Preziydentimiz Qasym-Jomart Kemelúly Toqaevtyng jyl basynda merzimdi baspasózge súhbat berui sayasy dәstýrge ainaldy. Osyghan baylanysty Memleket basshysy «Turkistan» gazetining bas redaktory Bauyrjan Babajanúlymen әngimelesip, elimizding qazirgi ahualyna jәne aldaghy damu baghdaryna keninen toqtaldy.

Búl jay ghana ótken jyldy qorytyndylau nemese aldaghy jospardy tizbeleu emes. Óitkeni súhbatta kóterilgen mәselelerding auqymy ken. Onda ekonomikadan bastap qoghamdyq sanagha, tehnologiyalyq serpilisten әleumettik әdilettilikke deyingi barlyq manyzdy baghyt týgel qamtylyp, birynghay strategiyalyq jýie retinde qarastyrylady.

Preziydentimiz Qazaqstannyng reformalardy jýzege asyrugha birjola bet búrghanyn ótken jyldyng basty qorytyndysy retinde atap ótken. Búl memlekettik sayasat uaqytsha nauqanshylyqqa boy aldyrmaytynyn jәne qúrghaq uәdelermen shekteluge jol bermeytinin kórsetedi.

Memleket basshysy ekonomikalyq damudyng sapasyna erekshe mәn berdi. Byltyr ekonomikamyz 6 payyzdan astam óskeni belgili. Sonyng nәtiyjesinde ishki jalpy ónim 300 milliard dollargha jetip, jan basyna shaqqanda 15 myng dollardan asty. Súhbatta aitylghanday, búl – elimizben qatar, býkil ónir ýshin rekordtyq kórsetkish.

Ishki jalpy ónimning ósui men jan basyna shaqqandaghy tabystyng artuy manyzdy kórsetkishter ekeni anyq. Dese de, Preziydentimiz atalghan baghyttaghy ong kórsetkishtermen birge inflyasiya, әleumettik tensizdik siyaqty azamattardyng bolashaqqa degen senimine syzat týsiretin túraqsyzdyq faktorlary turaly da ashyq aitty. Múnday qadam problemalardyng saldarymen ghana emes, sebebimen de kýresuge tikeley yqpal etedi. Ádildik, zang men tәrtip, enbekqorlyq siyaqty memleketimizding bolashaghy ýshin manyzdy qaghidattargha negizdelgen qogham qúru jolynda búl airyqsha mәnge iye.

Súhbatta aitylghan manyzdy basymdyqtardyng biri – sifrlandyru men jasandy intellektini damytu mәselesi. Memleket basshysy búl taqyrypty sәn ýshin emes, últtyq qauipsizdik pen ekonomikalyq tәuelsizdik mәselesi retinde qarastyrady. Preziydentimizding «Qazaqstan sifrlyq derjavagha ainaluy kerek» degen pikiri – strategiyalyq maqsattyng aiqyn tújyrymy. Qazirgidey jana tehnologiya dәuirinde búl órkeniyetti el bolyp qaludyng birden-bir joly desek, artyq aitqandyq bolmaydy. Memleket basshysynyng 2026 jyldy Sifrlandyru jәne jasandy intellekt jyly dep jariyalauynyng da týpki mәni atalghan tújyrymgha taban tireydi.

Osy baghytta Astana Hub, IT-eksport, superkompiuterler, AI-Sana baghdarlamasy, derekterdi jana dәuirding «qazynasy» retinde baghalau Qazaqstannyng tehnologiyalyq kóshke ilesip qana qoymay, onyng aldynghy leginen oryn alugha úmtylyp otyrghanyn kórsetedi. Múnday maqsat jasandy intellektini tútynushy emes, ony jasaytyn jәne eksporttaytyn el boludy kózdeytin strategiyalyq ústanym ekeni sózsiz.

Byltyr Parlament qabyldaghan Sifrlyq kodeks, Jasandy intellekt turaly zang jәne basqa da normalar atalghan salanyng qúqyqtyq negizin qalyptastyryp, Memleket basshysy belgilegen mindetterdi iske asyrugha baghyttalghan bolatyn. Parlament, onyng ishinde Senat biyl da búl saladaghy belsendi zang shygharu qyzmetin jýieli týrde jalghastyra beredi.

Preziydentimiz Salyq kodeksine de erekshe toqtaldy. Qasym-Jomart Kemelúly salyq reformasyn memleket pen qogham arasyndaghy jana qoghamdyq kelisim retinde qarastyru kerek ekenin atap ótti. Búl jerde baqylau men qysym emes, senim men seriktestik aldynghy oryngha shyghyp otyr. Memleket basshysy atap ótkendey, salyq tóleu – otanshyldyqtyng ozyq ýlgisi. Ol – mәjbýrleu emes, ortaq jauapkershilik. Búl qaghida qoghamnyng sayasy mәdeniyetin jana dengeyge kóterudi kózdeydi. Rasymen, ashyq, әdil әri týsinikti salyq jýiesi ekonomikanyng keybir baghyttaryn kólenkeden shygharyp, әleumettik әdilettilikti nyghaytugha qyzmet etetini anyq.

Súhbatta energetikalyq jәne kommunaldyq sektor da nazardan tys qalmaghan. Memleket basshysy kóp jyldar boyy saladaghy qordalanghan problemalardy keyinge ysyru eldi tyghyryqqa tiregenin ashyq aitty. Arzan tarifter, shyn mәninde, auqatty toptargha berilgen jasyryn subsidiya bolyp kelgeni jalghan emes. Sondyqtan búl baghyttaghy әdiletti tariyf, atauly әleumettik kómek, tútynugha qaray tóleu qaghidaty ekonomikadaghy tengerimdi qalpyna keltiruge arnalghan sharalar ekeni sózsiz.

Yadrolyq energetikagha qatysty kózqaras ta osy logikadan tuyndaydy. Yaghni, senimdi energiya kózi bolmasa, sifrlyq ekonomika men joghary tehnologiya turaly sóz qozghau mýmkin emes. Sondyqtan aldaghy uaqytta birneshe atom stansiyasyn salu arqyly tarihy olqylyqtyng ornyn toltyru jәne tehnikalyq intelliygensiyanyng jana buynyn qalyptastyru manyzdy mindet retinde belgilendi.

Kólik-logistika salasynda qolgha alynghan bastamalar da elimizding geosayasy ornyn ekonomikalyq artyqshylyqqa ainaldyrugha baghyttalghan. Preziydentimiz Qazaqstandy Euraziyanyng kólik haby retinde qalyptastyrudy strategiyalyq maqsat dep aiqyndap, jana temirjol magistralidary, halyqaralyq dәlizder, «Orta dәliz» sekildi elding tranzittik әleuetin arttyratyn irgeli jobalargha basa mәn berip otyr.

Auyl sharuashylyghy salalaryna qatysty aitylghan oilardyng da manyzy zor. Memleket basshysy mol qarjy bóluding ózi jetkiliksiz bolatynyn, basty mәsele – tiyimdilik pen nәtiyje ekenin naqty aitty. Ásirese, agrosektorda kooperasiyany damytu, mal sharuashylyghyn eksportqa baghyttau, masyldyq psihologiyadan arylu salany jana sapalyq dengeyge kóteruding útymdy joly retinde úsynyldy. Múnday tәsildi auyldyq aumaqtardy ekonomikalyq ósim kózine ainaldyru strategiyasy deuge tolyq negiz bar.

Memleket basshysy turizmdi damytu tek ekonomikalyq emes, mәdeny jәne basqarushylyq mәsele ekenin aitty. Súhbatta atalyp ótkendey, tabighy әleuetting moldyghy ózdiginen nәtiyje bermeydi. Ozyq kórsetkishke jetu ýshin kәsibiylik, tәrtip, jauapkershilik qajet. Turizm – elding halyqaralyq bedelin qalyptastyratyn manyzdy salalardyng biri. Sondyqtan búl baghytta nemqúraydylyq pen jalghan belsendilikke jol beruge bolmaydy.

Preziydentimiz Qasym-Jomart Kemelúly Toqaev ishki sayasattaghy reformalardyng mәnin aiqynday otyryp, sayasy jýieni janghyrtu bir rettik nauqan emes, úzaqmerzimdi prosess ekenin basa aitty. Jýrgizilip jatqan reformalardyng negizgi maqsaty biylik tarmaqtary arasyndaghy tepe-tendikti kýsheytu, memlekettik sheshimder qabyldau tetikterin ashyq әri tiyimdi etu ekeni anyq.

Súhbatta qozghalghan manyzdy taqyryptardyng biri – parlamenttik reforma. Memleket basshysy Parlamentting rólin kýsheytu biylikti ortalyqsyzdandyrudyng jәne demokratiyalyq basqarudyng manyzdy alghysharty ekenine toqtaldy. Múnday ózgerister Parlamentti shynayy sayasy pikirtalas alanyna ainaldyrudy kózdeydi.

Qasym-Jomart Kemelúly 2026 jyldyng airyqsha tarihy salmaghyna nazar audaryp, biyl el taghdyryna tikeley әser etetin úzaqmerzimdi baghyt-baghdar aiqyndalatynyn aitty. Búdan osy jyly ekonomikanyng qúrylymy, memleketting róli, әleumettik jauapkershilik modeli, tehnologiyalyq damu joly týbegeyli týrde pysyqtalyp, ondaghan jylgha eseptelgen strategiyalyq sheshimder qabyldanatynyn angharamyz.

Memleket basshysy qazir Ata zanymyzdyng redaksiyasyna qatysty úsynystar qaralyp jatqanyn, josparlanghan ózgerister jana Konstitusiya qabyldaumen birdey auqymdy júmys ekenin de tilge tiyek etti.

Sonymen qatar súhbatta әskerdegi ahual, syrtqy sayasat, sybaylas jemqorlyqpen kýres, zansyz aktivterdi elge qaytaru, әleumettik jenildikter, alayaqtyqqa jol bermeu jәne basqa da salalargha qatysty qoghamdy alandatqan kóptegen saualgha naqty jauaptar berilgen.

Preziydentimiz aitqan әleumettik masyldyqtan arylu, adal enbek pen kәsibiylikti basty qúndylyqqa ainaldyru, zang ýstemdigi men әdilettilik qaghidatyn kýndelikti ómirde ornyqtyru – qoghamdyq sanany janghyrtudy kózdeytin sayasy baghdar ekeni sózsiz.

Sonday-aq súhbattan memleketting búrynghyday barlyq jauapkershilikti óz moynyna ala bermeytinin, biraq shynayy múqtaj azamattargha qoldau kórsetu negizgi basymdyq retinde saqtalatynyn da angharugha bolady. Búl – әleumettik memleketting jana, әdiletti әri ornyqty modeli. Qogham belsendi, jauapty, talapshyl bolugha tiyis, al, biylik ashyq әri esep beretin jýie qúrugha mindetti.

Jalpy súhbatta Qazaqstan janghyrudyng jana kezeninde populizmge emes, naqty esepke, úzaqmerzimdi últtyq mýddege taban tireytini aitylady. Memleket basshysy osy baghytta biylikting qoghammen ashyq dialogqa dayyn ekenine jәne el bolashaghy ýshin tolyq jauapkershilikti óz moynyna alatynyna da nazar audardy. Búl – elimizdi әdiletti, tehnologiyalyq jәne bәsekege qabiletti memleketke ainaldyrugha baghyttalghan jýieli sayasattyng jarqyn kórinisi.

Osy jolda últ bolyp úiysyp, әrqaysymyz Preziydentimiz belgilep bergen strategiyalyq mindetterdi oryndaugha óz ýlesimizdi qossaq, taza, әdiletti, qauipsiz jәne órkendegen elding berik negizin qalaymyz. Aldaghy uaqytta bәrimiz el bolyp, Memleket basshysynyng sayasy baghdaryn jýzege asyrugha belsendi atsalysamyz dep senemin.

Mәulen Áshimbaev,

Parlament Senatynyng Tóraghasy

Abai.kz