Сәрсенбі, 18 Қазан 2017
Бетбұрыс 1432 67 пікір 29 Қыркүйек, 2017 сағат 08:41

Емлені қиындата беру не үшін қажет?

Әліпби комиссиясының жүздеген әліпби ішінен таңдап алған әліпбиінде елеулі кемшіліктер бар. Бұл әліпбиге қазақ мектептері ғана көшетінін ескерсек, әрбір кемшілік ұлттық емледе қиындық туғызып, ұлт мектебіне айтарлықтай ауыртпалықтар әкеліп, білім сапасына кері әсер етері сөзсіз. Сондықтан әліпбиге қатысты ойларымды ортаға салмақпын.

1 Ағылшын таңбаларының әліпбиде қамтылуы туралы. Пернетақтадағы бар қарыптарды толық пайдаланылу керек еді. «J»,  «x» таңбалары не үшін алынбағаны түсініксіз.

2 Кірме дыбыс таңбалары туралы. Әліпбиде «f ‒ ф», «v ‒ в», «h ‒ х/һ», «c ‒ ц», «ch ‒ ч» әріптері кірме дыбыстарды білдіреді. Осы орайда олардың қайсысы қаншалықты қажет екенін анықтап алуымыз керек.

Алдыңғы үш дыбыс (в, ф, х) тіліміздегі кірме сөздер арқылы орнығып қалған. Бірақ қосарланған дыбысты білдіретін «c ‒ ц», «ch ‒ ч» таңбалары қазақ әліпбиі үшін артық. Тілімізде «тс», «тш» дыбыс тіркесі жиі кездеседі ( кетсе, жатса, кетші, атшы, т.б.) «Ц, «ч»» таңбадарының дыбыстық мәні олардан өзгеше емес. Сондықтан кірме сөздердегі «ц», «ч» әріптерін керек жағдайда «тс», «тш» түрінде жазуға болады ғой.

3 Диграфтар туралы. Бір дыбысты қос таңбамен беру алфавиттерде кездесетіні рас. Олар сөз ішінде бірегей жазылып, бірегей оқылады. Түрлі сөздер ішіндегі осындай әріп тіркесінде өзгеше оқылу, қайшылық болмауы тиіс. Әліпбидегі диграфтарға осы тұрғыдан назар аударайық.

Дауысты дыбыстарға берілген диграфтар: «ae» ‒ «ә»; «oe» ‒ «ө»; «ue» ‒ «ү». Автор «ae» ‒ «ә» диграфына «aelem» сөзін келтірген. Жақсы, бұл жағдайда «ae» таңбасы «ә» дыбысын беретіні даусыз. Дәл осы «ае» әріп тіркесі келетін фамилия қазақта да, өзге ұлт өкілдерінде де аз емес. Оның ішінде Елбасының да фамилиясы бар. Мысалға осы әліпби бойынша жазылған «Asarbaev», «Oeserbaev» сөздерін «Асарбәв», «Өсербәв» деп те, «Асарбаев», «Өсербаев» деп те оқуға болады. Келесі «ое» диграфын да осылай: «Mirzoev» ‒ «Мирзөв», «Мирзоев»; «bioekologia» ‒ «биөкология», «биоекология»; «aloe» ‒ «алө», «алое»  деп екі түрлі оқуға болады.

Мұндай шалыстыққа «ng» диграфы да ұшыраған. Бұл диграф еуропа халықтары тілдеріне қолайлы болғанымен, қазақ тіліндегі сөздер ішінде аса қолайлы емес. Мысалы, «tengge» сөзін «теңге» деп оқимыз. Дұрыс-ақ. Бірақ дәл осы «ng» тіркесіндегі «sengen», «koengen сөздерін «сеңен», «көңен»  деп те, «сенген», «көнген» деп те оқуға болады. Осылай жазып берген соң, олай оқуға болмайды деп кімге тыйым саламақпыз?.. «Мына жағдайда былай, ана жағдайда алай оқы» деп, артық шығарып, оқушыға міндеттеуіміз дұрыс емес.

Екі түрлі дыбысты білдіретін әріп мәселесі. Әліпбидегі «і» таңбасы «і/и» («і» ж»не «и») дыбыстарын білдіруін қолдай алмаймыз. Мысал үшін «kiim», «iin», «iisi» сөздерін қалай оқу туралы ереже шығарып, емлені қиындата беру не үшін қажет?   бұл қазақтың «і» дыбысын біртіндеп жоғалтуға апаруы ықтимал.

«Ж» дыбысы үшін «j» таңбасы тұрғанда «zh» диграфын алу түсініксіз.

Қысқасы, бұл әліпби қазақ мектебі үшін көп қиындық туғызары хақ.

Бұл мәселенің шешімі «Abai.kz» сайтында жарияланған Байынқол Қалиевтің «Жаңа қазақ-латын әліпбиі былай болу керек» (21.09.2017) деген мақаласындағы әліпби нұсқасынан табылады. Онда латынның «һ» таңбасы әріп емес, шартты белгі деп берілген. Оны «шартты белгі» дегеннен гөрі «реңдік таңба» десек, нақты болар еді. Өйткені ол жай шартты белгі емес, өзі тіркескен әріптің дыбыстық мәніне өзгеше рең беріп, өзгеріске түсіреді. Мысалы: «а ‒ аһ ‒ ә», «o ‒ oһ ‒ ө», «u ‒ uһ ‒ ү», «y ‒ yһ ‒ і» «g ‒ gһ ‒ ғ», «n ‒ nһ ‒ ң». Осы «һ» реңдік таңбасымен берілген сөздердің жазылуы мен оқылуында жоғарыдағыдай шатасушылық болмайды. Әрі «һ» реңдік таңбасы ұлттық әліпбидің ерекшелігін байқатып, оны аша түсер еді.

Әліпбиге кірме «х» дыбысы үшін «х» таңбасы алынып, «v», «f» таңбалары артылып қалған екен. ХХ ғасырдың басындағы қазақтың ауызекі тілінде «ф» дыбысы «п, б» (Фатима ‒ Патима ‒ Бәтима), «х» ‒ «қ» болып айтылу үрдісі жиі кездескенімен, бұл дыбыс таңбаларын А.Байтұрсыновтың өзі де шығарып тастай алмаған. Қазіргі қазақтар «х», «ф», «в» дыбыстарын ондай өзгерісте емес, өз дыбыстық қалпында айтады. Осы қалыптасқан артикуляцияны қайта бұзып, қазақты ертедегі сөйлеу тіліне оралту мүмкін емес. Сонымен бірге бұл дыбыстар ақпарат және компьютерлік бағдарлама жүйесінде аз кездеспейді. Енді оларды тілімізден аластап, жаңа ереже туғызып, әлек болудың реті жоқ. Сондықтан әліпбидегі «f» таңбасын «ф», «v» таңбасын «в» үшін алсақ, төл сөздер де, кірме сөздер де дұрыс жазылып, оқылар еді. Сонда бұл нұсқа қазақ тілі үшін де, компьютерлік бағдарлама үшін де толық жарамды болмақ.

Б. Қалиевтің осы нұсқасы комиссияға ұсынылса, көпшілік тарапынан қолдау табар деген ойдамын.

Аюбай Кәкімбек, қазақ тілі маманы

Abai.kz

67 пікір
О, құдай 2017-09-30 20:53:20
Мынадай қазақ тілі маманынан сақтасын. Орта ғасырға сүйреген білімсіз сорлы екен. Тіл динамикалық категория, ол үнемі қозғалыста, дамуда, өзіне басқа тілдерден жаңа сөздерді, ұғымдарды сіңіреді. Оны түсінбейтін мынадай тіл маманы ұятқа қалып, осынысын жазбаса да болар еді. Ол үшін Чили - Шиелі, Чайковский - Шәйкөпски, Чебоксары - Шейбоқсары болып кете бермек. Иә, "пәбіркеден шығып, боқзалға бара жатқандай" сөйлейтін боламыз мынадай "тіл маманының" арқасында.
Есенғали, Антакиядан 2017-09-30 16:51:37
"Емлені қиындата беру не үшін қажет ?" ********************************************************************************************** Сұрақ дұрыс қойылмаған ! Дұрысы - емлені қиындата беру кімге керек ? Жауап - орысқұл, жалтақ билікке ауадай керек. Сондықтан бір "оқымысты" аһылап-үһілейді, екіншісі ае, ое деп қыртыйды. Үшіншісі - "әріптің үстінде ноқат болмасын" деп, "лингвист-архитектор" көсеміне ұнағысы келеді. Жалтақ билік орысқа да жағынғысы келеді, қазаққа да жағынғысы келеді, ал жандайшап профессор "оқымыстылары" кімге жағынуды білмей әуре-сарсаң ? ! ********************************************************************************************** Екі-үш байға бірдей ұнағың келсе, жәлеп болғаның, бізде полиандрия (көп байға тию) жоқ, сондықтан проф. тәбәришштер, қарапайым қазақ түсінетін латын графикасы керек. Қазаққа ұна, қор болмайсың ! Орыссия мен көсекең мәңгілік емес, ал қазақ ұлты мәңгілік.
Гүлназ Жұмагереева 2017-09-30 03:20:27
Абай.кз неге түріктің u таңбасына ұқсас әрпі неге ь деп көрсетіліп тұр. Украйнанын і ұқсас әрпі п деп көрсетіліп тұр. Неге.
Гүлназ Жұмагереева 2017-09-30 03:04:54
Латынға көшуді қолдаймын. Бірақ әріптің ыңғайсыз нұсқасы қабылданса бүртүрлі: мысалға ң әрпін нг(ng) деп қабылдасақ сөздеріміз дұрыс оқылмайды. Мысалға күңі,күнгі,сәкенге,сәкеңе,ае,ие,уе деп қос әріп деп қабылдасақ сөздеріміз ұзарып кетед. Тілді шұбарлайды.Ү әрпін уе десек әуелгі деген сөзді қалай оқимыз.өңір сөзін oengir деп жазсақ ұзарад. Кейбір профессор c(си)әрпін ш етейік дейд. Calgon,Company,cement сөзі қалай оқимыз.және в әрпін а етейік,j(ж)әрпін і етейік x(икс,кс) ш әрпін етейік,Ә ӘРПІН д етейік дейтіндер бар. Бұңдай сорақыны болдырмау керек. Оқушыларымыз x теңдеуін ш теңдеуі дейміз ба?Өзіміз vdemi яғни әдемі деп оқимыз. Шетелдік вдеми деп оқиды. Кейбір ғалымдар ә әрпін ағылшынның a қолданамыз. Бұл әріп 2 дыбыс білдіреді дейді. Мысалға san деп жазсан сан деп оқисынба немесе сән деппа?. Ноқаты` тұрса’ қазақ тілі техника интернет тілі болмайды.Кейбір елдер ноқатсыз алфавит керектігін түсініп жатыр.Біз болсақ ноқат ноқат дейміз. Ноқат деген жарамсыз нұсқа. Қазақ тілің техника тілі қылғызбайды. Программалауға келмейді құны көк бақыр. Ф әрпін P‘ етеміз дейді. Ғы әрпін F етеміз дейд. Күлкілі. F таңбасын білмейма ф-ны білдіретін. Ә,Ө,Ï,ı,Ü,Ŭ,Ĝ,Q,Ŋ,Ch,Sh осы нұсқа тиімді ау. Неге десең тілдің тазалығы сақталады. Екінші ноқат,диграф жоқ. Үшінші ноқатсыз сондықтан қазақ тілі техника тіліне айналады.Ал Асхат сөзін Askhat немесе As’hat деп жазамыз. Латында O'clock деп жазадығой. Бұдан қазақ тілі зардап шекпейді.Азербайжандар Ә-ні қалдырды.Немесе ә әрпін ä таңбасына ауыстырамыз.Және ә әрпін аһ, і әрпін yһ,деген нұсқамен келіспеймін. Іңкәр сөзін yhnkahr деп қиындатады.Ф,В,Ч әрпін қалдыру керек неге десең тегімізді,халықарылық терминдерді жазуға керек. Кейбір ғалымдар х әрпі керек емес. Қалайша? Қан,хан,Хош,Қош,Ханша,қанша айыру үшін керекко. Әріптер пернетақтаға сыймайды дегенмен келіспейміз. Казіргі клавитурамызда 42 әріп сыйып тұр. Жапондардың,қытайлардың,армян,грузиндердің әрпі соткыгеде компьютергеде сыйып тұрғой.Вьетнамдықтар латын әрпімен жазады. 26латын әрпі және 60 таңбасы бар латынға негізделген.Ноқатсыз. Біз 8-9 таңбаға қиналамыз. Иә,шығын кетеді. Бірақ тіл тазалығы маңызды.Дұрысын қабылдайық. Өзбек әкалар сияқты Бұхараны buxara деп цех дегенді sex деп жазып былыққа батпайық. Ққ(Qq),Үү(Üü)Ұұ(Ŭŭ,Ww),Уу(Uu) І'i' Ыы(Iı),Өө,Әә-ні қалдыру.Символдар таңбасында бар.Азербайжандар ә әрпін қалдырды. Ғғ(Ĝĝ)ң(ŋ)Чч(Ch,ch)Шш(Sh,sh).
Гүлназ Жұмагереева 2017-09-30 03:02:48
Латынға көшуді қолдаймын. Бірақ әріптің ыңғайсыз нұсқасы қабылданса бүртүрлі: мысалға ң әрпін нг(ng) деп қабылдасақ сөздеріміз дұрыс оқылмайды. Мысалға күңі,күнгі,сәкенге,сәкеңе,ае,ие,уе деп қос әріп деп қабылдасақ сөздеріміз ұзарып кетед. Тілді шұбарлайды.Ү әрпін уе десек әуелгі деген сөзді қалай оқимыз.өңір сөзін oengir деп жазсақ ұзарад. Кейбір профессор c(си)әрпін ш етейік дейд. Calgon,Company,cement сөзі қалай оқимыз.және в әрпін а етейік,j(ж)әрпін і етейік x(икс,кс) ш әрпін етейік,Ә ӘРПІН д етейік дейтіндер бар. Бұңдай сорақыны болдырмау керек. Оқушыларымыз x теңдеуін ш теңдеуі дейміз ба?Өзіміз vdemi яғни әдемі деп оқимыз. Шетелдік вдеми деп оқиды. Кейбір ғалымдар ә әрпін ағылшынның a қолданамыз. Бұл әріп 2 дыбыс білдіреді дейді. Мысалға san деп жазсан сан деп оқисынба немесе сән деппа?. Ноқаты` тұрса’ қазақ тілі техника интернет тілі болмайды.Кейбір елдер ноқатсыз алфавит керектігін түсініп жатыр.Біз болсақ ноқат ноқат дейміз. Ноқат деген жарамсыз нұсқа. Қазақ тілің техника тілі қылғызбайды. Программалауға келмейді құны көк бақыр. Ф әрпін P‘ етеміз дейді. Ғы әрпін F етеміз дейд. Күлкілі. F таңбасын білмейма ф-ны білдіретін. Ә,Ө,Ï,ı,Ü,Ŭ,Ĝ,Q,Ŋ,Ch,Sh осы нұсқа тиімді ау. Неге десең тілдің тазалығы сақталады. Екінші ноқат,диграф жоқ. Үшінші ноқатсыз сондықтан қазақ тілі техника тіліне айналады.Ал Асхат сөзін Askhat немесе As’hat деп жазамыз. Латында O'clock деп жазадығой. Бұдан қазақ тілі зардап шекпейді.Азербайжандар Ә-ні қалдырды.Немесе ә әрпін ä таңбасына ауыстырамыз.Және ә әрпін аһ, і әрпін yһ,деген нұсқамен келіспеймін. Іңкәр сөзін yhnkahr деп қиындатады.Ф,В,Ч әрпін қалдыру керек неге десең тегімізді,халықарылық терминдерді жазуға керек. Кейбір ғалымдар х әрпі керек емес. Қалайша? Қан,хан,Хош,Қош,Ханша,қанша айыру үшін керекко. Әріптер пернетақтаға сыймайды дегенмен келіспейміз. Казіргі клавитурамызда 42 әріп сыйып тұр. Жапондардың,қытайлардың,армян,грузиндердің әрпі соткыгеде компьютергеде сыйып тұрғой.Вьетнамдықтар латын әрпімен жазады. 26латын әрпі және 60 таңбасы бар латынға негізделген.Ноқатсыз. Біз 8-9 таңбаға қиналамыз. Иә,шығын кетеді. Бірақ тіл тазалығы маңызды.Дұрысын қабылдайық. Өзбек әкалар сияқты Бұхараны buxara деп цех дегенді sex деп жазып былыққа батпайық. Ққ(Qq),Үү(Üü)Ұұ(Ŭŭ,Ww),Уу(Uu) Іі(Í,í),Ыы(Iı),Өө,Әә-ні қалдыру.Символдар таңбасында бар.Азербайжандар ә әрпін қалдырды. Ғғ(Ĝĝ)ң(ŋ)Чч(Ch,ch)Шш(Sh,sh).
Гүлназ Жұмагереева 2017-09-30 03:01:34
Латынға көшуді қолдаймын. Бірақ әріптің ыңғайсыз нұсқасы қабылданса бүртүрлі: мысалға ң әрпін нг(ng) деп қабылдасақ сөздеріміз дұрыс оқылмайды. Мысалға күңі,күнгі,сәкенге,сәкеңе,ае,ие,уе деп қос әріп деп қабылдасақ сөздеріміз ұзарып кетед. Тілді шұбарлайды.Ү әрпін уе десек әуелгі деген сөзді қалай оқимыз.өңір сөзін oengir деп жазсақ ұзарад. Кейбір профессор c(си)әрпін ш етейік дейд. Calgon,Company,cement сөзі қалай оқимыз.және в әрпін а етейік,j(ж)әрпін і етейік x(икс,кс) ш әрпін етейік,Ә ӘРПІН д етейік дейтіндер бар. Бұңдай сорақыны болдырмау керек. Оқушыларымыз x теңдеуін ш теңдеуі дейміз ба?Өзіміз vdemi яғни әдемі деп оқимыз. Шетелдік вдеми деп оқиды. Кейбір ғалымдар ә әрпін ағылшынның a қолданамыз. Бұл әріп 2 дыбыс білдіреді дейді. Мысалға san деп жазсан сан деп оқисынба немесе сән деппа?. Ноқаты` тұрса’ қазақ тілі техника интернет тілі болмайды.Кейбір елдер ноқатсыз алфавит керектігін түсініп жатыр.Біз болсақ ноқат ноқат дейміз. Ноқат деген жарамсыз нұсқа. Қазақ тілің техника тілі қылғызбайды. Программалауға келмейді құны көк бақыр. Ф әрпін P‘ етеміз дейді. Ғы әрпін F етеміз дейд. Күлкілі. F таңбасын білмейма ф-ны білдіретін. Ә,Ө,Ï,ı,Ü,Ŭ,Ĝ,Q,Ŋ,Ch,Sh осы нұсқа тиімді ау. Неге десең тілдің тазалығы сақталады. Екінші ноқат,диграф жоқ. Үшінші ноқатсыз сондықтан қазақ тілі техника тіліне айналады.Ал Асхат сөзін Askhat немесе As’hat деп жазамыз. Латында O'clock деп жазадығой. Бұдан қазақ тілі зардап шекпейді.Азербайжандар Ә-ні қалдырды.Немесе ә әрпін ä таңбасына ауыстырамыз.Және ә әрпін аһ, і әрпін yһ,деген нұсқамен келіспеймін. Іңкәр сөзін yhnkahr деп қиындатады.Ф,В,Ч әрпін қалдыру керек неге десең тегімізді,халықарылық терминдерді жазуға керек. Кейбір ғалымдар х әрпі керек емес. Қалайша? Қан,хан,Хош,Қош,Ханша,қанша айыру үшін керекко. Әріптер пернетақтаға сыймайды дегенмен келіспейміз. Казіргі клавитурамызда 42 әріп сыйып тұр. Жапондардың,қытайлардың,армян,грузиндердің әрпі соткыгеде компьютергеде сыйып тұрғой.Вьетнамдықтар латын әрпімен жазады. 26латын әрпі және 60 таңбасы бар латынға негізделген.Ноқатсыз. Біз 8-9 таңбаға қиналамыз. Иә,шығын кетеді. Бірақ тіл тазалығы маңызды.Дұрысын қабылдайық. Өзбек әкалар сияқты Бұхараны buxara деп цех дегенді sex деп жазып былыққа батпайық. Ққ(Qq),Үү(Üü)Ұұ(Ŭŭ,Ww),Уу(Uu) Іі(Ïï),Ыы(Iı),Өө,Әә-ні қалдыру.Символдар таңбасында бар.Азербайжандар ә әрпін қалдырды. Ғғ(Ĝĝ)ң(ŋ)Чч(Ch,ch)Шш(Sh,sh).
Гүлназ Жұмагереева 2017-09-30 02:52:54
Латынға көшуді қолдаймын. Бірақ әріптің ыңғайсыз нұсқасы қабылданса бүртүрлі: мысалға ң әрпін нг(ng) деп қабылдасақ сөздеріміз дұрыс оқылмайды. Мысалға күңі,күнгі,сәкенге,сәкеңе,ае,ие,уе деп қос әріп деп қабылдасақ сөздеріміз ұзарып кетед. Тілді шұбарлайды.Ү әрпін уе десек әуелгі деген сөзді қалай оқимыз.өңір сөзін oengir деп жазсақ ұзарад. Кейбір профессор c(си)әрпін ш етейік дейд. Calgon,Company,cement сөзі қалай оқимыз.және в әрпін а етейік,j(ж)әрпін і етейік x(икс,кс) ш әрпін етейік,Ә ӘРПІН д етейік дейтіндер бар. Бұңдай сорақыны болдырмау керек. Оқушыларымыз x теңдеуін ш теңдеуі дейміз ба?Өзіміз vdemi яғни әдемі деп оқимыз. Шетелдік вдеми деп оқиды. Кейбір ғалымдар ә әрпін ағылшынның a қолданамыз. Бұл әріп 2 дыбыс білдіреді дейді. Мысалға san деп жазсан сан деп оқисынба немесе сән деппа?. Ноқаты` тұрса’ қазақ тілі техника интернет тілі болмайды.Кейбір елдер ноқатсыз алфавит керектігін түсініп жатыр.Біз болсақ ноқат ноқат дейміз. Ноқат деген жарамсыз нұсқа. Қазақ тілің техника тілі қылғызбайды. Программалауға келмейді құны көк бақыр. Ф әрпін P‘ етеміз дейді. Ғы әрпін F етеміз дейд. Күлкілі. F таңбасын білмейма ф-ны білдіретін. Ә,Ө,Ï,ı,Ü,Ŭ,Ĝ,Q,Ŋ,Ch,Sh осы нұсқа тиімді ау. Неге десең тілдің тазалығы сақталады. Екінші ноқат,диграф жоқ. Үшінші ноқатсыз сондықтан қазақ тілі техника тіліне айналады.Ал Асхат сөзін Askhat немесе As’hat деп жазамыз. Латында O'clock деп жазадығой. Бұдан қазақ тілі зардап шекпейді.Азербайжандар Ә-ні қалдырды.Немесе ә әрпін ä таңбасына ауыстырамыз.Және ә әрпін аһ, і әрпін yһ,деген нұсқамен келіспеймін. Іңкәр сөзін yhnkahr деп қиындатады.Ф,В,Ч әрпін қалдыру керек неге десең тегімізді,халықарылық терминдерді жазуға керек. Кейбір ғалымдар х әрпі керек емес. Қалайша? Қан,хан,Хош,Қош,Ханша,қанша айыру үшін керекко. Әріптер пернетақтаға сыймайды дегенмен келіспейміз. Казіргі клавитурамызда 42 әріп сыйып тұр. Жапондардың,қытайлардың,армян,грузиндердің әрпі соткыгеде компьютергеде сыйып тұрғой.Вьетнамдықтар латын әрпімен жазады. 26латын әрпі және 60 таңбасы бар латынға негізделген.Ноқатсыз. Біз 8-9 таңбаға қиналамыз. Иә,шығын кетеді. Бірақ тіл тазалығы маңызды.Дұрысын қабылдайық. Өзбек әкалар сияқты Бұхараны buxara деп цех дегенді sex деп жазып былыққа батпайық. Ққ(Qq),Үү(Üü)Ұұ(Ŭŭ,Ww),Уу(Uu) Іі(Ïï),Ыы(Iı),Өө,Әә-ні қалдыру.Символдар таңбасында бар.Азербайжандар ә әрпін қалдырды. Ғғ(Ĝĝ)ң(ŋ)Чч(Ch,ch)Шш(Sh,sh).
Ерко 2017-09-29 20:24:49
Тілшешевтің saebiz алфавиті 2.0 қажет емес. Қарапайым халыққа түсінікті бір дыбысқа - бір әріп!
Не 2017-09-29 18:04:44
Қазағым-оу, бұл өмірден алар еншің латын ба еді? Не болды, гүлен түртті ме, боздап қоймадың ғой?
Жәмила 2017-09-29 17:47:33
Қабылданса қабылданып болса жақсы болар еді. Везде осы тема...бір шығып болатын едік
Ербол 2017-09-29 17:36:50
Ең қызығы кімнің нұсқасын қолданар екенбіз
Майра 2017-09-29 17:35:22
Біреу былай дейді, екінші былай дейді. Сонда қайсысы дұрыс? Баламды латыншаға үйретеін десем
Мичиган 2017-09-29 17:33:51
Осы латынға байланысты қай әншіміз өлең айтар екен?
Жамал 2017-09-29 17:32:36
Осы жылдың хиті-ЛАТЫН
Серікгүл 2017-09-29 17:25:56
Айта, айта Алтайды, Жамал апай қартайды болды мына тақырып. Қартаятын шығармыз латын латын деп
Сания 2017-09-29 17:15:35
Ағылшын сабақта оқып жүрген алфавитіміз латын емес а не, соны неге пайдалана бермейміз. ми ашытпай
Дәурен 2017-09-29 17:10:59
Ең бастысы халыққа тиімділігінде
Элон 2017-09-29 16:43:28
Сәбіз алфавит ше) Е мое өлтіресіңдер я. небір айтқыштар бар ау
Адам 2017-09-29 16:16:52
Бир дыбыс - бир арип болуы керек. Калганнын бари далбаса..
Энциклопедия 2017-09-29 15:34:25
Ербол Тілешовтың "Сәбіз алфавиті" - 2017 жылы 11 қыркүйекте ҚР Парламенті Мәжілісінде ұсынылған әліпби жобасы. Бірақ халық пен мамандар ортасында қолдау таппай, кейін басқа тиімді латын алфавиті қабылданды.
Қазақ 2017-09-29 15:26:30
Басында миы бар, санасы бар естір құлақ болса автор дұрыс айтып отыр. Бірақ "қырық маман бір жақ, қыңыр жемқор бір жақ" болған күрестен қыңыр жемқор жеңіп кетеді ме деп қауіптенемін. Себебі, бас деген кнопканы басып біздің тағдырымызды шешетін 40 құл-тоғышарға елдің болашағы емес қарнының қамы артық қой.
Марфуға 2017-09-29 14:52:40
Жас буын тез үйреніп алар қасында он таңба тұрса да, үлкендер де сауатты болу үшін ең қолайлысы болса жақсы болар еді
Сәуле 2017-09-29 14:48:52
Негізіне келгенде жазуымыз тілімізге икемделгені дұрыс қой
Балалы әйел 2017-09-29 14:44:12
Ауыстыратын болдық па, латын туралы айтылып жатқанын білсек те не айтылып жатқанын дұрыс білмеді екем))))))) мына тексттің бәрін оқуға да желание жоқ. ауысыватса айтарсыңдар
әй, жарандар 2017-09-29 13:41:29
Қазақ тілінде кез келген сөз үндестік заңына бойсына бермейді. егер үндестік құбылысы сөздің мағанасын өзгертіп жіберерлік болса, онда ол үндестік заңын керексіз етеді, мысалы: "айбек, шекара, қастер, көгал..." бұларды үндестік бойынша айтса сөздің әрқайсы құрамдарының мағанасы өзгеріп кетеді, сондықтан үндестікке бағынбайды. сол сыяқты «bioekologia» сыяқты кейбір сөздер де үндестікке бағынбайды. Баяғының қазақтары үндестіріп айттпаса тілдері әдеттене алмай тұратын, қазіргілер, құдайға шүкір, бұған келгенде әкесін жаңылдырады. жаңа әліпбидің мақсаты: таза қазақ сөздеріне үндестік заңын қолдану, кірме сөздердің ыңғайға көнетіндерін үндестік заңына салып айту, үндестік заңына салған жағдайда мағаналық қайшылық және фонетикалық қайшылық туындайтындарын әсілгі беті айта берсе болады.
Бораш Кәкен 2017-09-29 12:43:36
Мына мақалаға байланысты пікірім. Әрине,AE ae- нің орына AH ah- деп жазу оңтайлырақ. Одан да оңтайлысы AI ai- деп жазу. Одан да оңтайлысы A' a' - деп белгілеу. Бірақ, бәрібір, бұның бәрі бір әріпті бір таңбамен белгілеу ұстанымына кереғар, сондықтан қабылданбауға тиіс.
Бораш Кәкен 2017-09-29 12:35:15
Жаңа әліпби ең алдымен тілді қолданушылардың /пайдаланушылардың емес/ мүддесін қорғауға тиіс. Ал олар ең алдымен пернетақтаны СМС жазу үшін емес, шығармашылық мақсатта қолданады. Айталық, жазушылар, ақындар, аудармашылар, блогерлер, баспахана қызметкерлері, редакторлар, т.т. Ал енді осылар бір әріптің орнына екі әріпті басып отырса, ол қандай шығармашылық? Бір әріптің орнына екі әріпті басып отырып, тым болмаса 1 беттік шығарма жазып көріңізші! Азап емес пе! Сондықтан мен Ахмет Байтұрсынұлы атындағы институт ұсынған Бір әріп - бір таңба" деген ұстанымды қолдаймын және осы ұстаным негізінде жасалған әліпбилер ғана қарастырылуға тиіс деп білем. Әлемде умлаутты пайдаланатын елдер жүздеп саналады. Біз неге оларды менсінбей ағылшындарға бас иеміз? Ағылшын тілі мен қазақ тілінің айырмасы жер мен көктей. ең алдымен ағылшын тілі - өте қысқа тіл және оның бүкіл әлемге таралуының бір себебі сонда. Мәселен, аудармашы ретінде байқағаным - ағылшын тіліндегі мәтін орысшаға аударылғанда 20-30 пайыз ұзарады, ал орыс тіліндегі мәтін қазақшаға аударылғанда да сондай. Демек, ағылшын тіліндегі мәтін қазақ тілінен 50-60 пайыз қысқа. Яғни, біздің ағылшын тілін үлгі етуімізге еш қисын жоқ.. Тағы бір мәселе.. Қазір бір әріпті екі таңбамен белгілеуге шақырып жүргендер негзінен Елбасының сөзінен шыққысы келмейтіндер. Бұл реформа жүзеге асып болғанша Елбасы сөзінің маңызы жоғалар деп сенемін. Сондықтан, қазір Елбасы айтты екен деп, асығыстық жасап, тіліміздің сорын қайнататын шешім қабылдаудың реті жоқ. Екінші, жаңа әліпби нұсқаларын ұсынушылар негізінен программистер. Олар тілді қолданушылар емес, пайдаланушылар. Оларға кез-келген реформа - табыс көзі. Сондықтан, бұл арада ең алдымен тіл мүддесін ойлайтындардың сөзіне құлақ салған жөн деп білем.
Шынтас 2017-09-29 12:34:05
Маған ми ашымайтын алфавит болса мейлі, ауысса да ауыспаса да көңілім баяғыдай
Алаш айнасынан 2017-09-29 12:19:49
АҚЫЛЫНАН АДАСҚАН КІМ? Осы аптада Серік Абас-шах пен министр Ерлан Сағадиев бір-біріне ұқсас мəлімдемелер жасады. Секең келесі жылдың қыркүйегіне дейін ағылшын тілін үйреніп аламын деп отыр. Досымды білемін. Сайрап кетпесе де "нан сұрап жеуге жарарлық" бірдеңені миына құйып алар. Ал, министр одан да асып түсіп, елдегі физика, химия, биология пәндерінің мұғалімдерін үш айлық курста оқытып, қазақшасының өзін түсіну қиын теоремаларды ағылшынша сайратамыз дейді. Сосын əлгі ұстаздар Шекспирдің тілінде сабақ бермек. Фантастика! Қош бол, білім! Қош келдіңіз, сауатсыз һəм мəңгүрт ұлт! Бұдан басқа теңеу таба алмай отырмын. Не біз ақылдан адастық, не министрдің "крышасы" кетті. Екеудің бірі! Арман Сқабылұлы Фейсбуктегі парақшасынан Толығырақ: http://alashainasy.kz/fromsocial/kosh-bol-blm-kosh-keldnz-sauatsyiz-hm-mngurt-ult-101275/ материалды қалай болсын қолдану тек қана Alashainasy.kz сілтемесімен бірге рұқсат етіледі
Ерден 2017-09-29 12:18:27
latin to cyrillic: H - реңдік таңба; A - Аa; Ah - Әә; B - Бб; C - Цц; Ch - Чч; D - Дд; E - Ее; F - Фф; G - Гг; Gh - Ғғ; I - Ии; J - Жж; K - Кк; Kh - Хх; L - Лл; M - Мм; N - Нн; Nh - Ңң; O - Оо; Oh - Өө; P - Пп; Q - Ққ; R - Рр; S - Сс; Sh - Шш; T - Тт; U - Ұұ; Uh - Үү; V - Вв; W - Уу; X - икс; Y - Ыы; Yh - Іі; Z - Зз
Надира 2017-09-29 12:17:28
Әсеммен келісем, бірақ ең дұрысы осы болса қабылдай берем
Жазира 2017-09-29 12:13:53
Өзімізге белгілі және керек дүние екен ғой осы латын..
Әсем 2017-09-29 12:05:36
Ұсынысым болсын, өтінішім болсын. екі әріптен бір әріп шығармай норм алфавит қабылдаңдарш
Аноним ханым 2017-09-29 12:01:57
Латын, латын, латын-ау..Қашан келіп тұақтанасын-ау
Ерден 2017-09-29 11:52:37
Былай ғой Аa - A; Әә - Ah; Бб - B; Вв - V; Гг - G; Ғғ - Gh; Дд - D; Ее - E; Ёё - жоқ; Жж - J; Зз - Z; Ии - I; Йй - жоқ; Кк - K; Ққ - Q; Лл - L; Мм - M; Нн - N; Ңң - Nh; Оо - O; Өө - Oh; Пп - P; Рр - R; Сс - S; Тт - T; Уу - W; Ұұ - U; Үү - Uh; Фф - F; Хх - Kh; Һһ - жоқ; Цц - C; Чч - Ch; Шш - Sh; Щщ - жоқ; Ъъ - жоқ; Ыы - Y; Іі - Yh; Ьь - жоқ; Ээ - жоқ; Юю - жоқ; Яя - жоқ
Горилла 2017-09-29 11:38:54
Ерден, сіздікі де дұрыс деп ойлаймын. Себебі ағылшын тілінде осылай бұрыннан жазып келемізғой
Қазақтың ақ баласы 2017-09-29 11:35:47
DANA QAZAQ латыннан өзіңіздің бір нұсқаңызды жіберіп қойсаңызшы.
Ерден 2017-09-29 11:34:50
"Жаңа қазақ-латын әліпбиі былай болу керек" мақаласында өте сәтті ойлар келтірілген. Жеке басым тек қазіргі Х әрпін латынның X әрпіне сәйкестендірмей, Kh деп белгілеуіміз дұрыс деймін. Сонда мақаладағы логика да орындалады, "h таңбасы сол әріптің сыңарын білдіреді" деген. Шындап келгенде К-нын сыңары Х ғой, Қ емес. Және де латынша C, Ch, Sh, X әріптерімен Ц, Ч, Ш, икс дыбыстарымен белгілеу керек [Бұны орысқа жағыну деп түсінбей, ертең қалай ел болатынымызды ойлак керек. Concert, Champion дегендерді Кәнсерт, Шәмпион деп жазбайтын шығармыз, олай болса кенже қалған ел боламыз].
DANA QAZAQ 2017-09-29 11:25:49
Кешегi галым агамыздын нускасы оте тмаша жасалган. Оны АБАЙ.КЗ ашылгалы менде корсеткем, сенбесенiздер архивтi караныз.
Нағыз қазақ қызы 2017-09-29 11:23:41
Латынды шынымен түсімде көрдім мен де, қызық.Негізі бәрі тілімізді оұи алуы үшін керек қой
Хамит 2017-09-29 11:20:18
Точную дату ше) Айналайын ау латынға көшу деген бір датада жүзеге асатын мәселе ма? Шешімі қабылдаған жағдайдың өзінде, қанша дайындықтан кейін жүзеге асады
Алтуша 2017-09-29 11:10:41
Пернетақтада бар әріптерді таңдаса болды ғой, басты қатырып қайтеміз
Наз 2017-09-29 11:06:18
Негізі күшті нәрселер айтылып келеді, бірақ латын да қосымша әліпби болып жүргені дұрыс болар
Клеопатра 2017-09-29 10:56:08
А когда мы узнаем точную дату перехода на латиницу? Мне бы научиться уже казахскому языку
Коко 2017-09-29 10:54:07
Ғалымдар әртүрлі нұсқа ұсынғаны сондай, нақты біреуін қабылдай алмай отыр ғой
Журавль 2017-09-29 10:53:21
латинизм заманыы сонымен қашан келеді?
Григории 2017-09-29 10:51:56
он нұсқа ұсынып, сосын халық дауыс берсін. Содан кейін ең көп жинағанын тағайындаймыз
Аягөз 2017-09-29 10:49:50
Халыққа оқуға оңай, жазуға жүйелі әліпби болса болды емес пе? несіне тым қиындата береміз, қабылдасақ қабылдайық та бір ыңғайлысын
Бәке 2017-09-29 10:46:49
Басқалар неге үнсіз? Ғалымдар әр түрлі нұсқасын ұсынса болады ғой
Аноним 2017-09-29 10:45:18
Емлені қиындату, оны дауға айналдырып қажеті не?
Аноним 2017-09-29 10:44:30
Дұрыс, пікірталас болу керек
Мара 2017-09-29 10:42:46
жалпы жаман емес. Бірақ шешімді мен қабылдамаймын
Заке 2017-09-29 10:42:32
Латынға қатысты пікір айтпаған қалмаған шығар, әйтеуір ең жақсысы қабылданса екен
Аноним 2017-09-29 10:42:23
Неге латын әліпбиі дауға айналып кетті? Мықты болсаңдар ұсынбайсыңдар ма бірнеше нұсқасын?
Түс көргіш қыз ға 2017-09-29 10:41:12
ойлағаның дұрыс, өзгеріс атаулының ең қиын тұсы бұрынғы сіңіп қалған әдеттерден құтылу. Ойлай берсең бір сатыға жеткенде санаң кенет ашыла кетеді, басқаша бір қырынан тануға да болатынын түсініп жетесің. Мысалы, жоғарыдағы мақалада келтірілген "сенген, көнген" сөздері нағыз қазақша айтылып жүрген жоқ, нағыз қазақтар "сеңген", "көңген" деп сөйлейді, осы сыяқты сөздерді "senggen" "konggen" деп жазса қазақ тілінің жаратылысын тіптіде нанымды бейнелеп тұрады. сөздерін "қандай ғана адам «сеңен», «көңен» деп оқуы мүмкін? «Asarbaev», «Oeserbaev» сөздерін «Асарбәв», «Өсербәв» болып оқылып кетсе қайтеміз деп көлденеңдеп жатып алуды недеп түсіндіруге болады? ол адамның аты "Асарбай" "Өсербай" емеспе еді? "й" әрібін жаздыртпай тастаған крилитца емеспе еді? дұрыс жазылуы "Асарбайев" "Өсербайев" еді ғой? осының ақиқатын ойлатуданда қалдырған әліпби жүйесінің сіңіп қалған тұсауларынан аяақ алып жүргісіз болып кетіпті.
Дания 2017-09-29 10:40:33
Латын әліпбиін Шаяхметов орталығынан басқа ұсынып жатқандар бар ма?
Курилица 2017-09-29 10:37:31
Болашақта;-Былай қараймын жоқ, былай қараймын жоқ! Есектің астына қараймын жоқ. Исчез, ахахахахахаха (КИРИЛЛИЦА)
Жалайыр 2017-09-29 10:35:48
Латын, латын, латын аааааааайййй)
Нурик 2017-09-29 10:34:45
Маған жазуға, оқуға ыңғайлы болса болды
Аноним 2017-09-29 10:33:53
Мен жаңа әліпбиді түсінбедім... мына мақаланы вообще түсінбедім
Раука 2017-09-29 10:31:17
Айтпааа, мен де түсімде көрем скоро))
Данчик 2017-09-29 10:30:59
Латынға көшсек, көшіп тыныш қана отырайықшыыыыыыыы
Санек 2017-09-29 10:12:21
Ойларын ортаға салып жария қылу әрине дұрыс-ақ, енді соны да ескереді-ау
Түс көргіш қыз 2017-09-29 10:04:11
Мәәәә түсімде де, өңімде де осы латын болды ғоооой)))
Балеркем 2017-09-29 09:59:31
Дәлелдеме жақсы. Бірақ, соңғы шешілген әліпби қашан шығады екен?
Громила 2017-09-29 09:57:18
Ә дедік, Ө дедік Ү дедік, енді ол әріптерді АЕ, ОЕ, және UE дейтін болдық. ЕЕЕХХХУУУ дей салмаймыз ба
Ерема 2017-09-29 09:53:51
Астана да ЖОҚ ЖОҚ, Алматы да ЖОҚ ЖОҚ, сені іздедім ЛАТЫНЫМ менің

Үздік материалдар

Рухани жаңғыру

Қанат Әбілқайыр. Қарыз бен Парыз

Abai.kz 7633
Қауіп еткеннен айтамын

Қазақстанда жүрген қытайлар кімге сүйенеді? 

Н.Қошаманұлы 14855