Байтұрсын, Дулатұлы ғана сол кезде ақылды болған, қалғаны ақымақ деп орталық Қазақстан апторлары өңеш жыртқанын қоздырмай, сол сияқты ұлы жүзде Тұрар Рысқұловтан басқа ақылды қазақ ол кезде жоқ еді, мүлдем болмаған дегенді қоздырмай, бір бріңізбен осылай бәсекелеспейақ жазсаңыз қайтеді. Себебі ол алашордашылар қанша тыраштанса да соңғы сөзді айтып, Қазақ республикасын құрып берген совет өкіметі мен бәлшебектер. Біздің Гурьев пен Текеде, Жымпитыда, Ақтөбе мен Ойылда Алашордаңыз Дутовпен , атаман Толстовпен ауыз жаласып, қазақтың өзін сатып кетті. Ал арғындарда алашордашылар Колчакпен, Дутовпен, атаман Анненковпен, Унгернмен ауыз жаласып, қазақтың өзін атып, асты, тонады. Тіптен Көлбай Тоғысов сияқты найманнан шыққан аса көрнекті қайраткерді Колчакка ұстап беріп аттырыды, ол алашорданың Колчакка ұстап бергендері Сәкен Сейфуллин, Абдолла Асылбеков т.б. жайсаңдар. Осыдан кейін мың жерден мені орысқұл, орыстың сойылын соғушы десең де орысқа қарсы осы тұрғыдан факті таба алмайсың. Қазақтың жерін біріктіріп, тіпті өзіміздің Астрахан жағына кетіп қалған жерімізге дейін қайтарып, Қазақ Республикасын құрып берген СОВЕТ ӨКІМЕТІ МЕН ЛЕНИН. Совет өкіметінің ұлттық саясатын қара тарих ғылымдарының докторы, сонан кейін барып, зерттеп, обьективті пікір айт. Ал уақыттың ығына жығыла салатын "бұлбұлы" болсаң парқың белгілі. Теріңнен шыға сайрасаң да - сенікі өтірік. Себебі сенікі уақыт контекстінен, нақты жағдайдан жұлып алынып, уақыт ығына сай сол "сүйікті" алашордаңды мақтау. Ал ол бірыңғай мақтауға келмейді. Жұрттың жанды жеріне, артына горчицаны орынсыз тықпа. Алашордаңды мақтайтындар өз үйінде мақтап отырса сол жетед ғойі.

Үздік материалдар

Анық

Олар қалай байыды?

Руслан Ахмағанбетов 6377